Orta Doğu’da ve kritik deniz hatlarında tırmanan jeopolitik gerilimler, küresel enerji piyasalarında fiyatları yukarı taşımaya devam ediyor. Analistler, çatışmaların ve risklerin bu şekilde sürmesi durumunda Brent petrolünün varil fiyatının kısa sürede 100 dolar seviyesini hedefleyebileceğini değerlendiriyor.

Lojistik riskler ve fiili arz kaybı tehdidi

Phillip Nova Analisti Priyanka Sachdeva, piyasaların mevcut fiyatlama dinamiklerine ve kapıdaki risklere dair önemli uyarılarda bulundu:

• Mevcut Fiyatlama: Piyasa şu aşamada doğrudan kaybedilen fiziksel petrol arzından ziyade nakliye ve lojistik riskleri fiyatlıyor.

• Kritik Eşik: Saldırıların devam etmesi halinde, lojistik risk ile fiili arz kaybı arasındaki farkın hızla kapanabileceği belirtiliyor.

• Çifte Boğaz Riski: Enerji piyasaları açısından en büyük tehdit senaryosunu, Babülmendep Boğazı ile Hürmüz Boğazı‘ndaki deniz sevkiyatının aynı anda ve uzun süreli olarak kesintiye uğraması oluşturuyor.

Sınırlı esneklik ve küresel enflasyon riski

Böyle bir çifte kesinti durumunda petrol kargolarını alternatif güzergâhlara yönlendirme esnekliğinin piyasa nezdinde son derece sınırlı olduğuna dikkat çekiliyor. Deniz taşımacılığında yaşanabilecek bu ölçekte bir aksamanın, petrol fiyatlarını sıçratarak kısa sürede daha geniş çaplı bir küresel enflasyon sorununa dönüşebileceği vurgulanıyor.

Piyasalardaki son fiyat hareketleri

Tırmanan jeopolitik risklerin etkisiyle küresel gösterge kabul edilen her iki ham petrol türünde de sert yükselişler kaydedildi:

Gerilimin tırmanması halinde Brent petrolde 100 dolar hedefi gündemde adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Goldman Sachs, Orta Doğu’da tırmanan jeopolitik gerilimin dördüncü çeyrek petrol tahminleri üzerinde yukarı yönlü risk yarattığını bildirdi. Hürmüz Boğazı’nda aksama sürerse Brent petrolün 120 doları aşabileceği öngörüldü.

Goldman Sachs petrol tahminlerinde yukarı yönlü risk uyarısı yaptı

ABD merkezli küresel yatırım bankası Goldman Sachs, Orta Doğu coğrafyasında yeniden tırmanışa geçen jeopolitik gerilimlerin ve askeri hareketliliğin küresel emtia piyasaları üzerindeki etkilerine ilişkin dikkat çekici bir rapor yayımlamıştır. Bankanın emtia analistleri tarafından hazırlanan değerlendirmede, bölgedeki sıcak çatışmaların ve ticaret yollarına yönelik tehditlerin, 2026 yılının dördüncü çeyreğine ilişkin petrol fiyatları beklentileri üzerinde yukarı yönlü ciddi bir risk teşkil ettiği vurgulanmıştır. Dünya genelinde enerji arz güvenliğine dair kaygıların arttığı bu dönemde yayımlanan rapor, küresel piyasalar tarafından yakından takip edilmektedir. Goldman Sachs, piyasaların mevcut şartlarını ve olası jeopolitik senaryoları dikkate alarak oluşturduğu temel projeksiyonlarını paylaşmıştır. Bankanın yayımladığı raporda; 2026 yılının dördüncü çeyreği için Brent petrol baz senaryo tahmini varil başına 80 dolar, ABD Batı Teksas türü (WTI) ham petrol tahmini ise varil başına 75 dolar seviyesinde korunmuştur. Ancak analistler, Orta Doğu’daki askeri denklemde yaşanabilecek ani sapmaların ve tırmanmaların bu baz senaryoyu yukarı yönlü revize etme zorunluluğu doğurabileceğine işaret etmektedir.

Hürmüz Boğazı krizinde Brent petrol yüz yirmi doları aşabilir

Raporda, küresel ham petrol ticaretinin en kritik geçiş noktası konumunda bulunan Hürmüz Boğazı üzerindeki olası sevkiyat aksamalarına ve lojistik blokaj risklerine özel bir parantez açılmıştır. Goldman Sachs analistleri, Boğaz’daki seyrüsefer güvenliğinin tehlikeye girmesi ve tedarik zincirinde yaşanabilecek uzun süreli kesintilerin petrol fiyatlarında yıkıcı bir sıçramayı tetikleyebileceği konusunda uyarılarda bulunmuştur. Yapılan modellemelere göre, Hürmüz Boğazı’ndaki fiziki aksaklıkların devam etmesi durumunda gösterge Brent petrolün varil fiyatının 2026’nın dördüncü çeyreğinde 120 dolar seviyesinin üzerine çıkabileceği öngörülmektedir. Bölgesel krizin orta vadeli etkilerini de analiz eden uluslararası banka, tedarik kısıtlarının ve jeopolitik primin 2027 yılına sarkması halindeki fiyatlama haritasını da çizmiştir. Raporda, sevkiyat krizinin sürmesi senaryosunda Brent petrolün 2027 yılı genelindeki ortalama varil fiyatının 100 dolar seviyesinde gerçekleşebileceği tahmini yer almaktadır. Bu durum, küresel ölçekte enerji maliyetlerinin ve buna bağlı olarak enflasyonist baskıların uzun süre yüksek kalmasına yol açabilecek kritik bir gelişme olarak değerlendirilmektedir.

Goldman Sachs, Brent petrol için seksen dolar tahminini koruyor

Kriz senaryolarına ve aşırı yükseliş risklerine karşın Goldman Sachs, jeopolitik gerilimlerin kontrol altında tutulduğu ve fiziki arz kanallarının açık kaldığı dengeli durum için baz senaryo rakamlarını da paylaşmıştır. Bankanın temel makroekonomik modellemesinde, geopolitik gerilimler kontrol altında kaldığı takdirde Brent petrolün 2026 dördüncü çeyreğinde ortalama 80 dolar/varil seviyesinde seyredeceği varsayılmaktadır. Gelecek yıla ilişkin orta vadeli projeksiyonlarını da koruyan dev banka, krizin derinleşmediği varsayımı altında Brent petrol fiyatının gelecek yıl ortalamasında 75 dolar/varil seviyesine gerileyeceği yönündeki öngörüsünü muhafaza etmektedir. Ancak banka analistleri, Orta Doğu’daki diplomatik temaslar ve askeri gelişmelerin seyrine bağlı olarak piyasalardaki volatilite potansiyelinin oldukça yüksek olduğuna ve yatırımcıların arz güvenliği odaklı haber akışlarını dikkatle izlemesi gerektiğine dikkat çekmektedir.

Goldman Sachs orta doğu gerilimi nedeniyle petrol tahminini yükseltti adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Petrol fiyatları, Husilerin Suudi Arabistan’a deniz ablukası tehdidine rağmen ABD ve İran arasındaki 10 günlük ateşkes ve arabuluculuk haberleriyle geriledi. Brent petrolün varil fiyatı 88,48 dolar seviyesine çekildi.

Diplomatik temaslar ve ateşkes teklifi petrol fiyatlarını geriletti

Küresel enerji piyasalarında Orta Doğu kaynaklı jeopolitik risklerin gölgesinde yüksek seyreden petrol fiyatları, diplomatik kanallardan gelen son haber akışıyla birlikte kâr satışlarının etkisine girmiştir. Yemen’deki Husilerin Suudi Arabistan’a yönelik yeni bir deniz ablukası tehdidinde bulunmasına karşın, ABD ile İran arasında tırmanan gerilimi düşürmeyi amaçlayan arabuluculuk girişimleri piyasadaki ateşini bir miktar söndürmüştür. Haftanın yeni işlem gününde geri çekilen vadeli kontratlar, bir önceki seansta ulaştığı son bir ayı aşkın sürenin en yüksek seviyelerinden aşağıya kaymıştır. Uluslararası piyasalarda gösterge niteliğindeki Eylül vadeli Brent petrolün varil fiyatı, 74 sent veya yüzde 0,83 oranında gerileyerek 88,48 dolar seviyesine inmiştir. ABD iç piyasası açısından kritik olan Ağustos vadeli Batı Teksas türü (WTI) ham petrol kontratı da benzer bir ivmeyle yüzde 0,88 değer kaybederek 82,50 dolara düşmüştür. Piyasayı gevşeten temel unsur ise üst düzey bir İranlı yetkilinin yaptığı açıklamalar olmuştur. Yetkili, Tahran yönetiminin 17 Haziran tarihinde imzalanan geçici anlaşmayı korumak ve kalıcı bir barış zeminine ulaşmak amacıyla uluslararası arabuluculardan 10 günlük ateşkes teklifi aldığını doğrulamıştır. Söz konusu geçici sürecin, 28 Şubat tarihinde ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarıyla başlayan savaşı sona erdirmeye yönelik kapsamlı bir uzlaşmanın önünü açması hedeflenmektedir.

Husilerin ablukası ve Babülmendep riski enerji arzını tehdit ediyor

Diplomatik çabalara karşın sahadaki askeri hareketlilik ve tırmanan tehditler küresel tedarik zincirleri açısından büyük riskler barındırmaya devam etmektedir. İran destekli Husiler, pazartesi günü yaptıkları resmi duyuru ile Suudi Arabistan’a karşı kapsamlı bir deniz ablukası uygulayacaklarını ilan etmiştir. Bu gelişme, ABD-İran çatışmasının Körfez bölgesinde yeni bir cepheye yayılması ve Körfez dışındaki uluslararası küresel enerji arzı ile ana deniz ticaret yollarının doğrudan hedef haline gelmesi endişelerini tırmandırmıştır. KCM Trade Baş Piyasa Analisti Tim Waterer, Husilerin Suudi Arabistan’ı hedef alan abluka tehdidinin kritik önemde olduğunu vurgulayarak, bu durumun küresel ölçekte bir diğer dev ham petrol ihracatçısının sevkiyatlarında aksama riskini artırdığını kaydetmiştir. Özellikle Husilerin Babülmendep Boğazı üzerindeki geçişleri fiilen kapatmayı başarması halinde, Kızıldeniz’in güney çıkışı kilitlenecek ve Suudi Arabistan’ın Hürmüz Boğazı’na alternatif olarak kullandığı ana sevk rotası devre dışı kalacaktır. Bu senaryonun gerçekleşmesi durumunda küresel ekonomide yeni bir yakıt krizi dalgasının tetiklenebileceği öngörülmektedir. Sahada ise ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), pazartesi günü İran hedeflerine yönelik yeni bir hava operasyonu dalgası başlattığını açıklarken, İran Devrim Muhafızları da bölgedeki ABD askeri varlıklarına yönelik misilleme adımlarını sürdürmektedir.

Piyasa analistleri petrol fiyatlarındaki oynaklığa karşı uyarıyor

Savaş tamtamları ile diplomasi trafiği arasında sıkışan emtia piyasalarında analistler kısa vadeli fiyatlamalara ilişkin temkinli duruşlarını korumaktadır. IG Piyasa Analisti Tony Sycamore, petrol fiyatlarının jeopolitik gerilim nedeniyle halihazırda yüksek seviyelere tırmandığını ve yukarı yönlü potansiyelini koruduğunu hatırlatmıştır. Sycamore, buna karşın taraflar arasındaki gerilimi azaltmaya yönelik barış görüşmeleri ve ateşkes haberlerinin kısa vadede ralliyi sınırlandıran temel faktör olduğunu ifade etmiştir. Energy Aspects analisti Richard Bronze ise geçen hafta tırmanan ABD-İran çatışmaları ve Hürmüz Boğazı geçişlerindeki yavaşlamanın ardından yatırımcıların fiyatları yeniden yukarı taşıyacak somut gelişmeleri takip ettiğini belirtmiştir. Bronze, Husilerin Kızıldeniz ve çevresinde deniz saldırılarına yeniden başlaması ve Babülmendep Boğazı’nı fiilen kapatması durumunda petrol fiyatlarında çok daha sert ve yeni bir sıçrama dalgasının kaçınılmaz olacağını değerlendirmiştir. Piyasa aktörleri, 10 günlük ateşkes teklifine verilecek resmi yanıtları ve bölgedeki askeri sevkiyatları yakından izlemeyi sürdürmektedir.

Petrol fiyatları ABD ile İran arasındaki ateşkes teklifiyle geriledi adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

ABD Başkanı Donald Trump, İran ile beş aydır süren çatışmalarda 17 Amerikan askerinin hayatını kaybettiğini açıkladı. Dışişleri Bakanı Marco Rubio son kayıplara dair detayları paylaşırken CENTCOM hava operasyonlarını sürdürüyor.

Donald Trump İran savaşında ölen ABD askerleri için mesaj yayımladı

Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Donald Trump, İran ile yaklaşık beş aydır kesintisiz şekilde devam eden askeri çatışmalar ve operasyonlar esnasında yaşamını yitiren Amerikan birliklerine ilişkin açıklamalarda bulunmuştur. Dünya Kupası final müsabakasına katılımının ardından başkent Washington’a dönen Trump, Beyaz Saray’da basın mensuplarının sorularını yanıtlayarak askeri kayıplardan duydukları derin üzüntüyü ifade etmiştir. Çatışma bölgesinden gelen son acı haberlerle birlikte, bölgede görev yapan ve hayatını kaybeden Amerikan askerleri sayısının 17’ye yükseldiği resmi makamlarca teyit edilmiştir. ABD yönetimi, Orta Doğu’daki askeri varlığın ve yürütülen stratejik harekâtların temel gerekçesini bölgesel ve küresel güvenlik parametreleri çerçevesinde açıklamayı sürdürmektedir. Başkan Trump, gazetecilere yaptığı değerlendirmede, yaşamını yitiren personeli “büyük vatanseverler” olarak nitelendirmiş ve ailelerine başsağlığı dileklerini iletmiştir. Yürütülen askeri müdahalenin ve tırmanan gerilimin ana amacına değinen Trump, Amerikan birliklerinin İran’ın hiçbir şekilde nükleer silaha sahip olmasını engellemek amacıyla sahada kararlılıkla mücadele ettiğini vurgulamıştır. Beşinci ayını geride bırakan askeri operasyonlar, bölgesel güç dengelerini ve küresel güvenlik mimarisini yeniden şekillendirirken, Washington yönetimi stratejik hedeflerinden taviz vermeyeceğini ve askeri baskının devam edeceğini bildirmektedir.

Marco Rubio son kayıpların detaylarını ve kaza nedenini açıkladı

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, cumartesi günü Irak’ın kuzey bölgesinde meydana gelen ve bir ABD askerinin şehit olmasıyla sonuçlanan olaya ilişkin askeri ve teknik detayları kamuoyuyla paylaşmıştır. Rubio, söz konusu olayın doğrudan bir düşman ateşinden ziyade askeri bir kaza neticesinde gerçekleştiğini açıklamıştır. Yapılan incelemelere göre asker, bölgede tehdit oluşturan ve hava savunma unsurlarınca düşürülen bir İran insansız hava aracının (İHA) enkazının etkisiz hale getirilmesi ve imha edilmesi çalışmaları esnasında yaşanan talihsiz bir kaza sonucu hayatını kaybetmiştir. Saha operasyonlarının ve askeri faaliyetlerin doğası gereği son derece yüksek risk ve tehlike barındırdığına dikkat çeken Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Orta Doğu’nun zorlu coğrafyasında görev yapan tüm birliklere minnettar olduklarını ifade etmiştir. Rubio, cuma günü Ürdün’de konuşlu bulunan tesislere yönelik gerçekleştirilen ve iki Amerikan askerinin yaşamını yitirdiği İran füze saldırısına da açıklık getirmiştir. Saldırı esnasında fırlatılan füzelerin neredeyse tamamının gelişmiş hava savunma sistemleri tarafından havada imha edildiğini belirten Rubio, ancak bir füzenin savunma hattını aşarak hedefe ulaştığını kaydetmiştir. Yaşamını yitiren askerlerin aileleri için dua ettiklerini belirten Rubio, askeri birimlerin bölgedeki teyakkuz halinin en Üst seviyede sürdürüldüğünü aktarmıştır.

CENTCOM operasyonların dokuzuncu gecesinde hedefleri ağır vurdu

Askeri kanatta ise ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), İran topraklarındaki stratejik, askeri ve lojistik hedeflere yönelik başlatılan hava harekâtının art arda dokuzuncu gecesinin de başarıyla tamamlandığını duyurmuştur. Düzenlenen kapsamlı hava saldırıları ve füze bombardımanları neticesinde Tahran yönetiminin savunma ve taarruz altyapısına ağır darbeler indirildiği bildirilmiştir. Beyaz Saray’da süreci yakından takip eden Başkan Donald Trump da gerçekleştirilen bu operasyonlar sonucunda İran’ın stratejik askeri kapasitesinin büyük ölçüde tahrip edildiğini ve ağır hasar aldığını savunmuştur. İran’ın savunma kabiliyetinin ve lojistik hatlarının önemli oranda çökertildiğini iddia eden Trump, “İran çok ağır şekilde zarar gördü. Askeri açıdan neredeyse her şeyini kaybetti, elinde çok az şey kaldı” ifadelerini kullanarak, ABD hava ve deniz güçlerinin gece saatlerinde İran hedeflerini yeniden sert ve kararlı bir biçimde vurduğunu açıklamıştır. Bölgedeki askeri uzmanlar ve analistler, CENTCOM tarafından yürütülen bu operasyonların İran’ın misilleme kapasitesini sınırlamayı hedeflediğini, ancak karşılıklı hamlelerle gerilimin tırmanma riskinin yüksek kalmaya devam ettiğini değerlendirmektedir.

Trump: İran askeri açıdan neredeyse her şeyini kaybetti adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

İran Devrim Muhafızları Ordusu, Hürmüz Boğazı’nın güney rotasındaki iki petrol tankerini patlattığını duyurdu. Açıklamada ABD güçlerine gözdağı verilirken, boğazdan petrol ve doğalgaz geçişinin engelleneceği tehdidinde bulunuldu.

Hürmüz Boğazı güneyinde kural ihlali yapan iki tanker vuruldu

Ortadoğu’da askeri gerilimin ve güvenlik risklerinin en üst seviyeye tırmandığı bir dönemde, dünya deniz ticaretinin ve küresel enerji nakil yollarının kalbi konumundaki stratejik su yollarından yeni bir sıcak gelişme haberi gelmiştir. Tasnim haber ajansının aktardığı resmi bilgilere göre, İran Devrim Muhafızları Ordusu (IRGC) Halkla İlişkiler Birimi tarafından yayımlanan 30 numaralı bildiride, dün gece geç saatlerde Hürmüz Boğazı sınırları içerisinde seyreden iki tankerin hedef alındığı kamuoyuna ilan edilmiştir. Açıklamada, boğazın güneyindeki rotayı kullanmak isteyen ve kural ihlali yaptığı iddia edilen iki geminin patlatılarak tamamen seyredemez ve işlevsiz hale getirildiği bildirilmiştir. Bu gelişme, küresel deniz taşımacılığı ve enerji koridorlarındaki emniyet endişelerini katlayarak büyütmüştür. IRGC tarafından yayımlanan resmi bildiride, vurulan söz konusu petrol tankerleri için oldukça sert iddialar ortaya atılmıştır. Bildiride, araçların çocuk katili olarak nitelendirilen ABD ordusunun kışkırtması ve zorlamasıyla hareket ettiği öne sürülmüştür. Tankerlerin, boğazın güneyinde yer alan ve İran makamlarınca güvensiz ve kaza riski taşıyan rota olarak tanımlanan geçitten giriş ve çıkış yapmaya çalıştıkları savunulmuştur. İran tarafı, askeri talimatlara ve seyrüsefer kurallarına uyulmadığı gerekçesiyle gerçekleştirilen bu müdahalenin, bölgedeki egemenlik haklarının koruması kapsamında yapıldığını iddia etmiştir.

İran Devrim Muhafızları ABD ordusunu açıkça tehdit etti

Devrim Muhafızları Ordusu tarafından yapılan açıklamanın devamında, bölgede konuşlu bulunan Amerikan askeri varlığına ve Washington yönetimine yönelik doğrudan ve sert ifadeler kullanılmıştır. Açıklamada, “Burası bizim topraklarımızdır ve binlerce kilometre öteden gelen terörist ABD ordusunun müdahalesinin hiçbir hukuki dayanağı yoktur; buna kararlılıkla karşılık verilecektir” sözlerine yer verilerek bölgesel hakimiyet vurgusu yapılmıştır. İran askeri kanadı, ABD’nin Orta Doğu’daki varlığını ve operasyonlarını yasa dışı olarak tanımlayarak, bu duruma karşı askeri yanıtların kararlılıkla sürdürüleceğini ifade etmiştir. Bölgedeki gerilimi daha da tırmandıran en kritik husus ise küresel ticaret ve enerji nakil hatlarına yönelik savrulan açık tehditler olmuştur. İran Devrim Muhafızları Ordusu, ABD’nin bölgedeki kötücül faaliyetlerini ve askeri baskılarını sürdürdüğü müddetçe Hürmüz geçidinin hiçbir ticari gemi için emniyetli olmayacağını savunmuştur. Bildiride, Amerikan müdahaleleri devam ettiği sürece bu stratejik boğazdan kimyasal gübre ve hatta tek bir damla petrol ile doğal gazın geçişi için dahi güvenli olmayacağını belirterek küresel enerji pazarlarına gözdağı verilmiştir. Ayrıca işgalci ordu olarak nitelendirilen ABD güçlerine hitaben, “Bu yasa dışı ihlal nedeniyle cezalandırma operasyonumuza hazır olun” denilerek yeni askeri misillemelerin yolda olduğu mesajı iletilmiştir.

Bölgesel seyrüsefer güvenliği ve küresel enerji arzı riske girdi

Gelişmelerin makroekonomik ve finansal boyutu incelendiğinde, dünyada deniz yoluyla taşınan ham petrolün yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği bu kritik dar boğazda yaşanan patlamalar, uluslararası piyasalarda geniş çaplı bir şok dalgası yaratmıştır. Ticari seyrüsefer emniyetinin ortadan kalkması; navlun fiyatlarının, denizcilik sigorta primlerinin ve özellikle ham petrol ile doğalgaz vadeli kontratlarının hızla yukarı yönlü tırmanmasına yol açmaktadır. Sadece ham petrolün değil, aynı zamanda tarımsal üretimin temel girdisi olan kimyasal gübre sevkiyatlarının da engellenebileceğinin duyurulması, küresel tedarik zinciri ve gıda güvenliği üzerinde de yeni bir risk faktörü oluşturmaktadır. Askeri uzmanlar ve enerji analistleri, ticari seyrüsefer yapan petrol tankerleri üzerindeki saldırıların artmasının, küresel petrol stoklarında hızlı bir erimeye ve enerjide arz güvenliği krizine yol açabileceğini değerlendirmektedir. İran ile ABD arasındaki doğrudan çatışma riskinin tırmanması ve tankerlerin doğrudan hedef alınması, uluslararası armatörlerin bölgedeki rotalarını değiştirmelerine veya seferlerini askıya almalarına neden olmaktadır. Önümüzdeki günlerde ABD ordusunun bu tehdit ve eylemlere vereceği askeri yanıt ile bölgedeki askeri tırmanmanın seyri, hem jeopolitik dengeler hem de küresel emtia piyasalarının geleceği açısından belirleyici olacaktır.

İran, Hürmüz Boğazı’nda iki tankerin vurulduğunu duyurdu adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Orta Doğu’da devam eden savaşın küresel talep ve ticaret görünümüne ilişkin endişeleri artırması, sanayi metallerinde genel bir düşüş eğilimine neden oldu. Özellikle kritik bir ticaret rotası olan Hürmüz Boğazı üzerinden yapılan sevkiyatlarda yaşanan aksamalar, piyasalardaki satış baskısını daha da güçlendirdi.

Bakır fiyatlarında son durum ve Çin’in güçlü talebi

Jeopolitik risklerin gölgesinde Londra ve Şanghay borsalarında işlem gören bakır kontratlarında geri çekilmeler yaşandı. Günlük düşüşlere rağmen bakırın haftayı yaklaşık yüzde 0,2 yükselişle tamamlamaya hazırlandığı belirtildi.

• Londra Metal Borsası (LME): 3 ay vadeli bakır yüzde 0,88 düşerek ton başına 13.479,5 dolara geriledi.

• Şanghay Vadeli İşlemler Borsası (SHFE): En çok işlem gören bakır kontratı yüzde 0,63 azalışla ton başına 103.650 yuandan işlem gördü.

• Yangshan Primi Zirvede: Çin’e ithal edilen bakır için ödenen Yangshan primi ton başına 95 dolara çıkarak Mayıs 2025’ten bu yana en yüksek seviyesine ulaştı. Bu yükseliş, Çin iç piyasasında ithal bakıra yönelik talebin güçlü kalmaya devam ettiğini gösteriyor.

Diğer sanayi metallerinde fiyat değişimleri

Bakır dışındaki diğer temel sanayi metallerinde de ağırlıklı olarak satıcılı bir seyir izlendi. Alüminyum ve kurşunun Şanghay piyasasındaki sınırlı pozitif ayrışması dışında tabloda genel bir değer kaybı öne çıktı:

Kısa vadeli görünüm ve riskler

Piyasa uzmanları, sanayi metalleri üzerindeki baskının yakın vadede devam edebileceğine dikkat çekiyor. Orta Doğu’daki çatışmaların uzaması, enerji maliyetlerini yukarı yönlü tetiklemesi ve Hürmüz Boğazı’ndaki taşımacılık krizinin kalıcı hale gelmesi durumunda, bakır ve diğer metallerin kısa vadeli talep görünümünün olumsuz etkilenmeyi sürdüreceği değerlendiriliyor.

Orta Doğu savaşı talep görünümünü baskıladı, bakır ve sanayi metalleri geriledi adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

ABD ile İran arasındaki çatışmaların şiddetlenmesi ve Tahran’ın Hürmüz Boğazı’nı yeniden kapattığını duyurmasının ardından küresel piyasalardaki risk iştahı zayıfladı. Hafta sonu yaşanan yoğun füze ve insansız hava aracı saldırıları, sanayi metallerinin öncüsü konumundaki bakırda haftanın ilk işlem gününde düşüşe yol açtı.

Metal borsalarında bakır fiyatları

Jeopolitik gerilimler ve doların seyriyle baskılanan bakır fiyatlarında, dünyanın önde gelen iki metal borsasındaki (LME ve SHFE) son durum şu şekilde gerçekleşti:

Makroekonomik baskılar ve talep endişesi

Bakır fiyatlarındaki bu geri çekilmenin ardında salt jeopolitik riskler değil, aynı zamanda bu risklerin tetiklediği makroekonomik beklentiler de yatıyor:

• Enflasyon ve Faiz Döngüsü: Yüksek enerji fiyatlarının küresel enflasyonu yeniden körükleyebileceği ve bu durumun merkez bankalarını faizleri daha uzun süre yüksek tutmaya zorlayacağı endişesi piyasalara hakim oldu.

• Sanayi Talebinde Yavaşlama: Yüksek faiz ortamının genel ekonomik faaliyeti yavaşlatacağı beklentisi, sanayi metallerine olan talep üzerinde doğrudan baskı oluşturuyor.

• Güçlü Dolar Etkisi: ABD dolarındaki değer kazancı, dolar cinsinden fiyatlanan bakırı diğer para birimlerini kullanan alıcılar için daha pahalı hale getirerek talebi sınırlıyor.

Alüminyum ve diğer metallerde görünüm

Bakırdaki düşüşe karşın alüminyum fiyatları, arz kesintisi endişeleriyle büyük ölçüde yatay bir seyir izledi (LME’de yüzde 0,05 artış, SHFE’de yüzde 0,35 düşüş). Alüminyum piyasasında öne çıkan gelişmeler şöyle:

• Stoklar ve Rusya Etkisi: LME’ye kayıtlı depolardaki görünür alüminyum stokları 2022’den bu yana en düşük seviyesine geriledi. Ayrıca, haziran ayında LME depolarındaki kullanılabilir Rusya menşeli alüminyum stoklarının payı yüzde 95’e ulaştı.

• BAE’de Üretim Başladı: Emirates Global Aluminium, Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki alümina rafinerisini yeniden faaliyete geçirdiğini duyurdu.

Diğer sanayi metallerinde de genel bir zayıflık göze çarptı. LME’de çinko yüzde 0,71, kurşun yüzde 1,08, nikel yüzde 1,02 ve kalay yüzde 0,24 oranında geriledi. SHFE tarafında ise nikeldeki yüzde 0,05’lik sınırlı yükseliş dışında çinko, kurşun ve kalayda düşüşler kaydedildi.

Bakır fiyatları Orta Doğu’daki çatışmaların enflasyon riskini artırmasıyla geriledi adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Başlık Önerileri

1. CENTCOM’dan Orta Doğu’da Kritik Güvenlik Zirvesi: Hürmüz Boğazı Mesaisi

2. ABD ve 11 Bölge Ülkesinden Hürmüz Boğazı’nda “Serbest Ticaret” Vurgusu

3. Suriye ve Lübnan İlk Kez Masada: CENTCOM Komutanı’ndan Kapsamlı Güvenlik Toplantısı

4. ABD-İran Görüşmeleri Sürerken Bölgede Yüksek Düzeyli Askeri Zirve

ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), Orta Doğu’daki Amerikan güçlerinden sorumlu Komutan Amiral Brad Cooper’ın bölgedeki üst düzey askeri yetkililerle kapsamlı bir güvenlik toplantısı gerçekleştirdiğini duyurdu. Çarşamba günü yapılan görüşmede, Hürmüz Boğazı’ndaki gelişmeler ve bölgesel güvenlik konuları masaya yatırıldı.

Geniş katılımlı zirve ve ortak taahhüt

Toplantıya ABD’nin yanı sıra Orta Doğu ve Kuzey Afrika’dan 11 farklı ülkenin üst düzey askeri yetkilisi katıldı. Taraflar, bölgedeki mevcut güvenlik ortamını ve savunma iş birliğini geliştirme fırsatlarını değerlendirdi. Zirvenin en önemli çıktısı ise küresel ticaretin kilit noktalarından olan Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleşen ticaretin serbest akışının sürdürülmesine yönelik verilen ortak taahhüt oldu.

Suriye ve Lübnan cephesinde tarihi ilk

CENTCOM tarafından yapılan açıklamada dikkat çeken bir diğer ayrıntı, Suriye ve Lübnan’dan askeri yetkililerin ABD öncülüğündeki bir savunma konferansına ilk kez katılmış olmasıydı.

Bu tarihi katılım, Lübnan ile İsrail arasındaki hassas sürecin hemen ardına denk geldi. Geçtiğimiz hafta iki ülke arasında, daha kapsamlı bir barış anlaşmasına yönelik ilk adım olarak ABD arabuluculuğunda bir anlaşma imzalanmıştı. Ancak sahada tansiyon düşmüş değil; İsrail, salı günü Lübnan’ın güneyinde bir Hizbullah mensubunu hedef alan saldırılarını sürdürdüğünü açıklamıştı.

Müzakere sürecinde zamanlama dikkat çekti

Bölgesel aktörlerin bir araya geldiği bu güvenlik zirvesi, ABD ile İran arasındaki köklü anlaşmazlıkların çözülmesi amacıyla Katar’daki arabulucular üzerinden yürütülen diplomatik müzakerelerin devam ettiği kritik bir döneme denk geldi.

ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, diplomatik sürece ilişkin yaptığı değerlendirmede şu ifadeleri kullandı:“Görüşmeler iyi ilerliyor, ancak süreç henüz oldukça erken bir aşamada bulunuyor.”

ABD’li üst düzey komutan Hürmüz Boğazı’nı bölge ülkeleriyle görüştü adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Orta Doğu’da jeopolitik tansiyonun merkezinde yer alan Hürmüz Boğazı ve ABD-İran ilişkilerinde diplomatik hareketlilik hız kazandı. Bir yanda ABD öncülüğünde Bahreyn’de düzenlenen güvenlik zirvesine İran’dan sert tepkiler gelirken, diğer yanda Katar’ın başkenti Doha’da dondurulmuş fonların serbest bırakılmasına ve ateşkesin sürdürülmesine yönelik kritik teknik görüşmeler gerçekleştirildi.

Bahreyn’deki askeri zirveye İran’dan tepki

ABD’nin öncülüğünde Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Katar, Lübnan ve Suriye’nin de aralarında bulunduğu 12 ülkeden üst düzey askeri yetkililerin Bahreyn’de bir araya gelmesi İran cephesinde tepkiyle karşılandı. Toplantıya katılan ülkelerin Hürmüz Boğazı’nda serbest ticareti sağlama taahhüdü vermesinin ardından, İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi şu açıklamalarda bulundu:

• Hürmüz Boğazı, ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı’nın (CENTCOM) değil, tamamen İran’ın yetki alanında bulunmaktadır.

• Bahreyn’de gerçekleştirilen bu tarz askeri zirveler, Basra Körfezi için hukuki bir düzen veya güvenlik tesis edemez.

• Bölgesel güvenlik ABD’nin askeri şemsiyesiyle değil; dış müdahalelerin sona ermesi, ABD’nin bölgeden çekilmesi, egemenlik haklarına saygı duyulması ve yeni jeopolitik gerçeklerin kabul edilmesiyle sağlanabilir.

Doha’daki teknik görüşmeler ve alınan kararlar

Bölgedeki siyasi gerilime rağmen, Katar’ın başkenti Doha’da İran, Katar ve Pakistan heyetlerinin katılımıyla ABD ile olan mutabakata dair iki kritik toplantı gerçekleştirildi.

Toplantıların odak noktaları ve alınan kararlar şu şekilde şekillendi:

Eski ABD’li diplomattan “karşılıklı beklenti” analizi

Doha’da yürütülen dolaylı görüşmeleri değerlendiren eski ABD’li diplomat Gordon Gray, temasların oldukça olumlu bir adım olduğunu vurgulayarak tarafların masadaki temel beklentilerini şu sözlerle özetledi:“Katar’daki görüşmeler her iki tarafın da ateşkesin sürmesini ve nihai bir anlaşmaya ulaşılmasını istediğini gösteriyor. Bu denklemde ABD’nin öncelikli ve en acil hedefi Hürmüz Boğazı’nın uluslararası ticarete yeniden açılması olurken; İran açısından en kritik konu, üzerindeki ağır ekonomik yaptırımların bir an önce hafifletilmesidir.”

İran, ABD öncülüğündeki bölgesel güvenlik diyaloğunu eleştirdi adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Alüminyum fiyatları, haziran ayında kaydettiği yüzde 15’i aşan değer kaybıyla 2008 yılından bu yana en sert aylık düşüşünü gerçekleştirmeye hazırlanıyor. Küresel piyasalarda jeopolitik risklerin hafiflemesi ve makroekonomik baskıların artması, endüstriyel metalin son üç ayda elde ettiği tüm kazançları hızla silmesine neden oldu.

Piyasada güncel durum

Yaşanan sert aylık kayıpların ardından, piyasada anlık fiyatlama sınırlı bir tepki alımıyla yatay bir seyir izliyor.

Düşüşü tetikleyen jeopolitik ve makroekonomik faktörler

Alüminyum piyasasında yaşanan bu keskin dönüşün arkasında hem bölgesel arz beklentileri hem de küresel para politikaları başrol oynuyor:

1. Orta Doğu’da Ateşkes ve Arz Beklentileri

Daha önce İran kaynaklı jeopolitik risklerin tırmanmasıyla zirveye çıkan fiyatlar, diplomatik cepheden gelen olumlu haberlerle yönünü hızla aşağı çevirdi. ABD ile İran arasında sağlanan geçici ateşkes ve küresel ticaretin kilit noktalarından Hürmüz Boğazı’nın yeniden tam kapasiteyle açılacağına dair beklentiler, Orta Doğu kaynaklı metal sevkiyatlarının yeniden normale döneceği sinyalini verdi. Bu arz rahatlaması, fiyatlardaki köpüğün hızla alınmasını sağladı.

2. Güçlü Doların Maliyet Baskısı

ABD dolarının mayıs ayı ortasından bu yana hızla değer kazanması, dolar cinsinden fiyatlanan alüminyumu diğer para birimlerini kullanan yatırımcılar ve uluslararası alıcılar için çok daha pahalı hale getirdi. Artan maliyetler, küresel fiziksel talebi doğrudan baskıladı.

3. Fed’in Şahin Duruşu

ABD Merkez Bankasının (Fed) faiz oranlarını beklenenden daha uzun süre yüksek tutacağı veya enflasyonla mücadele kapsamında para politikasında ek sıkılaştırmalara gidebileceği yönündeki piyasa beklentileri, endüstriyel metalin genel talep görünümünü olumsuz etkileyerek düşüş trendine hız kazandırdı.

Alüminyum 2008’den bu yana en sert aylık düşüşe yöneldi adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Uluslararası Ödemeler Bankası (BIS), pazar günü yayımladığı Yıllık Ekonomi Raporu ile küresel ekonomi üzerindeki kara bulutlara dikkat çekti. Ekonomik faaliyetlerin son aylarda dirençli kalmayı başardığını belirten kurum; artan kamu borçları, devam eden arz şokları ve yapay zeka yatırımlarındaki belirsizliklerin karmaşık bir kırılganlık ortamı yarattığı uyarısında bulundu.

Küresel ekonomiyi tehdit eden 4 temel baskı alanı

BIS raporunda, politika yapıcıların istikrarı korumak adına dikkatle izlemesi gereken dört ana risk faktörü şu şekilde sıralandı:

• Enflasyon: Daha sık yaşanan tedarik ve arz kesintilerinin, şirketler ve hanehalkı nezdindeki yüksek enflasyon beklentilerini kalıcı hale getirme riski taşıması.

• Kamu Borçları: Küresel çapta giderek artan ve zorlanan kamu maliyesi dengelerinin sürdürülebilirliği.

• Yapay Zeka Yatırımları: Yapay zeka odaklı yatırımlarda yaşanan patlamanın ve hızlı büyümenin ne kadar kalıcı olduğuna dair belirsizlikler.

• Finansal Piyasalar: Sistematik olarak artan finansal kırılganlıklar.

“Politikalar birbirine zıt etki yaratmamalı”

Raporun bulgularını değerlendiren BIS Genel Müdürü Pablo Hernandez de Cos, mevcut süreçte kurumlar arası eşgüdümün önemine vurgu yaptı. Başarının ancak sağlam mali ve finansal temeller üzerine inşa edilebileceğini belirten de Cos, şu kritik uyarıyı yaptı:“Maliye, para ve finans politikaları küresel ekonomi üzerinde birbirine zıt etkiler yaratmamalı. Özellikle merkez bankaları, yüksek enflasyon beklentilerinin kalıcı bir şekilde yerleştiğini görmeleri halinde vakit kaybetmeden harekete geçmeye hazır olmalıdır.”

Jeopolitik krizlerde “Hürmüz” rahatlaması

Ekonomik risklerin yanı sıra küresel ticareti derinden etkileyen jeopolitik gelişmelere de değinen BIS Genel Müdürü de Cos; ABD ile İran arasında sağlanan ateşkesi ve Hürmüz Boğazı’nın deniz ticaretine yeniden açılmasını “iyi haber” olarak nitelendirdi.

Bu gelişmenin küresel ekonomi için en olumsuz senaryoları şimdilik önlediğini belirten de Cos, buna rağmen enerji tedarik zincirlerinin ve petrol piyasasının tam anlamıyla normale dönmesinin zaman alabileceğini hatırlattı.

BIS: Küresel ekonomi için borç, enflasyon ve yapay zeka riski büyüyor adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Avrupa’nın kış ısıtma sezonuna en az son 15 yılın en düşük doğal gaz stoklarıyla girmeye hazırlandığı bildirildi. Küresel jeopolitik gerilimler ve tedarik zincirindeki aksamalar nedeniyle düşük kalan rezervler, önümüzdeki kış aylarında hem işletmeler hem de hanehalkları için ani fiyat artışı risklerini giderek büyütüyor.

Depolarda alarm zilleri: Doluluk yüzde 76’da kalacak

Financial Times’ın enerji danışmanlık şirketi Wood Mackenzie‘nin tahminlerine dayandırdığı habere göre, Avrupa Birliği’ndeki (AB) doğal gaz depolarının durumu kritik bir eşikte bulunuyor. Gas Infrastructure Europe verileri de bu karamsar tabloyu destekliyor:

• Kritik Sezon Beklentisi: Genellikle nisan-ekim aylarını kapsayan kritik dolum sezonunun yalnızca yüzde 76 doluluk oranıyla tamamlanması bekleniyor. Bu, 2011 yılından bu yana görülen en düşük sezon sonu seviyesi olacak.

• Mevcut Durum: Sert geçen kışın ardından dolum sezonuna yüzde 28 gibi normalin çok altında bir oranla başlandı. Depoların şu anki ortalama doluluk oranı ise yüzde 48 seviyesinde seyrediyor.

Krizin temel nedeni: Hürmüz Boğazı ve LNG sevkiyatları

Stoklardaki bu zayıf görünümün arkasında Orta Doğu’da yaşanan sıcak çatışmalar yatıyor. ABD-İran savaşının, normal koşullarda küresel sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) arzının yaklaşık beşte birinin taşındığı Hürmüz Boğazı üzerindeki sevkiyatları kesintiye uğratması süreci doğrudan etkiledi. Ayrıca kriz nedeniyle Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki üretimin azalması da Avrupa’nın gaz tedarikini zorlaştıran bir diğer unsur oldu.

“Düşük stoklar kış aylarında ani fiyat sıçramaları yaratabilir”

Argus Media analisti Natasha Fielding, Avrupa’nın doğal gaz depolama planları açısından yaz döneminin son derece kritik bir viraj olduğunu belirtti. Fielding’in piyasa analizinde öne çıkan başlıklar şunlar oldu:

• Mevcut düşük stok seviyeleri, kış aylarında talep artışıyla birlikte ani ve sert fiyat sıçramaları yaşanması ihtimalini ciddi şekilde yükseltiyor.

• ABD-İran anlaşması fiyatları bir miktar düşürse de LNG arzındaki kısıtlamaların uzaması Avrupa’nın kışa hazırlıksız yakalanmasına neden olacak.

• Avrupa’daki gaz merkezlerinde fiyatların görece düşük kalması, başta ABD olmak üzere küresel LNG kargolarını kıtaya çekmekte yetersiz kalıyor.

Fiyatlarda son durum ve geçmişle karşılaştırma

Avrupa gösterge doğal gaz fiyatları şu anda piyasada megavatsaat başına yaklaşık 40 avro seviyelerinden işlem görüyor. Mevcut fiyat tablosunun tarihi zirvelerle kısa karşılaştırması şu şekilde:

Avrupa kışa 15 yılın en düşük doğal gaz stokuyla girebilir adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

ABD ile İran arasında varılan mutabakatın küresel enerji koridorlarındaki olumlu yansımaları haziran ayında netlik kazanmaya başladı. Küresel petrol arzının en kritik geçiş noktası olan Hürmüz Boğazı üzerinden yapılan ham petrol sevkiyatları, diplomatik yumuşamanın ardından hız kazanarak normal seviyesinin yaklaşık üçte birine kadar yükseldi.

Günlük petrol akışı 4,8 milyon varili buldu

Enerji veri ve analiz şirketi Kpler‘in analisti Yui Torikata, boğazdan geçen ve resmi olarak doğrulanan petrol akışının günlük yaklaşık 4,8 milyon varil seviyesine ulaştığını duyurdu.

Piyasalara derin bir nefes aldıran bu toparlanmanın arkasında üç temel dinamik öne çıkıyor:

• İran’ın İhracata Dönüşü: Mutabakat kapsamında İran’ın küresel pazara yeniden petrol ihraç etmeye başlaması.

• Körfezdeki Bekleyişin Bitmesi: Üç aydan uzun süredir Basra Körfezi içinde mahsur kalan ve geçiş izni bekleyen İran dışı yüklerin serbest bırakılması.

• Hayalet Gemilerin Geçişi: Otomatik Takip Sistemi (AIS) sinyali olmadan hareket eden tankerlerin emniyetli şekilde geçişlerini sürdürmesi.

İran tankerleri sinyal açmaya başladı

Diplomatik yakınlaşmanın en somut göstergelerinden biri de deniz ticareti şeffaflığında yaşandı. İran’a ait petrol tankerlerinin, seferleri sırasında kapatılmasıyla bilinen konum bilgilerini (AIS takip sinyallerini) yeniden yayınlamaya başlaması, küresel ticaret faaliyetlerinde kademeli ve daha şeffaf bir yapıya dönüşün güçlü bir işareti olarak yorumlandı.

18 Haziran’dan itibaren 35 milyon varil tahliye edildi

Kpler analisti Torikata, lojistik düğümün çözülmesine ilişkin çarpıcı bir istatistik de paylaştı:

“İran dışı gemilerde taşınan ve kriz döneminde Hürmüz Boğazı sınırları içinde mahsur kalan yaklaşık 35 milyon varillik devasa petrol stoku, 18 Haziran 2026 tarihinden bu yana başarılı bir şekilde bölgeden tahliye edilerek küresel pazarlara doğru yola çıktı.”

Riskler bitti mi? Şeffaflık henüz tam sağlanamadı

Bölgedeki jeopolitik gerilimin büyük ölçüde azalmasına ve sevkiyatların hızlanmasına rağmen, deniz taşımacılığı koşullarının henüz tamamen kriz öncesi döneme dönmediği belirtiliyor. Güvenlik endişeleri nedeniyle, bölgeden geçen İran dışı yüklerin önemli bir bölümünün hâlâ takip sinyalleri (transponder) kapalı şekilde boğazdan geçmeye devam etmesi, tam normalleşme için zamana ihtiyaç olduğunu gösteriyor.

Hürmüz Boğazı’ndaki petrol geçişleri normal seviyenin üçte birine ulaştı adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Orta Doğu’daki barış görüşmelerinde sağlanan ilerleme ve bölgeden metal arzının yeniden artacağına yönelik güçlenen beklentiler, küresel emtia piyasalarında yankı buldu. Londra Metal Borsası’nda (LME) alüminyum fiyatları düşüşe geçerek yaklaşık 3 ayın en düşük seviyelerine geriledi.

Jeopolitik riskler azalıyor, fiyatlar gevşiyor

ABD’nin İran’a uluslararası piyasalarda petrol satışı için 60 günlük özel bir izin vermesi ve kalıcı bir barış anlaşmasına yönelik görüşmelerin ivme kazanması, piyasalardaki risk algısını önemli ölçüde zayıflattı.

Savaşın bölgedeki üretim ve ihracatı aksatması nedeniyle yıl başından bu yana yüzde 11 oranında yükselen alüminyum fiyatları, barış adımlarıyla birlikte sert bir geri çekilme yaşadı. LME’de alüminyum yüzde 1,65 oranında değer kaybederek ton başına 3 bin 308,50 dolarla 27 Mart’tan bu yana görülen en düşük seviyeye indi.

Arz şokunu sınırlayan küresel faktörler

Normal şartlarda küresel alüminyum arzının yaklaşık yüzde 9’unu tek başına karşılayan Orta Doğu piyasasında suların durulması endişeleri hafifletti. Bu süreçte fiyatlardaki aşırı yükselişi frenleyen ve piyasayı rahatlatan diğer küresel üretim dinamikleri şu şekilde gerçekleşti:

• Körfez Stokları: Basra Körfezi’ndeki izabe tesisleri, Hürmüz Boğazı üzerinden yapılan sevkiyatların da etkisiyle azalan stoklarını hızlıca yeniledi.

• Asya’da Üretim Artışı: Çin ve Endonezya’daki büyük üreticiler, üretim kapasitelerini artırarak küresel arz şokunun etkisini sınırladı.

• Çin’den Rekor Tel İhracatı: Çinli tüccarlar, vergi kurallarındaki uyumsuzluktan faydalanarak alüminyum tel ihracatını hızlandırdı. Sevkiyatlar mayıs ayında 50 bin tonu aşarak en az 2020 yılından bu yana en yüksek seviyesine ulaştı.

Chaos Ternary Futures: “Tesisler yeniden faaliyete geçebilir”

Emtia piyasalarındaki gelişmeleri değerlendiren Chaos Ternary Futures, ABD ile İran arasında imzalanan anlaşmaların jeopolitik riskleri net bir şekilde azalttığını vurguladı. Kurum raporunda, Hürmüz Boğazı’nın açılma ihtimalinin Orta Doğu’daki alüminyum tesislerinin yeniden faaliyete geçeceği beklentisini güçlendirdiği belirtildi. Ayrıca raporda, Çin dışındaki küresel piyasanın “zayıf talep ve artan arz” kıskacında kalarak baskı altında kalmaya devam edebileceği uyarısı yapıldı.

LME’de diğer baz metallerde son durum

Alüminyumdaki düşüş eğilimi LME’de işlem gören diğer endüstriyel metallere de yansıdı. Özellikle kalay fiyatlarında yaşanan yüzde 20’yi aşan olağanüstü düşüş günün en dikkat çeken fiyatlaması oldu.

Alüminyum fiyatları 3 ayın en düşük seviyelerine indi adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Küresel piyasalarda altın fiyatları, ABD ile İran arasındaki barış görüşmelerine dair olumlu haber akışının etkisiyle haftaya yükselişle başladı. Jeopolitik risklerin azalması piyasalara nefes aldırsa da altın fiyatlarında henüz güçlü ve net bir yön hareketinin oluşmadığı gözlemleniyor.

Piyasalarda güncel altın ve dolar fiyatlaması

Haftanın ilk işlem gününde 4.220 dolara kadar tırmanan ons altın, bu seviyeden gelen kısmi satışların ardından anlık olarak yüzde 1’lik primle işlem görüyor.

Piyasadaki güncel fiyatlamalar şu şekilde gerçekleşti:

Saxo Bank: “Teknik açıdan yönsüz bir görünüm var”

Değerli metaldeki fiyat hareketlerini değerlendiren Saxo Bank analistleri, piyasanın mevcut durumuna dair temkinli bir duruş sergiliyor. Kurum analistlerine göre altın, yaşanan jeopolitik gelişmelere pozitif tepki verse de şimdilik teknik açıdan belirli bir yön tayin edememiş ve yönsüz bir görünüm içinde sıkışmış durumda.

Hürmüz Boğazı’nda güvenli geçiş enflasyon endişesini azalttı

Altın fiyatlarını ve küresel makroekonomik beklentileri şekillendiren temel jeopolitik faktörler şu şekilde özetleniyor:

• Diplomatik İlerleme: ABD ile İran arasındaki müzakerelerde sağlanan pozitif ilerleme piyasalara moral verdi.

• Enerji Arzı Güvenliği: Lübnan konusundaki diplomatik zorluklara rağmen Hürmüz Boğazı’ndan güvenli geçişin sağlanmasına yönelik atılan adımlar, enerji arzında yaşanabilecek olası aksama korkularını dindirdi.

• Enflasyon Şoku: Enerji geçiş güzergahlarındaki normalleşme beklentisi, daha geniş çaplı bir küresel enflasyon şoku yaşanması endişelerini de büyük ölçüde hafifletti.

Güçlü dolar emtiaları baskılıyor

Jeopolitik cephedeki iyimserliğe karşın, doların küresel çapta gücünü koruması altının yükseliş potansiyelini sınırlayan en büyük makro etken olarak öne çıkıyor. Gün içinde 100,93 seviyesini test eden ABD Dolar Endeksi, an itibarıyla 100,879 seviyesinde tutunuyor. Doların güçlenmesi, altın gibi dolar cinsinden fiyatlanan emtiaları diğer para birimlerini kullanan yatırımcılar açısından daha pahalı hale getirerek küresel talep üzerinde dolaylı bir baskı yaratıyor.

Altın fiyatları ABD-İran görüşmelerinin etkisiyle yükseldi adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

ABD ile İran arasında imzalanan mutabakat muhtırası ve Hürmüz Boğazı’nda geçişlerin normalleşme eğilimine girmesi, küresel enerji piyasalarında dengeleri hızla değiştiriyor. Dünyanın önde gelen finans kuruluşlarından Citi, bu gelişmeler ışığında petrol fiyatlarında orta ve uzun vadeli belirgin bir düşüş beklediğini duyurdu.

Citi’den 2027 için 60-65 dolar tahmini

Citi analistlerine göre, Hürmüz Boğazı’ndaki gemi trafiğinin yeniden başlaması ve geçişlerin normalleşmesiyle birlikte petrol fiyatları önümüzdeki süreçte düşüş eğilimini sürdürecek. Banka raporunda, Boğaz’daki akışların yeniden başlamasının, petrol fiyatlarını zamanla “zayıf temelli yapıya yeniden çıpaladığı” vurgulandı.

Citi’nin Petrol Piyasası Beklentileri:

Deniz ablukası kalktı, fiyatlar çakıldı

ABD’nin perşembe günü İran’a yönelik deniz ablukasını resmen kaldırdığını açıklamasının piyasalardaki yankısı büyük oldu. Bu kritik adımın ardından petrol fiyatlarında sert bir geri çekilme yaşanarak, savaşın başladığı 28 Şubat tarihinden bu yana görülen en düşük seviyeler test edildi.

Sürece dair öne çıkan diğer detaylar ise şu şekilde sıralanıyor:

• Küresel Arzın Kalbi: Analistler, küresel petrol arzının yaklaşık beşte birini taşıyan Hürmüz Boğazı’ndan yapılan ihracatın önümüzdeki aylarda tamamen normale dönebileceğini öngörüyor.

• Çözülmeyen Sorunlar: Bölgedeki iyimser havaya ve deniz ablukasının kaldırılmasına rağmen, iki ülke (ABD-İran) arasındaki bazı temel ve yapısal sorunların henüz tam olarak çözüme kavuşturulmadığı da uzmanlar tarafından önemle not düşülüyor.

Citi: Petrol fiyatları 2027’nin ilk çeyreğinde 60-65 dolara gerileyebilir adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

ABD ile İran arasında savaşı sona erdiren, Hürmüz Boğazı’nı yeniden ticari trafiğe açan ve İran petrol ihracatına yönelik yaptırımları askıya alan geçici anlaşmanın resmen imzalanması, küresel enerji piyasalarındaki geri çekilmeyi hızlandırdı. Yatırımcıların Orta Doğu arzının sisteme hızla döneceğini fiyatlamasıyla ham petrol fiyatları aşağı yönlü seyrini koruyor.

Brent ve Batı Teksas türünde son fiyatlar

ABD Başkanı Donald Trump’ın, İran yönetiminin taahhütlerine uymaması halinde askeri operasyonları yeniden başlatabileceğine yönelik şahin çıkışıyla çarşamba günü yaşanan geçici yükseliş, imzaların atılmasıyla tamamen geri verildi.

Enerji piyasalarındaki güncel fiyatlamalar şu şekildedir:

• Brent Petrol: Varil fiyatı 1,32 dolar (%1,66) azalarak 78,23 dolara geriledi.

• Batı Teksas Tipi (WTI): Varil başına 1,47 dolar (%1,93) düşüşle 75,31 dolardan alıcı buluyor.

IG Piyasa Analisti Tony Sycamore, anlaşmanın resmiyet kazanmasının ardından küresel tedarik zinciri oyuncularının İran petrolünün piyasaya giriş takvimini öngörülenden daha öne çektiğini, bunun da satış baskısını canlı tuttuğunu belirtti.

14 maddelik mutabakatın 30 ve 60 günlük takvimi

Resmen yürürlüğe giren 14 maddelik mutabakat zaptı, bölgedeki lojistik ve diplomatik süreç için iki kritik vadeli takvimi başlatıyor:

1. 30 Günlük Lojistik Plan: Küresel petrol ticaretinin beşte birine ev sahipliği yapan Hürmüz Boğazı’ndan ücretsiz ve güvenli geçişler hemen başlayacak. Boğazdaki nakliye trafiğinin 30 gün içinde tam kapasiteye ulaştırılması hedefleniyor.

2. 60 Günlük Müzakere Dönemi: Ön anlaşma ile nükleer program gibi daha çetrefilli siyasi başlıklar ileri bir tarihe ertelenirken, taraflar yaptırımların kalıcı olarak kaldırılması için 60 günlük bir masaya oturacak. Bu süreçte ABD ve müttefiklerinin, İran ekonomisinin toparlanmasını finanse etmek adına 300 milyar dolarlık dev bir paket hazırlaması gerekiyor.

UEA uyardı: 2027’de tarihi arz fazlası kapıda

Uluslararası Enerji Ajansı (UEA), anlaşmanın başarıyla hayata geçirilmesinin orta vadeli küresel enerji dengelerinde radikal bir kırılma yaratacağına dikkat çekti.

Kurum tarafından yayımlanan projeksiyon, arz-talep dengesindeki sert makas değişimini ortaya koyuyor:

Fed’in faiz baskısı talebi de gölgeliyor

Petrol fiyatlarının gerilemesindeki tek etken arzın artması değil, küresel talep beklentilerinin de baskılanması oldu. ABD Merkez Bankasının (Fed) yeni başkanıyla birlikte şahin bir ton benimsemesi, ekonomik aktiviteyi ve dolayısıyla petrol talebini sınırlayabilecek bir unsur olarak öne çıkıyor.

Fed’in 19 politika yapıcısından 9’unun enflasyonu dizginlemek adına yılın ilerleyen aylarında yeni bir faiz artırımına ihtiyaç duyulacağını öngörmesi, enerji kontratlarındaki yukarı yönlü hamleleri sınırlandıran bir diğer makro ekonomik faktör olarak masada kalmaya devam ediyor.

Petrol fiyatları’nda aşağı hareket devam ediyor adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Küresel emtia piyasalarında ABD ile İran arasında sağlanan barış anlaşmasının getirdiği jeopolitik rahatlama rüzgarı esmeye devam ediyor. Anlaşmanın desteğiyle yükseliş eğilimini sürdüren bakır fiyatları, ABD Merkez Bankası’nın (Fed) bu akşamki kritik faiz kararı ve para politikası toplantısına yönelik beklentilerle karşı karşıya gelince kazanımlarını sınırlı tuttu.

Hürmüz Boğazı’nın açılması bakıra güç verdi

Orta Doğu’daki sıcak savaş riskini sonlandıran anlaşmanın, İran limanlarına yönelik ablukanın kaldırılmasını ve küresel lojistiğin kalbi olan Hürmüz Boğazı’nın yeniden ticari trafiğe açılmasını öngörmesi metal fiyatlarına can suyu oldu.

• Londra Metal Borsası (LME): Gösterge niteliğindeki üç ay vadeli bakır fiyatı, yeni günde yüzde 0,3 artış kaydederek ton başına 13 bin 814 dolara tırmandı.

• Enflasyon Baskısı Hafifliyor: Barış mutabakatı sonrası petrol fiyatlarında yaşanan sert geri çekilme, sanayi üreticilerinin en büyük yükü olan enerji maliyetleri kaynaklı küresel enflasyon endişelerini de büyük ölçüde hafifletti.

Şahin Fed ve Kevin Warsh baskısı yükselişi frenledi

Bakır fiyatlarındaki yukarı yönlü hamlenin daha agresif bir ralliye dönüşmesini engelleyen ana unsur ise makroekonomik taraftan geldi. Fed’in yeni Başkanı Kevin Warsh liderliğinde gerçekleştirilecek ilk para politikası toplantısı öncesinde piyasalardaki temkinli duruş hakimiyetini koruyor.

Ekonomi yönetiminin ve yatırımcıların, yeni başkan döneminde bu yıl için herhangi bir faiz indirimi beklenmemesi yönündeki güçlü şahin sinyallere odaklanması, dolar cinsinden fiyatlanan bakır üzerindeki baskıyı taze tutuyor.

Baz metallerde karışık kapanışlar

Jeopolitik bahar havası ile şahin merkez bankası beklentilerinin çarpıştığı Londra Metal Borsası’nda diğer baz metaller de günü karışık performanslarla sürdürdü. Endüstriyel metallerdeki anlık değişim oranları şu şekilde yansıdı:

Bakır fiyatları yükseliyor, gözler Fed’de adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Dünya siyasetinin gözü kulağı, Fransa’nın ev sahipliği yaptığı G7 Zirvesi’nden gelen tarihi nitelikteki diplomatik açıklamalara çevrildi. ABD Başkanı Donald Trump, İran ile 100 günü aşkın süredir devam eden sıcak savaşı resmen sona erdirecek kapsamlı barış anlaşmasının imzalandığını ve metnin “çok yakında” kamuoyuyla paylaşılacağını duyurdu.

“Anlaşmanın tamamı imzalandı”

G7 Zirvesi’nin düzenlendiği Fransa’nın Evian-les-Bains kentinde, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ile bir araya gelen Donald Trump, barış protokolünün perde arkasına dair kritik bilgileri doğruladı:

• İmzalar Tamam: Trump, “Anlaşmanın tamamı imzalandı” diyerek, ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ile İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf’ın bir gün önce metne resmi imzaları attığına yönelik istihbaratı kesinleştirdi.

• İsviçre’de Resmi Tören: Küresel ekonomiyi derinden etkileyen bu mutabakatın nihai imzaları ve resmi ilanı, bu hafta cuma günü İsviçre’de gerçekleştirilecek törenle kayıtlara geçecek.

Hürmüz Boğazı cuma gününe kadar tamamen açılıyor

Savaş nedeniyle küresel enerji ve emtia sevkiyatının tıkanmasına yol açan en kritik kördüğüm çözülüyor. Başkan Trump, küresel petrol akışının beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı’nın askeri açıdan kısmen temizlendiğini ve cuma gününe kadar tamamen ticari gemi trafiğine açılacağını müjdeledi.

Bu lojistik operasyonun uluslararası güvenliği için Avrupa sahneye çıkıyor. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Fransa, Birleşik Krallık ve yaklaşık 20 ülkenin katılımıyla, Hürmüz Boğazı’nın güvenli şekilde yeniden açılmasını koordine edecek büyük bir denizcilik ve donanma görev gücüne öncülük edeceklerini açıkladı.

Nükleer silah maddesi ve “Güçlü Denetim”

Anlaşmanın askeri ve diplomatik omurgasını oluşturan en net madde, İran’ın nükleer programına yönelik oldu. Trump, İran’ın kitle imha ve nükleer silaha sahip olmamayı resmi olarak kabul ettiğini savundu. Bu taahhüdün kağıt üzerinde kalmayacağını vurgulayan ABD Başkanı, sürecin sahada kurulacak “güçlü bir denetim mekanizması” yoluyla harfiyen uygulanacağını belirtti.

Sırada 60 günlük kritik takvim var

Cuma günü İsviçre’de atılacak imzalarla anlaşma resmen yürürlüğe girdiğinde, Orta Doğu diplomasisinde zamana karşı yeni bir yarış başlayacak. Taraflar, İran’ın nükleer tesislerinin geleceği ve Washington’ın Tahran’a uyguladığı ekonomik yaptırımların kademeli olarak hafifletilmesi başlıklarında 60 günlük yoğun bir müzakere sürecine giriş yapacak.

Trump, Tahran’daki yeni lider kadrosuyla çok iyi anlaştığını belirterek, iki ülke arasında geleceğe yönelik olumlu ve sürdürülebilir bir ilişki kurulmasını umduğunu sözlerine ekledi.

Uzman Gözüyle: “Nihai çözüm değil, temkinli bir başlangıç”

Orta Doğu Stratejik Araştırmalar Merkezi Kıdemli Araştırmacısı Abbas Aslani, varılan mutabakatın kağıt üzerinde büyük bir başarı olduğunu ancak sahada zorlu sınavlar vereceğini hatırlattı:

“Bu mutabakat nihai ve kusursuz bir çözüm değil, sadece diplomaside yeni bir başlangıçtır. İran, geçmişteki nükleer anlaşma tecrübeleri (JCPOA) nedeniyle oldukça temkinli hareket edecek ve Washington’ın taahhütlerini sahada nasıl uygulayacağını çok yakından izleyecektir. Ayrıca, bölgede diplomatik süreci kendi güvenliği için tehdit olarak gören İsrail’in bu barış koridorunu engellemeye yönelik hamleler yapabileceği unutulmamalıdır. Anlaşmanın uygulanması, imzalanmasından çok daha zorlu bir süreç olacaktır.”

Trump: İran ile anlaşmanın metni resmi imza töreninden sonra bir süre sonra yayınlanacak adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

ABD ile İran arasında varılan ve Orta Doğu kaynaklı arz endişelerini önemli ölçüde azaltan ön barış anlaşması, küresel emtia piyasalarında yankı bulmaya devam ediyor. Jeopolitik risk priminin ortadan kalkmasıyla birlikte alüminyum fiyatları salı günü düşüş trendini sürdürerek iki ayı aşkın sürenin en düşük seviyelerine geriledi.

LME ve Şanghay’da iki ayın en düşük seviyeleri

Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasına yönelik beklentiler, her iki büyük metal borsasında da sert satışları beraberinde getirdi:

• Londra Metal Borsası (LME): Üç ay vadeli alüminyum kontratı, TSİ 10.48 itibarıyla yüzde 0,95 düşüşle ton başına 3.347,50 dolara geriledi. Fiyat gün içinde 3.334 dolara kadar inerek 27 Mart’tan bu yana en düşük seviyesini test etti. Ayrıca nakit fiyat ile üç aylık vadeli fiyat arasındaki fark da kontangoya (vadeli fiyatın spot fiyattan yüksek olması durumu) döndü.

• Şanghay Vadeli İşlemler Borsası (SHFE): En aktif alüminyum kontratı gündüz seansını yüzde 1,65 düşüşle ton başına 23.830 yuandan (yaklaşık 3.525,77 dolar) tamamladı. Seans içinde 23.725 yuanı gören kontrat, 24 Mart’tan bu yana en zayıf seviyesine indi.

Jeopolitik risk primi fiyatlardan silindi

ABD Başkanı Donald Trump’ın pazartesi günü ABD ile İran’ın savaşı sona erdirmek ve Hürmüz Boğazı’nı yeniden ticarete açmak için bir ön anlaşma imzaladığını duyurması piyasalardaki yönü tayin etti. Kalıcı ateşkes için müzakereler sürse de, boğazın açılacağı ve Basra Körfezi’nden daha fazla alüminyum ihracatı yapılabileceği beklentisi kısa vadeli arz kaygılarını rafa kaldırdı.

Sucden Financial analistleri, piyasanın yeni duruma hızla adapte olduğunu belirterek şu değerlendirmeyi yaptı:

“Piyasa, jeopolitik risk priminin büyük bir bölümünü çok hızlı bir biçimde fiyatlardan çıkardı. Bu hareket sadece gün içi kâr satışlarından ibaret değil; aynı zamanda arz risklerinin ortadan kalkmasına ve yatırımcı pozisyonlarının daha geniş kapsamlı bir şekilde yeniden değerlendirilmesine dayanıyor.”

Çin’de üretim güçlü, perakende satışlar zayıf

Arz endişelerini azaltan bir diğer faktör ise dünyanın en büyük metal tüketicisi Çin’den gelen güçlü üretim verileri oldu. Ancak zayıflayan iç talep, makroekonomik veriler üzerinden fiyatlar üzerindeki baskıyı artırdı:

• Alüminyum Üretimi: Mayıs ayında yıllık yüzde 1,7 artarak 3,89 milyon tona çıktı. Ocak-mayıs dönemindeki toplam üretim ise geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 3,5 artışla 19,22 milyon tona ulaştı.

• Perakende Satışlar: Mayıs ayında yüzde 0,6 daralarak üç yılı aşkın sürenin ardından ilk kez geriledi ve piyasa duyarlılığını olumsuz etkiledi.

• Sabit Sermaye Yatırımları: Yılın ilk beş ayında yüzde 2’lik düşüş beklentisine karşın yüzde 4,1 azalarak beklenenden çok daha kötü bir performans sergiledi.

Ana metallerde genel tablo

Alüminyum dışındaki diğer temel sanayi metallerinde Londra (LME) ve Şanghay (SHFE) borsalarındaki günlük değişimler şu şekilde gerçekleşti:

Alüminyum fiyatları iki ayın en düşük seviyesine geriledi adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

ABD ile İran arasında sağlanan mutabakat muhtırasının küresel enerji piyasalarında yarattığı rahatlama dalgası, ABD’deki akaryakıt pompalarına da doğrudan yansıdı. Ham petrolün varil fiyatında yaşanan 4 dolardan fazla düşüş, ABD genelindeki perakende benzin fiyatlarını nisan ortasından bu yana ilk kez kritik psikolojik sınır olan galon başına 4 doların altına çekti.

İki farklı kuruluştan düşüş teyidi

Enerji piyasası veri sağlayıcısı GasBuddy’nin yayımladığı güncel verilere göre, ABD genelindeki ulusal ortalama perakende benzin fiyatı pazar günü galon başına 3,997 dolara kadar geriledi. Akaryakıt fiyatlarındaki bu gevşemeye rağmen, fiyat seviyesinin geçen yılın aynı dönemine kıyasla hala 90,8 sent daha yüksek seyretmesi dikkat çekiyor.

Öte yandan, motorcu kuruluşu Amerikan Otomobil Derneği (AAA) tarafından pazartesi günü paylaşılan verilerde ise ulusal ortalama galon fiyatı 4,065 dolar olarak ölçüldü. İki kurumun verileri arasındaki ufak metodoloji farklarına rağmen, her iki endeks de fiyatlarda net bir aşağı yönlü kırılımı teyit ediyor.

Savaşın Amerikan tüketicisine faturası: 46 milyar dolar

ABD’de benzin fiyatları, İran’ın küresel deniz yoluyla yapılan petrol sevkiyatının yaklaşık beşte birine ev sahipliği yapan stratejik Hürmüz Boğazı’ndaki geçişleri büyük ölçüde engellemesiyle mart ayı sonunda 4 dolar sınırını aşmıştı.

GasBuddy Petrol Analizi Başkanı Patrick De Haan, jeopolitik krizin ABD ekonomisi ve hanehalkı üzerindeki ağır maliyetini şu çarpıcı veriyle ortaya koydu:

“Pazartesi günü itibarıyla yaptığımız hesaplamalara göre, Amerikalı tüketiciler savaşın başlangıcından bu yana akaryakıt pompalarında benzine tam 46 milyar dolar daha fazla (ekstra) para harcamak zorunda kaldı.”

“Asıl sınav artık Hürmüz Boğazı’nda”

Fiyatlardaki gerilemenin devam edip etmeyeceğinin tamamen lojistik hatların açılma hızına bağlı olduğunu belirten Patrick De Haan, önümüzdeki döneme ilişkin şu değerlendirmelerde bulundu:

• Lojistik Takip: Fiyatlardaki düşüşün kalıcı ve sürdürülebilir olduğunun en net göstergesi, Hürmüz Boğazı’nın fiziki olarak trafiğe açılması ve normal petrol sevkiyat hacimlerinin yeniden yakalanması olacak.

• Düşüş Eğilimi: ABD ile İran arasındaki diplomatik süreç olumlu yönde ilerlemeye devam ettiği ve cuma günü İsviçre’de yapılması beklenen resmi imza töreninden pürüz çıkmadığı sürece, ABD genelindeki ulusal benzin ortalaması aşağı gelmeye devam edebilir.

ABD’de benzin fiyatları 2 aydır ilk kez 4 doların altına geriledi adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Küresel piyasalarda esen barış rüzgarları, kripto para piyasasını da etkisi altına aldı. ABD ile İran arasında sağlanan geçici barış anlaşması, küresel risk iştahını tetikleyerek lider kripto para birimi Bitcoin’de (BTC) güçlü bir yukarı yönlü hareketi beraberinde getirdi.

Hürmüz Boğazı müjdesi risk iştahını canlandırdı

Anlaşmanın ardından küresel enerji ticaretinin kalbi sayılan Hürmüz Boğazı’nın yeniden ticari gemilere açılacak olması ve Körfez bölgesinden enerji akışının normale döneceği beklentisi, finansal piyasalardaki jeopolitik baskıyı kaldırdı. Bu durum, doğrudan kripto varlıklara fon girişini hızlandırdı.

Gelişmelerin ardından Bitcoin piyasasında oluşan anlık fiyatlama tablosu şu şekildedir:

“Kritik eşik 67.000 dolar seviyesi”

Bitcoin’deki bu yükseliş hareketinin teknik boyutunu değerlendiren Apollo Crypto Portföy Yöneticisi Pratik Kala, yatırımcıların dikkat etmesi gereken önemli bir direnç noktasına işaret etti.

Kala, Bitcoin için takip edilmesi gereken teknik görünümü şu sözlerle özetledi:

“Bitcoin için şu an kısa vadede izlenmesi gereken en kritik direnç seviyesi 67 bin dolardır. Spot piyasadaki işlem hacimleri ile finansal piyasalarda önemsenen birçok hareketli ortalama de tam olarak bu fiyat seviyesinde birleşiyor. 67 bin doların üzerinde kalıcı bir kırılma, yükseliş trendini daha da pekiştirebilir.”

MicroStrategy riski şimdilik göz ardı ediliyor

Öte yandan, piyasadaki yükseliş coşkusuna rağmen arka plandaki bazı kurumsal riskler varlığını koruyor. Bitcoin’in dünyadaki en büyük kurumsal alıcısı konumundaki MicroStrategy’nin (kamuoyunda bilinen adıyla Strategy), haziran ayının başında elindeki devasa BTC varlıklarının bir kısmını sattığına yönelik tartışmalar ve buna bağlı satış baskısı riski henüz tamamen masadan kalkmış değil.

Ancak analistler, ABD ile İran arasındaki ateşkes anlaşmasının yarattığı makroekonomik iyimserliğin, kurumsal satış riskini şimdilik gölgede bıraktığını ve yatırımcıların bu olumsuz senaryoyu kısa vadede göz ardı etmeyi tercih ettiğini belirtiyor.

Bitcoin barış anlaşmasıyla yükseldi adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Küresel piyasalar, ABD ile İran arasında sağlanan geçici barış anlaşmasının pozitif rüzgarını arkasına aldı. Jeopolitik gerilimlerin yatışmasıyla azalan küresel büyüme endişeleri ve sanayi üretimine dair iyimserlik, ana metallere olan talebi yeniden canlandırdı. Küresel büyümenin en önemli öncü göstergelerinden biri olan bakır fiyatları, bu olumlu havayla son bir haftanın en yüksek seviyesine tırmandı.

Bakırda Londra ve Şanghay rallisi

İran ve ABD arasındaki sıcak çatışmaların yerini diplomasiye bırakması, her iki büyük emtia borsasında da alımları hızlandırdı.

• Londra Metal Borsası (LME): Bakır kontratları gün içinde ton başına 13.883 dolara kadar yükselerek zirveyi test etti. Anlık işlemlerde ise yüzde 1,06 artışla 13.843 dolar/ton seviyesinde güçlü duruşunu koruyor.

• Şanghay Vadeli İşlemler Borsası (SHFE): Asya seansında da benzer bir tablo yaşandı. Şanghay’da işlem gören bakır kontratları yüzde 1,54 değer kazanarak ton başına 105.780 yuana ulaştı.

Barış anlaşması, düşen petrol ve zayıf doların etkisi

Metal piyasalarındaki bu güçlü ralli sadece jeopolitik barıştan değil, aynı zamanda makroekonomik dinamiklerin de destekleyici olmasından güç alıyor. Yükselişi tetikleyen üç ana faktör şu şekilde öne çıkıyor:

1. Hürmüz Boğazı ve Nükleer Müzakereler: ABD ile İran’ın çatışmaları durdurma, küresel enerji ticareti için kritik olan Hürmüz Boğazı’nı yeniden açma ve nükleer program konusunda masaya oturma kararı piyasalara derin bir nefes aldırdı.

2. Enerji Maliyetlerinde Düşüş: Çatışmaların sona ermesiyle enerji kaynaklı küresel enflasyon endişeleri hafifledi. Bu durum, sanayi üretimi için maliyetleri düşüren bir gelişme olarak Brent petrol vadeli işlemlerinde yüzde 4’ü aşan sert bir düşüş yarattı.

3. Dolar Endeksinde Gevşeme: Barış ortamında güvenli liman algısının zayıflamasıyla dolar son 10 günün en düşük seviyesine geriledi. Zayıf dolar, diğer para birimlerini kullanan küresel yatırımcılar için dolarla fiyatlanan metalleri daha ucuz ve cazip hale getirdi.

Tüm ana metaller artıda

Jeopolitik bahar havası sadece bakırı değil, işlem gören diğer tüm ana sanayi metallerini de yukarı taşıdı. Londra ve Şanghay borsalarındaki anlık değişim oranları tabloya şu şekilde yansıdı:

Bakır fiyatları ABD-İran anlaşmasıyla bir haftanın zirvesine çıktı adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Değerli metaller, ABD Başkanı Donald Trump’ın İran ile hafta sonu Hürmüz Boğazı’nı yeniden açacak bir barış anlaşması imzalanabileceğini duyurmasının ardından jeopolitik risk primini kaybetmeye devam ediyor. Perşembe günü altı ayın en düşük seviyelerini test eden spot altın, cuma sabahı (bugün) hafif bir geri çekilmeyle kayıplarını korudu.

Altın haftalık bazda %3,2 erimeye doğru gidiyor

Trump’ın askeri operasyonları iptal ettiğini açıklaması piyasalara nefes aldırırken, emtia kanadında satışları canlı tuttu. İran savaşının şubat sonundaki başlangıcından bu yana yaklaşık yüzde 20 değer yitiren ons altın, bu haftayı da keskin bir kayıpla kapatmaya hazırlanıyor.

Piyasalarda oluşan anlık fiyatlamalar ve fon hareketleri şu şekilde tabloya yansıdı:

“Fed’den şahin bir ima gelirse 4.000 doların altı görülebilir”

Marex analisti Edward Meir, altın fiyatlarındaki mevcut patikayı ve makroekonomik riskleri değerlendirdi. Fiyatın tamamen jeopolitik gelişmelere endeksli olduğunu vurgulayan Meir, yatırımcılara şu uyarıda bulundu:

“Piyasalar şu sıralarda Fed’in faiz artırabileceğine dair en ufak bir sinyali veya imayı dahi yakından takip edecek. Eğer para politikası kanadından şahin bir yönlendirme gelirse, altının psikolojik destek olan 4.000 dolar sınırının altına doğru sert bir kırılma yaşayabileceğini düşünüyorum.”

Makroekonomik kıskaç: ÜFE tarafında 3,5 yılın rekoru

Altının getirisiz bir varlık olarak fırsat maliyetini artıran en önemli unsur, yapışkan küresel enflasyon ve şahin merkez bankaları olmaya devam ediyor. ABD’de açıklanan mayıs ayı Üretici Fiyat Endeksi (ÜFE) verileri, Orta Doğu çatışmasının enerji maliyetlerini fırlatması nedeniyle yıllık bazda son 3,5 yılın en yüksek artışına işaret etti.

Bu durum, yükselen enerji maliyetlerinin enflasyonu körükleyerek Fed’i daha uzun süre yüksek faiz politikasında tutacağı endişesini besliyor. CME Group FedWatch verilerine göre, piyasalar Fed’in aralık ayında faiz artırma olasılığını yüzde 60 seviyesinde güçlü bir ihtimal olarak fiyatlamayı sürdürüyor.

Kritik teknik seviyeler

Teknik analistler, spot altının önümüzdeki seanslarda yön tayini yapabilmesi için şu destek ve direnç seviyelerinin izlenmesi gerektiğini belirtiyor:

• Direnç Seviyeleri: Yukarı yönlü hareketlerde 4.246 dolar ilk güçlü direnç. Bu seviye aşılabilirse piyasada alımlar hızlanabilir ve 4.274 – 4.303 dolar bandı yeniden gündeme gelebilir.

• Destek Seviyeleri: Aşağıda en kritik pivot nokta 4.182 dolar olarak öne çıkıyor. Bu seviyenin altına sarkılması durumunda, satış baskısı altını 4.125 – 4.153 dolar aralığına doğru geri çekebilir.

Altın haftayı yüzde 3,2 kayıpla kapatmaya hazırlanıyor adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

ABD ve İran arasındaki askeri gerilim, diplomatik çözüm arayışlarının sürdüğü kritik saatlerde yeniden tırmandı. ABD askeri güçleri, küresel enerji ve ticaret koridorunun kalbi konumundaki Hürmüz Boğazı’ndan geçen ticari gemileri hedef almaya çalışan İran’a ait tek yönlü iki kamikaze insansız hava aracını (İHA) düşürdü.

“Büyük anlaşma” ilanından hemen sonra yaşandı

Reuters haber ajansına isminin gizli kalması şartıyla konuşan üst düzey bir ABD’li yetkili, sıcak çatışmanın perşembe günü gerçekleştiğini doğruladı. Olayın zamanlaması ise uluslararası kamuoyunda geniş yankı uyandırdı. İHA’ların düşürülmesi, ABD Başkanı Donald Trump’ın bölgedeki savaşı tamamen sona erdirmek amacıyla taraflarla “büyük bir anlaşma” sağlandığını duyurmasından sadece birkaç saat sonra yaşandı.

Hürmüz Boğazı’nda son durum

Yaşanan bu son İHA krizine ve bölgedeki karşılıklı ablukalara rağmen, küresel tedarik zinciri açısından hayati önem taşıyan boğazdaki lojistik akışın kesintiye uğramadığı bildirildi.

ABD’li Yetkilinin Açıklaması: “İran unsurlarının ticari gemileri sabote etme girişimi başarıyla engellenmiştir. Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiği ve gemi geçiş akışı şu an itibarıyla güvenli bir şekilde devam etmektedir.”

Karşılıklı hamlelerin Trump yönetimi tarafından duyurulan barış müzakerelerini ve ateşkes sürecini nasıl etkileyeceği küresel piyasalar, emtia fiyatları ve enerji koridorunun güvenliği açısından yakından takip ediliyor.

ABD güçleri Hürmüz Boğazı yakınlarında İran’a ait iki İHA’yı düşürdü adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Küresel enerji piyasalarında tarihi bir kırılma yaşanıyor. İran’ın, ABD’nin gerçekleştirdiği misilleme hava saldırılarının ardından dünyanın en kritik enerji geçiş noktası olan Hürmüz Boğazı’nı tüm gemi trafiğine kapattığını ilan etmesi ve ABD Başkanı Donald Trump’ın şahin açıklamaları petrol fiyatlarında çok sert bir yükseliş dalgası başlattı.

Piyasalarda savaş fiyatlaması: Brent petrol 95 dolara koşuyor

Hürmüz Boğazı’nın kapatılma kararı ve Washington’dan gelen askeri tehditler, vadeli petrol piyasalarında alımları agresifleştirdi.

Uluslararası borsalarda oluşan son fiyatlamalar şu şekilde gerçekleşti:

İran: “Geçmeye çalışan her gemiye ateş açılacak”

İran’ın en üst düzey ortak askeri komutanlığı tarafından perşembe günü yapılan resmi açıklamada, Hürmüz Boğazı’nın petrol tankerleri ve tüm ticari gemiler dahil olmak üzere ikinci bir emre kadar çift taraflı olarak kapatıldığı duyuruldu. Açıklamada, yasağa uymayarak boğazdan geçiş yapmaya teşebbüs edecek herhangi bir deniz aracına doğrudan askeri unsurlarca ateş açılacağı açıkça ifade edildi.

Trump’tan yeni saldırı resti

Gerilimi tırmandıran diğer bir hamle ise Washington cephesinden geldi. ABD Başkanı Donald Trump, İran ile bölgede kalıcı ve net bir barış anlaşması sağlanamadığı takdirde, ABD ordusunun İran askeri hedeflerine yönelik hava ve füze saldırılarının dozunu artırarak devam ettireceğini söyledi. Bu restleşme, diplomatik çözüm umutlarını tamamen gölgeledi.

ING: “Enerji akışları ağır kısıt altında kalacak”

Küresel yatırım bankası ING analistleri, yayımladıkları acil durum notunda durumun vehametine dikkat çekti:

“Hürmüz Boğazı’nın kapatılması, taraflar arasında bir uzlaşma ve barış anlaşmasının henüz çok uzak olduğunu net bir şekilde gösteriyor. Dünyanın toplam ham petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) arzının beşte birinin taşındığı Basra Körfezi’nden enerji akışları, bu kararla birlikte önümüzdeki süreçte ağır şekilde kısıtlı kalacaktır. Bu durum küresel arz zincirinde kalıcı bir şok yaratabilir.”

Hürmüz Boğazı’nın kapatılması petrol fiyatlarını yükseltti adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Petrol fiyatları, ABD ordusunun Hürmüz Boğazı yakınlarındaki İran askeri hedeflerine yönelik gerçekleştirdiği ve “meşru müdafaa” olarak nitelendirdiği hava saldırılarının ardından Asya seansında yeniden yükselişe geçti. İki ülkenin karşılıklı doğrudan saldırıları durdurmasıyla salı günü son ayların en düşük kapanışını yapan petrol, yeni çatışma haberiyle yönünü tekrar yukarı çevirdi.

ABD’den İran radar ve savunma sistemlerine darbe

ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM), operasyonun İran’ın bölgede ABD ordusuna ait bir Apache helikopterini düşürmesine misilleme olarak düzenlendiğini duyurdu. Saldırılarda, küresel enerji sevkiyatının kalbi konumundaki Hürmüz Boğazı yakınlarında yer alan İran hava savunma sistemleri, yer kontrol istasyonları ve gözetleme radar sahaları doğrudan hedef alındı.

Askeri hareketliliğin ardından ham petrol fiyatlarında oluşan son dalgalanma şu şekilde tabloya yansıdı:

Hafta başında İran ve İsrail’in karşılıklı füze saldırılarıyla tırmanan fiyatlar, salı günü tansiyonun düşmesiyle sert gerilemiş; Brent 17 Nisan’dan, WTI ise 29 Mayıs’tan bu yana en düşük kapanışını gerçekleştirmişti. Ancak ABD-İran arasındaki bu son gelişme, piyasalarda risk algısını ve yeni bir tırmanma süreci endişelerini yeniden tetikledi.

Hürmüz Boğazı ve limanlarda karşılıklı ablukalar

Tahran yönetimi, küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçiş güzergahı olan Hürmüz Boğazı üzerindeki deniz sevkiyatlarının büyük bir bölümünü engellemeye devam ediyor. Buna karşılık Washington yönetimi de İran limanlarına yönelik kendi ekonomik ve fiziki ablukasını uygulayarak bölgedeki arz esnekliğini ciddi şekilde kısıtlıyor.

ABD stoklarında 8 haftalık kesintisiz düşüş

Petrol fiyatlarını jeopolitik risklerin yanı sıra yukarı yönlü destekleyen bir diğer önemli veri ise fiziki arz cephesinden geldi. Amerikan Petrol Enstitüsü (API) verilerine göre, ABD ham petrol stokları 5 Haziran ile biten haftada 9,12 milyon varil birden azaldı.

Stoklara dair öne çıkan dinamikler şunlar:

• 8 Haftalık Seri: ABD ham petrol stokları bu veriyle birlikte üst üste 8’inci haftada da gerilemiş oldu.

• Türev Ürünler: Benzin stokları da talebin canlı seyretmesiyle 1,19 milyon varil düşüş kaydetti.

• İhracat Riski: Savaş döneminde küresel piyasalar için (özellikle Asya ve Avrupa) “marjinal tedarikçi” rolünü üstlenen ABD’nin kendi iç stoklarındaki bu dramatik erime, önümüzdeki süreçte ihracat kapasitesini sınırlayabilir. Bu senaryonun gerçekleşmesi halinde küresel petrol fiyatları üzerinde yeni ve daha güçlü bir yukarı yönlü baskı oluşabileceği belirtiliyor.

Petrol fiyatları ABD’nin İran’a yönelik saldırıları sonrası yükseldi adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Asya hisse senedi piyasaları haftanın son işlem gününde, yatırımcıların yapay zeka rallisi sonrası teknoloji hisselerinde kâr satışına yönelmesi ve Orta Doğu’daki diplomatik çözümsüzlüğün jeopolitik riskleri yeniden tırmandırmasıyla sert geriledi. Küresel risk iştahındaki bu daralma, Batı vadeli endekslerine de düşüş olarak yansıdı.

Broadcom hayal kırıklığı ve Asya borsalarında çöküş

Haftanın ilk günlerinde yapay zeka coşkusuyla yükselen teknoloji sektörü, ABD’li çip üreticisi Broadcom‘un beklentilerin altında kalan finansal sonuçlar ve öngörüler açıklamasıyla sert bir düzeltme yaşadı.

Saxo Baş Yatırım Stratejisti Charu Chanana, piyasadaki “riskten kaçış” havasını ve özellikle Güney Kore borsasındaki çöküşü şu sözlerle özetledi:

“Güney Kore, yapay zeka bellek süper döngüsünün en büyük yararlanıcılarından biriydi. Broadcom beklentilerde hayal kırıklığı yaratınca yatırımcılar yarı iletken zincirinden hızla risk azalttı. Sorun yapay zeka talebinin bitmesi değil; beklentilerin o kadar yükselmiş olması ki, yönlendirme daha da yukarı gitmedikçe iyi rakamlar bile artık yeterli gelmiyor.”

Gelişmelerin ardından Asya ve küresel vadeli piyasalardaki son durum şöyle gerçekleşti:

Orta Doğu’da çözümsüzlük ve petrolde “Hürmüz” temkini

Siyasi tarafta ise İran destekli Hizbullah’ın Lübnan’da yeni bir ateşkesi reddetmesi ve İsrail’in bölgeden asker çekmeyeceğini açıklaması, ABD Başkanı Donald Trump’ın Tahran ile yürüttüğü barış anlaşması çabalarına darbe vurdu.

Bu belirsizlik ortamında Brent petrolün varil fiyatı 95,35 dolara, ABD ham petrolü ise 93,07 dolara hafif yükselişlerle dengelendi. LPL Financial Makro Strateji Başkanı Kristian Kerr, taraflar bir mutabakat zaptı imzalasa bile Hürmüz Boğazı’ndaki lojistik karmaşanın hafife alındığını belirtti:

“Varil arzındaki erken artış, yeni bir üretimden ziyade mahsur kalmış ya da yüzer gemilerdeki İran kargoları gibi halihazırda üretilmiş petrolden gelecektir. Yani bu durum arz tabanını kalıcı olarak şişirmekten çok, mevcut darboğazların geçici olarak giderilmesiyle ilgilidir.”

Günün odağı: ABD Tarım Dışı İstihdam Verisi

Piyasaların yön bulmak adına odaklandığı en kritik makroekonomik veri, bugün TSİ 15.30’da açıklanacak olan mayıs ayı ABD tarım dışı istihdam raporu olacak.

• Piyasa Beklentisi: İstihdamda 85 bin kişilik bir artış yaşanması ve işsizlik oranının yüzde 4,3’te sabit kalması yönünde.

• Fed’e Olası Etkisi: Analistler, beklentilerin üzerinde gelebilecek güçlü bir istihdam verisinin, enflasyon endişelerini canlı tutarak ABD Merkez Bankası’nın (Fed) olası faiz artırma ihtimalini iyice kuvvetlendirebileceğini (veya faiz indirim alanını daraltacağını) belirtiyor.

Asya borsaları geriledi, ABD ve Avrupa vadelileri ekside adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Orta Doğu kaynaklı arz risklerinin yeniden piyasaların odak noktası haline gelmesiyle birlikte, Londra Metal Borsası’nda (LME) alüminyum fiyatları son dört yılın en yüksek seviyesine ulaştı. Çin’de imalat faaliyetlerinin genişlemeyi sürdürmesi de sanayi metalleri üzerindeki genel yükseliş eğilimini destekledi.

Alüminyumda arz açığı ve Orta Doğu riski

LME’de alüminyumun ton fiyatı 3.707,50 dolara kadar tırmanarak dikkat çekici bir seviyeyi test etti. Bu sert yükselişin ardındaki temel makroekonomik dinamikler şu şekilde sıralandı:

• Küresel alüminyum ergitme kapasitesinin yaklaşık yüzde 9’unu oluşturan Orta Doğu’daki üretim ve sevkiyat riskleri, tedarik endişelerini körüklüyor.

• Hürmüz Boğazı’nın kapanması, sadece işlenmiş alüminyum ihracatını değil, üretim aşamasında kullanılan kritik hammaddelerin ithalatını da ciddi şekilde kısıtlıyor.

• Piyasada bu yıl genelinde 2 milyon tonun üzerinde bir arz açığı oluşması bekleniyor.

Sert “backwardation” ve bakırda tarife etkisi

Alüminyum piyasasındaki stres, LME kontratlarında “sert backwardation” (yakın vadeli fiyatların uzun vadeli fiyatlardan yüksek olması) olarak kendini gösterdi. Nakit kontrat ile üç ay vadeli kontrat arasındaki prim farkı ton başına 100 doların üzerine çıktı.

Öte yandan, endüstrinin bir diğer kritik metali bakırda da benzer bir yukarı yönlü ivme yaşanıyor:

• Sıkı piyasa beklentileri ve ABD’nin olası ithalat tarifeleri nedeniyle bakır fiyatları yüzde 1,1 oranında artarak ton başına 13.792 dolara ulaştı.

• ABD’deki bakır stoklarının, söz konusu tarife soruşturmasının başlamasından bu yana yüzde 550’den fazla arttığı raporlandı.

Diğer baz metallerde güncel fiyatlamalar

Emtia piyasalarındaki tedarik endişeleri ve artan talep, diğer temel sanayi metallerinde de değer kazançlarını beraberinde getirdi. LME işlemlerinde güncel durum şu şekilde gerçekleşti:

Alüminyum Orta Doğu arz riskleriyle 4 yılın zirvesine çıktı adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

ABD Başkanı Donald Trump, İran ile müzakere edilen olası anlaşmaya dair Beyaz Saray’dan kritik mesajlar verdi. Yapılan görüşmelerden henüz tatmin olmadıklarını belirten Trump, anlaşmanın kusursuz olması gerektiğini vurgularken, Tahran’a yönelik mevcut yaptırımların hafifletilmesinin şu an için değerlendirilmediğini ifade etti.

“Ya başaracağız ya da işi bitirmek zorunda kalacağız”

Beyaz Saray’da düzenlenen kabine toplantısında gazetecilerin sorularını yanıtlayan ABD Başkanı, İran’ın müzakere masasındaki tutumuna ve ABD’nin beklentilerine dair net bir çerçeve çizdi.

İran tarafının uzlaşma konusunda oldukça kararlı olduğunu ve bir anlaşma yapmak istediğini dile getiren Trump, gelinen noktayı şu sözlerle özetledi:

“Şu ana kadar bunu başaramadılar. Biz bundan memnun değiliz, ama memnun olacağız. Ya bunu başaracağız ya da işi bitirmek zorunda kalacağız. Bu anlaşma kusursuz olmalı.”

Zenginleştirilmiş uranyum ve küresel aktörler

Trump’ın gündeminde sadece yaptırımlar ve anlaşma şartları değil, aynı zamanda İran’ın elinde bulunan yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum stokunun akıbeti de vardı.

Başkan Trump, olası bir anlaşma veya sonrasındaki süreçte bu kritik uranyum stokunun Rusya veya Çin tarafından devralınması ihtimalinden duyduğu ciddi rahatsızlığı açıkça dile getirdi.

Hürmüz Boğazı için kesin çizgi ve Umman’a uyarı

Üzerinde çalışılan çerçeve anlaşmasının en kritik maddelerinden birini oluşturan Hürmüz Boğazı konusunda ABD’nin tavrının esnemeyeceği bir kez daha vurgulandı. Trump, anlaşma kapsamında boğazın derhal tüm ülkelere açılacağını ve yönetiminin hiçbir ülkenin inisiyatifine bırakılmayacağını belirtti.

Bölgedeki deniz trafiğinin ve uluslararası suların güvenliğine dair oldukça sert ifadeler kullanan Trump, açıklamalarını şu uyarılarla tamamladı:

• Bölge ABD tarafından gözetlenecek ancak kontrol tamamen uluslararası statüde kalacak.

• İran tarafı boğazı kontrol etmek istese de bu talebe kesinlikle izin verilmeyecek.

• Umman da diğer herkes gibi uluslararası kurallara göre davranacak, aksi takdirde çok ağır bir askeri karşılıkla (havaya uçurulmakla) yüzleşmek zorunda kalacak.

ABD başkanı Trump’tan Hürmüz boğazı ve Umman için sert sözler adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Bakır, ABD-İran müzakereler izlenirken kazançlarını korudu adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Hürmüz Boğazı’nın kapanması 2008 krizine yakın resesyon riski taşıyor adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Japonya’da enflasyon Temmuz 2024’ten bu yana ilk kez BOJ’un hedefinin altına indi adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Japonya’nın ihracatı sekizinci ay üst üste arttı adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

İran, ABD’nin barış teklifini değerlendiriyor adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Küresel ham petrol ve petrol ürünleri stokları rekor hızda eridi adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Petrol, Trump’ın savaşın hızla biteceği mesajı sonrası geriledi adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Hürmüz Boğazı krizi ve ticaret gerginliği IMF’nin büyüme beklentilerini baskıladı adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Trump: Xi, ABD’den daha fazla petrol alma fikrine sıcak bakıyor adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

ECB/Storunaras: Hürmüz kapalı kalırsa faiz artışına ve ekonomik yavaşlamaya neden olur adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Trump ile Xi bir araya geldi, gündemde ekonomi, İran ve Tayvan var adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Rubio: Çin, İran’a baskı yapmalı adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Trump: İran konusunu Xi ile konuşacağım ama yardımına ihtiyacım yok adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

ABD Stratejik Petrol Rezervi’nden ilk sevkiyat Türkiye’ye adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Petrol 100 doların üzerinde kalmayı sürdürüyor adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Rubio, Avustralya ve İngiltere dışişleri bakanlarıyla İran ve Hürmüz’ü görüştü adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

ABD, İran’ın Hürmüz Boğazı’ndaki mayınlama faaliyetlerini durdurmasını talep eden ve askeri müdahaleye kapı aralayan BM Şartı Bölüm VII’ye atıf yapan yeni bir karar tasarısı sundu. Çin ve Rusya’nın veto etmesi beklenen bu tasarı, küresel enerji piyasalarında ve diplomatik koridorlarda tansiyonu zirveye taşıdı.

Hürmüz Boğazı’nın stratejik önemi ve küresel enerji arzı riski

Dünya ekonomisinin ve küresel sanayinin can damarı konumundaki Hürmüz Boğazı, uluslararası jeopolitiğin en kırılgan ve patlamaya en hazır noktası olmaya devam etmektedir. Küresel petrol tüketiminin beşte birinin ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ticaretinin devasa bir bölümünün transit noktası olan bu dar su yolu, ABD ile İran arasında yaşanan savaşın fiili bir deniz ablukasına ve mayınlama savaşına (mine warfare) dönüşmesiyle birlikte fiilen kullanılamaz hale gelme tehlikesiyle karşı karşıyadır. ABD ve Bahreyn tarafından kaleme alınan, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Kuveyt ve Katar gibi Körfez’in ağır topları tarafından desteklenen yeni Birleşmiş Milletler (BM) Güvenlik Konseyi karar tasarısı, bu küresel kilitlenmeyi aşmayı hedefleyen agresif bir diplomatik hamledir.

İran’ın boğaza döşediği iddia edilen mayınlar ve sivil/ticari gemilere yönelik saldırıları, uluslararası denizcilik sektöründe eşi benzeri görülmemiş bir maliyet enflasyonu yaratmıştır. Savaş riski sigorta primleri (war risk premiums) astronomik seviyelere ulaşmış, dev nakliye filoları ve petrol tankerleri rotalarını değiştirmek zorunda kalmış veya limanlarda mahsur kalmıştır. Enerji fiyatlarında kalıcı bir “savaş primi” oluşması, ABD, Avrupa ve Asya pazarlarında enflasyonist baskıları yeniden alevlendirmekte ve merkez bankalarının para politikası hedeflerini sarsmaktadır. Bu bağlamda, sunulan BM tasarısı sadece diplomatik bir metin değil; aynı zamanda küresel ekonomiyi resesyon riskinden kurtarma amacı taşıyan makroekonomik bir zorunluluğun tezahürüdür.

Birleşmiş Milletler Şartı Bölüm VII: Askeri müdahale ve yaptırım gölgesi

Söz konusu karar tasarısını diplomatik bir kınama metninden çıkarıp küresel bir krizin merkezine yerleştiren asıl unsur, metinde BM Şartı’nın VII. Bölümü’ne (Chapter VII) yapılan doğrudan atıftır. Birleşmiş Milletler Anlaşması’nın VII. Bölümü, “Barışın Tehdidi, Bozulması ve Saldırı Eylemi Durumunda Alınacak Önlemler” başlığını taşır ve Güvenlik Konseyi’ne, uluslararası barışı ve güvenliği korumak veya yeniden tesis etmek için diplomatik yaptırımlardan (Madde 41) doğrudan askeri güç kullanımına (Madde 42) kadar geniş bir yelpazede bağlayıcı karar alma yetkisi verir.

ABD’nin bu atıfla hedeflediği strateji, İran’a yönelik çok taraflı bir uluslararası koalisyonun yasal zeminini (casus belli) hazırlamaktır. Tasarının, İran’dan “döşediği mayınların yerlerini açıklamasını ve temizleme operasyonlarına engel olmamasını” talep etmesi, uluslararası bir mayın temizleme görev gücünün Hürmüz Boğazı’na girmesi için hukuki bir meşruiyet arayışıdır. Ancak VII. Bölüm atfı, aynı zamanda tasarının Güvenlik Konseyi’nden geçmesini neredeyse imkansız kılan zehirli bir haptır (poison pill). Zira bu bölüm kapsamında alınacak bir karar, ABD ve müttefiklerine İran’a karşı yasal bir askeri harekat başlatma izni olarak yorumlanabilir.

Çin ve Rusya’nın veto stratejisi: Çok kutuplu dünya düzeninde güç mücadelesi

ABD’nin agresif diplomatik manevrasına karşı, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin diğer iki daimi ve veto yetkisine sahip üyesi olan Çin ve Rusya‘nın sergilediği tutum, küresel güç mücadelesinin (great power competition) klasik bir yansımasıdır. Diplomatik kaynaklara göre, Konsey’in basına kapalı oturumunda Rusya tasarının “geri çekilmesini ya da tamamen yeniden yazılmasını” talep ederken, Çin metni “taraflı” bularak VII. Bölüm’e yapılan atıfı sert bir şekilde eleştirmiştir. Geçtiğimiz ay da ABD destekli benzer bir tasarının bu iki ülke tarafından veto edilmiş olması, mevcut tasarının da akıbetinin aynı olacağının en büyük kanıtıdır.

Çin ve Rusya’nın veto stratejisinin arkasında derin ekonomik ve jeopolitik rasyonaliteler yatmaktadır:
Çin Açısından: Pekin yönetimi, İran petrolünün dünyadaki en büyük ve en kritik alıcısıdır. Çin’in enerji güvenliği, Tahran ile kurduğu stratejik ve ticari ortaklığa derinden bağlıdır. İran’ın köşeye sıkıştırılması veya rejiminin istikrarsızlaştırılması, Çin’in Kuşak ve Yol İnsiyatifi’ne (Belt and Road Initiative) ve enerji arz güvenliğine doğrudan bir darbe vuracaktır. Bu nedenle Pekin, tasarının “tek taraflı” doğasına itiraz ederek diplomatik bir kalkan oluşturmaktadır.
Rusya Açısından: Moskova, Batı ile küresel çapta yürüttüğü vekalet savaşlarında (proxy wars) İran’ı kilit bir askeri ve jeopolitik müttefik olarak konumlandırmaktadır. Ayrıca, Orta Doğu’daki petrol arzının kesintiye uğraması veya fiyatların yükselmesi, enerji ihracatçısı bir ülke olan Rusya’nın ekonomik çıkarlarıyla zaman zaman örtüşmektedir. Rus diplomasisi, ABD’nin Orta Doğu’da BM şemsiyesi altında bir askeri zafer kazanmasını veya yeni bir yasal zemin oluşturmasını engellemek için veto silahını kullanmaktan çekinmeyecektir.

Washington’ın agresif diplomasisi: BM’nin işlevselliği test ediliyor

ABD Başkanı Donald Trump yönetiminin dış politika kurmayları, tasarının veto edileceğini bilmelerine rağmen bu metni oylamaya sunarak farklı bir diplomatik oyun kurgulamaktadır. ABD’nin BM Büyükelçisi Mike Waltz’un, tasarıya karşı çıkacak ülkelerin “son derece tehlikeli bir emsal oluşturacağını” belirtmesi ve “Barış istiyorlar mı?” sorusunu yöneltmesi, uluslararası kamuoyunda bir “iyi-kötü” dikotomisi yaratma çabasıdır. Washington, Çin ve Rusya’yı küresel barışın değil, bölgesel kaosun destekçileri olarak etiketlemeyi hedeflemektedir.

Öte yandan, ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio’nun tasarıyı “BM’nin işlevselliğinin bir sınavı” olarak nitelendirmesi son derece kritik bir detaydır. Bu söylem, “Eğer Birleşmiş Milletler küresel ticareti korumak için harekete geçemeyecekse, o halde varlık amacı nedir?” argümanını güçlendirmeyi ve ABD’nin gelecekte atacağı tek taraflı askeri veya ekonomik adımları meşrulaştırmayı (unilateral action) amaçlamaktadır. Washington, Konsey’den karar çıkaramaması halinde, “Gönüllüler Koalisyonu” (Coalition of the Willing) adıyla kendi müttefikleriyle birlikte deniz ablukasını sıkılaştırma veya doğrudan mayın temizleme operasyonları başlatma seçeneğini masada tutmaktadır.

Tahran’ın karşı hamlesi ve deniz ablukası çıkmazı

İran cephesinde ise diplomatik dil, hem mağduriyeti hem de stratejik direnişi yansıtacak şekilde kurgulanmıştır. İran’ın BM Büyükelçisi Amir Saeid Iravani’nin tasarıyı “derinden kusurlu, tek taraflı ve siyasi güdümlü” olarak nitelendirmesi, beklenen bir diplomatik tepkidir. Ancak asıl stratejik vizyon, İran Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi’nin BM Genel Sekreteri Antonio Guterres’e gönderdiği resmi mektupta gizlidir. Araghchi, krizin asıl nedeninin ABD’nin uyguladığı deniz ablukası (naval blockade) olduğunu savunarak, Hürmüz Boğazı’ndaki seyir serbestisinin ancak savaşın sona ermesi ve bu ablukanın kaldırılmasıyla normale döneceğini açıkça ifade etmiştir.

Araghchi’nin mektubu, İran’ın uyguladığı mayınlama ve boğazı kilitleme stratejisinin aslında bir asimetrik savaş (asymmetric warfare) aracı olduğunu göstermektedir. Konvansiyonel askeri kapasite olarak ABD ile baş edemeyeceğini bilen Tahran yönetimi, küresel ekonomiyi rehin alarak Washington’ı masaya oturmaya veya ablukayı hafifletmeye zorlamaktadır. “Benim petrolüm satılmıyorsa ve gemilerim hareket edemiyorsa, kimsenin edemez” mantığı üzerine kurulan bu strateji, veto zırhıyla korunduğu sürece devam edecek gibi görünmektedir.

Körfez ülkelerinin güvenlik açmazı ve makroekonomik senaryolar

Bu devasa diplomatik ve askeri fırtınanın tam ortasında kalan Suudi Arabistan, BAE, Bahreyn, Kuveyt ve Katar gibi ülkelerin pozisyonu, bölgenin en büyük ironilerinden birini barındırmaktadır. Bu ülkeler, bir yandan ekonomilerini tehdit eden ve petrol ihracatlarını vuran İran’ın eylemlerine karşı ABD’nin tasarısını açıkça desteklerken, diğer yandan ABD ve İran arasında patlak verecek sıcak bir savaşın ilk kurbanları olmaktan derin bir endişe duymaktadırlar. Suudi Arabistan’ın ‘Vizyon 2030’ gibi trilyonlarca dolarlık ekonomik dönüşüm projeleri, bölgesel barış ve istikrara doğrudan bağımlıdır. İran’ın Körfez’deki rafinerilere veya su arıtma tesislerine yönelik olası asimetrik misillemeleri, bu ülkelerin ekonomilerini felç edebilir.

Sonuç olarak, Güvenlik Konseyi’ndeki yaklaşan oylamanın Çin ve Rusya’nın vetosuyla sonuçlanması, krizin çözülmesinden ziyade yepyeni ve daha tehlikeli bir faza geçilmesine neden olacaktır. Diplomatik yolların tükendiği algısı, küresel piyasalarda risk iştahını daha da zayıflatacak, petrol varil fiyatlarında ani sıçramalara yol açacak ve küresel tedarik zincirlerindeki kopmaları derinleştirecektir. Dünyanın en büyük güçleri, Hürmüz Boğazı’nın sularında sadece bölgesel bir hakimiyet savaşı değil; Birleşmiş Milletler’in geleceğinin, küresel enerji fiyatlarının ve çok kutuplu dünya düzeninin sınırlarının test edildiği devasa bir satranç oynamaktadır.

ABD, İran’a yönelik karar tasarısı için BM’de destek arıyor; Çin ve Rusya veto edebilir adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ile gerçekleştirdiği görüşmede Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğinin yeniden açılması çağrısında bulunurken, Fransız ordusu Charles de Gaulle uçak gemisini olası bir güvenlik misyonu için Kızıldeniz’e sevk etti.

Macron’un diplomatik atağı ve Hürmüz Boğazı vizyonu

Küresel ticaretin şah damarı konumundaki Orta Doğu deniz yollarında yaşanan jeopolitik kriz, Avrupa’nın önde gelen aktörlerini doğrudan harekete geçmeye zorluyor. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ile gerçekleştirdiği son telefon görüşmesi, bölgedeki ablukanın ve çatışma riskinin uluslararası ekonomi üzerinde yarattığı tahribatı durdurma çabalarının en net yansımasıdır. Görüşmenin ana eksenini, dünya petrol arzının beşte birinin geçiş noktası olan Hürmüz Boğazı‘nda deniz trafiğinin yeniden serbest ve güvenli hale getirilmesi oluşturdu. Macron, Pezeşkiyan’a Fransa ve İngiltere’nin ortaklaşa planladığı, boğazda güvenli geçiş için zemin hazırlamayı amaçlayan uluslararası misyon planlarını ciddi bir şekilde değerlendirmesi çağrısında bulundu.

Bu diplomatik girişim, sadece Paris ve Tahran arasındaki ikili bir diyalog olmanın çok ötesine geçmektedir. Macron’un X (eski adıyla Twitter) hesabından yaptığı paylaşımda, bu kritik konuyu ABD Başkanı Donald Trump ile de görüşmeyi planladığını açıkça belirtmesi, Fransa’nın krizde bir “arabulucu” ve “moderatör” rolü üstlenmek istediğini göstermektedir. Avrupa Birliği ekonomileri, özellikle enerji tedariki ve Asya’dan gelen konteyner taşımacılığı konusunda bu deniz rotalarına hayati derecede bağımlıdır. Çatışmaların uzaması, Avrupa’da enflasyonist baskıları artırırken, sanayi üretimini de tehdit etmektedir. Macron’un bu hamlesi, hem Avrupa’nın ekonomik çıkarlarını korumak hem de ABD ile İran arasında tırmanan gerilimi kontrollü bir diplomatik zemine çekmek için atılmış çok katmanlı bir stratejik adımdır.

İran cephesinde güvensizlik ve uluslararası hukuk vurgusu

Diplomatik müzakerelerin Tahran ayağında ise, tarihsel güvensizliklerin ve sahada yaşanan sıcak çatışmaların gölgesi ağır basmaktadır. İran devlet medyasına yansıyan haberlere göre, Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan görüşmede oldukça net ve ilkeli bir duruş sergileyerek, İran’ın uluslararası hukuk çerçevesinde savaşı sona erdirmek ve İran halkının meşru haklarını hayata geçirmek amacıyla diplomatik yolları ciddi biçimde izlemeye hazır olduğunu beyan etti. Ancak bu diplomatik açıklık, peşinden gelen sert eleştirilerle birlikte değerlendirilmelidir.

Pezeşkiyan’ın, ABD’ye duyulan derin güvensizliğin doğrudan Washington’ın düşmanca adımlarından kaynaklandığını ifade etmesi, masadaki en büyük pürüzün “güven tesisi” olduğunu kanıtlamaktadır. Özellikle ABD’nin, müzakereler devam ederken bile son olarak iki kez İran unsurlarına saldırdığının aktarılması, Tahran yönetiminin Batı’dan gelen çözüm tekliflerine neden şüpheyle yaklaştığını özetlemektedir. İran devlet aklı, masaya oturmadan önce sadece sözlü taahhütler değil, sahada fiili çatışmasızlık ve yaptırımların esnetilmesi gibi somut adımlar beklemektedir. Pezeşkiyan’ın uluslararası hukuk vurgusu, İran’ın kendi eylemlerini meşru bir savunma refleksi olarak kodladığını ve olası bir anlaşmada kendi kırmızı çizgilerinden taviz vermeyeceğinin sinyalini vermektedir.

Charles de Gaulle uçak gemisi Kızıldeniz sularında

Diplomasi masasında atılan adımların yanı sıra, sahada askeri caydırıcılığın (deterrence) da devreye sokulduğu bir döneme girilmiş bulunuyoruz. Fransa, Hürmüz Boğazı‘nda oluşturulması planlanan çok uluslu güvenlik misyonuna yönelik hazırlıkların en somut göstergesi olarak, nükleer güçle çalışan amiral gemisi Charles de Gaulle uçak gemisi görev grubunu Kızıldeniz’e sevk etti. Fransız ordusundan yapılan resmi açıklamaya göre, bu devasa askeri platforma İtalyan ve Hollanda savaş gemileri de eşlik ederek Kızıldeniz’in güneyine doğru ilerlemektedir. Bu sevkiyat, Avrupa’nın sadece ekonomik yaptırımlarla veya kınama mesajlarıyla yetinmeyeceğini, ticaret yollarını açık tutmak için sert güç (hard power) kullanmaya da hazır olduğunu gösteren bir “gövde gösterisidir”.

Fransız yetkililer tarafından yapılan açıklamalarda, bu stratejik konuşlandırmanın amacının “bölgedeki operasyonel ortamı değerlendirmek, kriz yönetimi seçeneklerini genişletmek ve deniz ticareti paydaşlarına güven vermek” olduğu belirtildi. Kızıldeniz ve Aden Körfezi, küresel tedarik zincirlerinin (supply chains) adeta kalbidir. Bölgedeki ticari gemilerin sigorta primlerinin (war risk premiums) rekor seviyelere ulaştığı ve dev lojistik firmalarının Ümit Burnu’na yönelerek maliyetleri katladığı bir ortamda, böylesine güçlü bir donanma varlığı, piyasalara “güvenlik” teminatı sunmayı hedeflemektedir. İtalya ve Hollanda unsurlarının da gruba dahil olması, bu operasyonun bağımsız bir Fransız hamlesi olmaktan çıkıp, genel bir Avrupa vizyonuna dönüştüğünü göstermektedir.

Küresel ekonomi ve ablukanın yarattığı yıkıcı tahribat

Fransa Cumhurbaşkanlığı yetkililerinin yaptığı açıklamaların ekonomik boyutu, durumun vahametini gözler önüne sermektedir. Fransız tarafı, Hürmüz Boğazı‘ndaki fiili ablukanın dünya ekonomisine her geçen gün giderek daha fazla zarar verdiğini ve çatışmaların uzama riskinin artık “kabul edilemez boyuta” ulaştığını net bir dille vurgulamaktadır. Bu bölgedeki tıkanıklık, sadece bölgesel bir güvenlik sorunu değil; Asya’dan Avrupa’ya akan tüketim mallarını, ara mamulleri ve en önemlisi enerji kaynaklarını sekteye uğratan devasa bir makroekonomik krizdir.

Petrol fiyatlarındaki dalgalanmalar, doğrudan küresel enflasyon verilerine yansımakta ve merkez bankalarının faiz indirim döngüsüne girmesini zorlaştırmaktadır. Avrupa Merkez Bankası (ECB) başta olmak üzere politika yapıcılar, enerji maliyetlerindeki bu jeopolitik artışların kalıcı bir stagflasyon (durgunluk içinde enflasyon) riski yaratmasından endişe etmektedir. Fransa’nın diplomatik ve askeri olarak bu krize böylesine yoğun bir şekilde müdahil olmasının temelinde, Avrupa sanayisinin artan enerji ve lojistik maliyetleri altında ezilmesini önleme çabası yatmaktadır. Boğazların kapalı kaldığı her bir gün, küresel ekonomiye yüz milyonlarca dolarlık doğrudan zarar olarak faturaya yansımaktadır.

Çok uluslu güvenlik gücü ve anlaşmanın kritik şartları

Masada bulunan çözüm planının detayları, karmaşık ve çok değişkenli bir denklemi andırıyor. Elysee Sarayı’ndan bir yetkilinin basına sızdırdığı bilgilere göre, önerilen model karşılıklı tavizlere dayanmaktadır. Plana göre; İran’ın ticari gemilerine boğazdan serbest geçiş imkanı sağlanması karşılığında, Tahran yönetiminin nükleer materyaller, balistik füzeler ve bölgesel nüfuz konularında Amerikalılarla yeniden müzakereye bağlılık göstermesi talep edilmektedir. Eş zamanlı olarak, ABD’nin de Hürmüz Boğazı üzerindeki baskısını ve ablukasını kaldırması karşılığında İran’dan bu “müzakere taahhüdünü” alması öngörülmektedir. Bu, aslında yıllardır uygulanan “maksimum baskı” stratejisi ile İran’ın “direniş” ekonomisi arasında bir orta yol (modus vivendi) bulma girişimidir.

Yetkili, bu şartların sağlanması ve diplomatik mutabakatın oluşması halinde, Hürmüz’den geçecek ticari konvoyların güvenliğini sağlamak üzere planlanan o “çok uluslu gücün” fiilen devreye alınabileceğini belirtti. Ancak bunun gerçekleşebilmesi için altın bir kural var: İran’ın bölgedeki gemilere ateş açmayı ve tacizleri tamamen durdurması. Fransız makamları, bu devasa planın hayata geçebilmesi için hem Emmanuel Macron‘un ikna etmeye çalıştığı Washington’ın hem de Tahran’ın eş zamanlı onayının şart olduğunu vurgulamaktadır. Önümüzdeki günler, Charles de Gaulle’ün Kızıldeniz sularındaki varlığının bir çatışmayı mı yoksa masaya oturulacak bir barış ortamını mı tetikleyeceğini tüm dünyaya gösterecektir.

Macron, Pezeşkiyan ile görüştü, Kızıldeniz’e uçak gemisi gönderdi adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

İran’ın ABD tarafından sunulan ve savaşı sona erdirmeyi hedefleyen ateşkes teklifine vereceği resmi yanıt, kilit arabulucu rolü üstlenen Pakistan üzerinden Washington’a iletiliyor. Hürmüz Boğazı’nın açılmasını da içeren 14 maddelik mutabakat zaptı, küresel piyasalarda büyük bir heyecan yarattı.

Pakistan’ın arabuluculuğunda tarihi bir diplomatik dönemeç

Küresel jeopolitiğin en sıcak ve en kırılgan fay hatlarından biri olan Orta Doğu, tarihi bir diplomatik kırılmanın eşiğinde bulunuyor. ABD ile İran arasında aylardır süren ve küresel ekonomiyi derinden sarsan çatışma ortamını sona erdirmeye yönelik adımlar, nihayet somut bir müzakere metni üzerinden şekillenmeye başladı. Sahadaki ateşkesin kalıcı bir barışa dönüştürülmesi amacıyla yürütülen bu hassas sürecin kilit aktörü ise, iki ülke arasında köprü vazifesi gören Pakistan oldu. Konuya yakın uluslararası diplomatik kaynaklardan edinilen bilgilere göre, Tahran yönetiminin ABD teklifine vereceği nihai yanıt, arka kapı diplomasisinde (back-channel diplomacy) hayati bir rol üstlenen Pakistanlı yetkililere bugün teslim edilecek. Pakistan Dışişleri Bakanlığı’nın bu rolü, “mevcut ateşkesi kalıcı ve sürdürülebilir bir çözüme dönüştürme çabası” olarak tanımlaması, İslamabad yönetiminin sadece bir elçi değil, aynı zamanda taraflar arasındaki güven krizini aşmaya çalışan aktif bir arabulucu olduğunu göstermektedir.

Uluslararası ilişkiler disiplininde, doğrudan diplomatik ilişkileri bulunmayan veya şiddetli çatışma halindeki devletler arasındaki iletişim, genellikle güvenilir üçüncü taraflar (third-party mediators) üzerinden yürütülür. Pakistan‘ın bu rol için seçilmiş olması tesadüf değildir. Bir yandan ABD ile tarihsel olarak derin güvenlik ve istihbarat bağları bulunan, diğer yandan İran ile uzun bir kara sınırını ve karmaşık bölgesel ilişkileri paylaşan İslamabad, her iki başkentin de mesajlarını tahrif etmeden ve diplomatik nezaket sınırları içinde iletebilecek ender aktörlerden biridir. Bu arka kapı diplomasisinin başarıya ulaşması, sadece iki ülkenin değil, tüm Orta Doğu’nun güvenlik mimarisini yeniden şekillendirme potansiyeli taşımaktadır. Arabulucular üzerinden yürütülen bu mekik diplomasisi, tarafların kamuoyu önünde sert söylemler kullanırken kapalı kapılar ardında rasyonel tavizler verebilmesine olanak tanıyan kusursuz bir kriz yönetimi stratejisidir.

Tahran’ın vereceği yanıtın içeriği şimdilik bir devlet sırrı gibi korunsa da, diplomatik kulislerde bu yanıtın keskin bir “evet” veya “hayır” olmaktan ziyade, bazı maddelere şerh düşülen, karşı talepler içeren ve müzakereyi canlı tutmayı hedefleyen “şartlı bir kabul” niteliğinde olacağı konuşulmaktadır. Zira İran devlet aklı, masadan kalkan taraf olmanın getireceği uluslararası izolasyon riskini ve olası yeni askeri tırmanışların (military escalation) faturasını çok iyi bilmektedir. Pakistanlı diplomatların bu yanıtı Washington’a taşırken, sadece bir metin iletmekle kalmayıp, Tahran’daki siyasi iklimin ve karar alıcıların hassasiyetlerinin analizini de Beyaz Saray yetkililerine sunması beklenmektedir.

Başkan Trump’ın iyimser mesajları ve piyasa beklentileri

Diplomatik sürecin Washington ayağında ise son derece belirgin bir “anlaşma iyimserliği” (deal optimism) hakim. ABD Başkanı Donald Trump’ın son 24 saat içinde yaptığı açıklamalar, müzakere sürecine muazzam bir ivme kazandırdı. Trump’ın, taraflar arasında çok iyi görüşmeler yapıldığını ve bir anlaşmanın mümkün olduğunu ifade etmesi, küresel piyasalar tarafından doğrudan bir “risk iştahı” (risk-on) sinyali olarak algılandı. Bir ABD başkanının, özellikle de dış politikada sert ve tavizsiz tutumuyla bilinen bir liderin, böylesine olumlu bir tablo çizmesi, arka kapı diplomasisinde ciddi ve somut mesafeler kat edildiğinin en büyük kanıtıdır. Siyasi analistler, Trump’ın bu iyimserliğini, yaklaşan iç politika döngülerinde kullanabileceği devasa bir dış politika zaferi arayışına bağlamaktadır.

Finansal piyasalar açısından bakıldığında, Beyaz Saray’dan gelen bu tür pozitif yönlendirmeler (forward guidance), anında fiyatlama davranışlarına yansır. Küresel yatırımcılar, savaşın sona erme ihtimalini satın alarak güvenli liman varlıklarından (altın, ABD tahvilleri) çıkıp, hisse senedi piyasalarına ve gelişmekte olan ülke varlıklarına yönelme eğilimi gösterirler. Trump’ın söylemi, sadece siyasi bir mesaj değil, aynı zamanda küresel makroekonomik beklentileri yöneten güçlü bir finansal araçtır. Başkan’ın “anlaşma mümkün” ifadesi, Wall Street’ten Tokyo’ya kadar tüm ticaret merkezlerinde, tedarik zincirlerinin normale döneceği ve jeopolitik risk priminin (geopolitical risk premium) düşeceği şeklinde yorumlanmaktadır.

Ancak Trump’ın bu “satış stratejisi”, aynı zamanda Tahran üzerinde bir kamuoyu baskısı yaratma amacı da gütmektedir. ABD yönetimi, anlaşmanın mümkün olduğunu tüm dünyaya ilan ederek, topu tamamen İran‘ın sahasına atmakta ve olası bir pürüzde faturanın Tahran’a kesileceğinin sinyalini vermektedir. “Biz masadayız ve çözüm istiyoruz” imajı, Washington’ın uluslararası müttefiklerini konsolide etmesini sağlarken, İran‘ı rasyonel bir karar vermeye zorlayan sofistike bir diplomatik manevradır. Bu iyimser mesajların ardından piyasaların gözü kulağı, İslamabad üzerinden Washington’a ulaşacak olan o mühürlü zarfa kilitlenmiş durumdadır.

On dört maddelik mutabakat zaptının stratejik şifreleri

Başkan Trump’ın iyimser açıklamalarının hemen ardından, ABD merkezli Axios haber sitesinin müzakerelere yakın 4 farklı kaynağa dayandırdığı sızıntı haberi, diplomatik kulislere bomba gibi düştü. Haberde, daha kapsamlı nükleer görüşmeler için bir ön çerçeve oluşturabilecek nitelikte, tek sayfalık ve 14 maddelik bir “mutabakat zaptından” (memorandum of understanding) söz ediliyordu. Dünyanın en prestijli haber ajanslarından Reuters’ın da kendi bağımsız kaynakları üzerinden bu belgenin varlığını doğrulaması, ortada sadece bir niyet beyanının değil, üzerine çalışılmış, kelimesi kelimesine tartılmış bağlayıcı bir metnin olduğunu kesinleştirdi. Taraflar belgenin tam içeriğini resmi olarak açıklamasa da, sızan ana başlıklar anlaşmanın ne denli kapsamlı (comprehensive) olduğunu gözler önüne sermektedir.

Masadaki en kritik maddelerden ilki, İran‘ın uranyum zenginleştirme (uranium enrichment) faaliyetlerini askıya almasıdır. Nükleer silah elde etme kapasitesinin temel taşı olan bu faaliyetin dondurulması, İsrail başta olmak üzere tüm bölge ülkelerinin ve Batı dünyasının en büyük güvenlik endişesini gidermeyi amaçlamaktadır. İran‘ın bu stratejik tavizinin karşılığında ise, ülke ekonomisini yıllardır felç eden ve halkı hiperenflasyon sarmalına sürükleyen ağır ekonomik yaptırımların (economic sanctions) kademeli veya eş zamanlı olarak kaldırılması öngörülmektedir. Yaptırımların kaldırılması, İran‘ın küresel SWIFT sistemine yeniden entegre olması, dondurulmuş milyarlarca dolarlık yurt dışı varlıklarına erişmesi ve en önemlisi uluslararası piyasalara yeniden petrol ihraç edebilmesi anlamına gelmektedir.

Bu 14 maddelik metin, aslında klasik bir “al-ver” (quid pro quo) diplomasisinin en yalın halidir. ABD, bölgesel güvenliği ve nükleer yayılmanın önlenmesini garanti altına alırken; İran, ekonomik boğulmadan kurtularak rejiminin iç istikrarını (domestic stability) sağlamayı hedeflemektedir. Bu tek sayfalık metin, nihai ve kapsamlı bir barış antlaşması olmaktan ziyade, taraflar arasındaki kanamayı durduracak bir turnike işlevi görecektir. Eğer bu mutabakat zaptı imzalanır ve başarıyla uygulanırsa, bu durum yıllar sürecek olan çok daha detaylı nükleer teknik müzakerelerin önünü açacak muazzam bir güven artırıcı önlem (confidence-building measure) olarak tarihe geçecektir.

Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması ve küresel enerji şoku

Sızdırılan 14 maddelik mutabakat zaptının makroekonomik açıdan en sarsıcı ve acil öneme sahip başlığı, şüphesiz ki Hürmüz Boğazı‘nda serbest geçişin yeniden sağlanması maddesidir. Küresel petrol tüketiminin yaklaşık beşte birinin ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ticaretinin devasa bir bölümünün transit noktası olan bu dar su yolu, çatışmaların başlamasından bu yana fiili bir kapanma (de facto blockade) durumu yaşamaktaydı. Bu durum, dünya enerji piyasalarında eşi benzeri görülmemiş bir arz şokuna (supply shock) neden olmuş, Brent ve Batı Teksas (WTI) tipi ham petrol varil fiyatlarının astronomik seviyelere tırmanmasına yol açmıştı.

Hürmüz Boğazı‘nın kapalı kalması, sadece bölge ülkelerinin petrol gelirlerini vurmakla kalmamış; artan navlun fiyatları, fırlayan savaş riski sigorta primleri (war risk premiums) ve uzayan tedarik rotaları nedeniyle tüm dünyada üretim maliyetlerini yukarı çekmişti. Enerji fiyatlarındaki bu dizginlenemeyen yükseliş, son haftalarda ABD, Euro Bölgesi ve Asya’nın büyük ekonomilerinde enflasyonist baskıları (inflationary pressures) dramatik bir şekilde artırdı. Merkez bankaları (Fed, ECB, BOJ), faiz indirim döngüsüne girmeyi planlarken bir anda enerji kaynaklı bir “yapışkan enflasyon” (sticky inflation) riskiyle karşı karşıya kalarak para politikalarında manevra alanlarını kaybettiler. Enerji maliyetlerinin artması, sanayi üretiminden perakende lojistiğine kadar her sektörü vurarak küresel büyüme tahminlerinin aşağı yönlü revize edilmesine neden oldu.

Mutabakat zaptının imzalanması ve Hürmüz Boğazı‘nın uluslararası ticarete, petrol tankerlerine ve ticari gemilere yeniden, güvenli bir şekilde açılması, küresel ekonomi için muazzam bir dezenflasyonist şok (disinflationary shock) yaratacaktır. Piyasaya anında girecek olan milyonlarca varillik ek petrol arzı, fiyatlardaki köpüğü hızla alacak, enerji maliyetlerini düşürecek ve merkez bankalarının ellerini yeniden rahatlatacaktır. Bu nedenle, Pakistan üzerinden yürütülen bu diplomasi trafiği, sadece Orta Doğu’nun siyasi haritasını değil, dünya genelindeki milyonlarca insanın elektrik faturasından, sanayicinin üretim maliyetine kadar uzanan devasa bir küresel finansal zinciri doğrudan ilgilendirmektedir. Hürmüz Boğazı düğümünün çözülmesi, küresel ekonominin resesyon tehlikesinden kurtulması için atılması gereken en hayati adımdır.

Tahran cephesinde temkinli bekleyiş ve iç politika dinamikleri

Washington cephesinden yayılan iyimser dalgaya ve piyasaların coşkusuna karşın, İran cephesinden gelen resmi açıklamalar son derece ihtiyatlı ve ölçülü bir tonda kalmaya devam etmektedir. İran Dışişleri Bakanlığı tarafından yapılan resmi açıklamada, ABD teklifinin halen ilgili kurumlar tarafından incelendiği ve ulusal güvenlik değerlendirmesi tamamlandığında Tahran’ın görüşlerinin Pakistanlı arabuluculara iletileceği bildirildi. Bu temkinli duruş, İran bürokrasisinin ve devlet aklının karar alma mekanizmalarındaki çok katmanlı yapının (Supreme National Security Council vb.) doğal bir sonucudur. Tahran, uluslararası kamuoyuna “aceleci veya çaresiz” görünmek istememekte, her kelimenin ve her virgülün ülkenin kırmızı çizgilerine uygunluğunu test etmektedir.

Bu ihtiyatlı yaklaşımın arkasında yatan en önemli faktör, İran iç politikasındaki sertlik yanlısı (hardliner) kanadın yarattığı baskıdır. Rejimin içindeki muhafazakar güç odakları ve askeri elitler, ABD‘ye verilecek herhangi bir tavizi bir zafiyet olarak görme eğilimindedir. Nitekim İran parlamentosundan (Meclis) üst düzey bir ismin, basına yansıyan 14 maddelik şartları “ciddi bir müzakere metninden çok, Washington’ın bir temenni listesi (wishlist)” olarak nitelendirmesi, iç siyasetteki bu direncin en net dışavurumudur. Parlamentodaki bu tür çıkışlar, genellikle müzakere masasında İranlı diplomatların elini güçlendirmek için kullanılan bir “iyi polis – kötü polis” stratejisinin parçasıdır. Diplomatlar, “Meclis’i ikna edemeyiz, şartları iyileştirin” diyerek karşı taraftan daha fazla taviz koparmayı hedeflerler.

Bununla birlikte, ağır yaptırımların, duran petrol ihracatının ve savaş maliyetlerinin İran ekonomisi üzerinde yarattığı yıkıcı tahribat inkar edilemez bir gerçektir. Rial’in rekor değer kayıpları, artan işsizlik ve halkın alım gücündeki dramatik düşüş, rejimin bekası için en büyük tehdidi oluşturmaktadır. Bu nedenle, kamuoyu önünde ne kadar sert ve temkinli mesajlar verilirse verilsin, kapalı kapılar ardında Tahran’ın da bu ekonomik boğulmadan çıkmak için anlaşmaya şiddetle ihtiyacı vardır. İran devlet aygıtı, devrimin ideolojik prensipleri ile ekonomik hayatta kalma zorunluluğu arasında o ince dengeyi kurmaya çalışarak yanıtını şekillendirmektedir.

Washington ve Tahran arasındaki diplomatik asimetri

Süreci yakından takip eden siyaset bilimi ve diplomasi uzmanları, Washington’ın iyimser ve hızlı sonuç bekleyen söylemi ile Tahran’ın kamuoyu önündeki ağırbaşlı, ihtiyatlı ve zamana yayan yaklaşımı arasındaki farkın aslında şaşırtıcı olmadığını belirtmektedir. Bu “diplomatik asimetri”, yüksek bahisli uluslararası kriz müzakerelerinde (high-stakes crisis negotiations) son derece sık görülen klasik bir tablodur. ABD, küresel bir süper güç olmanın getirdiği özgüvenle ve Başkan Trump’ın “büyük uzlaşmacı” (deal-maker) kişiliğiyle süreci hızlı bir zafere dönüştürmek, bunu da piyasalara ve iç politikaya anında pazarlamak istemektedir.

Buna karşılık İran tarafı, Batı ile olan tarihsel güvensizliği ve geçmiş nükleer anlaşmaların (JCPOA) tek taraflı bozulmasından çıkardığı acı dersler nedeniyle, süreci “yoğurdu üfleyerek yeme” stratejisiyle yürütmektedir. Tahran için hızdan ziyade, alınacak tavizlerin garantisi ve yaptırımların geri dönülemez bir şekilde kalkması önemlidir. Bu aşamadaki retorik farklılıkları, masadaki metnin başarısız olacağı anlamına gelmez; aksine, her iki tarafın da kendi iç kamuoyunu ve beklentilerini yönetme (expectation management) çabasıdır. Diplomaside en zorlu aşama, prensipte anlaşılan maddelerin eyleme geçirilme sırasının ve denetim mekanizmalarının belirlendiği süreçtir.

Sonuç itibarıyla, bugün Pakistanlı yetkililer aracılığıyla Washington’a ulaşacak olan yanıt, sadece bir savaşın kaderini değil, 2026 yılının ikinci yarısındaki küresel makroekonomik tabloyu da doğrudan çizecektir. Eğer 14 maddelik mutabakat zaptı hayata geçer ve Hürmüz Boğazı‘nın suları yeniden ticari gemilerin güvenli rotası haline gelirse, dünya ekonomisi derin bir nefes alacak, enflasyonist karanlık bulutlar dağılacak ve diplomasi bir kez daha çatışmanın önüne geçmiş olacaktır. Tüm dünya başkentleri, borsaları ve merkez bankaları, şimdi nefeslerini tutmuş, İslamabad’dan gelecek o tarihi diplomatik sinyali beklemektedir.

İran’ın ABD teklifine yanıtını bugün Pakistanlı arabuluculara iletilecek adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, ABD’nin taviz taleplerine karşı çıkarak teslim olmayacaklarını açıkladı. Hürmüz Boğazı’ndaki askeri hareketlilik ve duraklatılan operasyonlar, küresel enerji piyasalarında büyük bir belirsizlik yaratıyor.

İran cumhurbaşkanı pezeşkiyan’ın stratejik resti ve ekonomi

Küresel ekonomi ve uluslararası finans piyasaları, Ortadoğu’nun enerji zengini coğrafyasında her geçen gün daha da karmaşıklaşan jeopolitik fay hatlarını ve diplomatik krizleri dikkatle fiyatlamaya devam ediyor. Amerika Birleşik Devletleri ile İran İslam Cumhuriyeti arasında uzun süredir devam eden ve zaman zaman sıcak çatışma sınırına yaklaşan müzakere süreçleri, küresel emtia piyasaları için bir numaralı belirsizlik kaynağı olmayı sürdürmektedir. Bu gerilimli konjonktürde, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, savaşı sona erdirmeye yönelik yürütülen çok taraflı müzakerelerde taviz verilmesi ya da ölümcül güçle karşılaşılması yönündeki ABD çağrılarına sert bir tepki göstererek, ülkesinin duruşunu bir kez daha netleştirdi. Pezeşkiyan’ın, “Hiç kimse bizi teslim olmaya zorlayamaz” şeklindeki kararlı açıklaması, yalnızca siyasi bir direniş mesajı değil, aynı zamanda İran’ın “direniş ekonomisi” (resistance economy) doktrininden taviz vermeyeceğinin küresel piyasalara yönelik resmi bir ilanıdır. Ekonomik bağımsızlık ve bölgesel nüfuz politikalarının iç içe geçtiği bu strateji, yaptırımlarla kuşatılmış bir ekonominin dış baskılara karşı nasıl bir savunma kalkanı oluşturduğunu göstermektedir.

Makroekonomik perspektiften bakıldığında, İran Cumhurbaşkanı tarafından dile getirilen bu teslim olmama iradesi, ülkenin iç piyasa dinamiklerinde enflasyonist baskılara ve yerel para birimi Riyal’in değer kayıplarına göğüs germeye devam edileceği anlamına gelmektedir. Amerika Birleşik Devletleri’nin maksimum baskı kampanyası ve uluslararası bankacılık sisteminden (SWIFT) dışlanma gibi finansal silahlar, İran ekonomisini ciddi şekilde daraltmış olsa da, Tahran yönetimi alternatif ticaret kanalları, takas sistemleri ve Asya pazarlarına yönelik indirimli hidrokarbon satışları ile ayakta kalmaya çalışmaktadır. Pezeşkiyan, X hesabından (eski adıyla Twitter) yaptığı detaylı paylaşımda, Irak Başbakanı ile gerçekleştirdiği kritik görüşmeye de değinerek, bu diplomatik temasta ABD’den Ortadoğu’daki askeri tehditlerini kaldırmasını istediklerini belirtti. Irak, İran için sadece komşu bir ülke değil, aynı zamanda yaptırımların etrafından dolaşabilmek, kayıt dışı döviz girişini sağlamak ve bölgesel ticaret hacmini canlı tutmak için hayati bir ekonomik nefes borusudur. İki ülke arasındaki yıllık milyarlarca dolarlık sınır ticareti, enerji ihracatı ve altyapı yatırımları, Tahran’ın ABD baskısına direnmesindeki en temel finansal dayanaklardan birini oluşturmaktadır.

Aynı paylaşımda İran Cumhurbaşkanı, Şii inancına mensup kişilerin güç kullanılarak boyun eğdirilemeyeceğini ifade ederek, ekonomik ve askeri meseleleri derin bir sosyolojik ve inançsal temele oturtmuştur. Bu ideolojik altyapı, İran toplumunun ekonomik zorluklar karşısındaki eşik değerini yükseltmekte ve olası dış şoklara karşı bir toplumsal izolasyon malzemesi olarak kullanılmaktadır. Yatırımcılar ve uluslararası kredi derecelendirme kuruluşları için bu tür açıklamalar, “ülke riskinin” (country risk) ve bölgesel yatırım yapılabilirliğin yapısal olarak negatif bölgede kalmaya devam edeceğinin bir göstergesidir. Sermaye akışlarının yönünü tayin eden çok uluslu şirketler ve varlık yöneticileri, diplomatik çözüm umutlarının azaldığı ve ideolojik söylemlerin sertleştiği bir Ortadoğu tablosunda, risk primlerini (CDS – Kredi Temerrüt Takasları) sürekli olarak yukarı yönlü revize etmek zorunda kalmaktadır.

Hürmüz boğazı krizinin küresel enerji tedarik zincirine etkisi

İran ile ABD arasındaki gerilimin ekonomik açıdan en yıkıcı potansiyele sahip olan boyutu, şüphesiz dünyanın en kritik enerji geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrol ve güvenlik tartışmalarıdır. Küresel ham petrol ticaretinin yaklaşık beşte birinin ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) sevkiyatlarının önemli bir bölümünün gerçekleştiği bu dar deniz koridoru, uluslararası enerji fiyatlamalarının tam kalbinde yer almaktadır. İran Devrim Muhafızları Ordusu, son günlerde yaptığı resmi açıklamalarda, Hürmüz Boğazı‘na yönelik yeni ve kapsamlı bir güvenlik planını devreye soktuklarını duyurdu. Bu planın temel amacı, silah ve askeri ikmal malzemelerinin boğaz üzerinden bölgedeki mevcut ABD üslerine ulaşmasını tamamen engellemek olarak belirlenmiştir. Uluslararası deniz hukukunu ve serbest ticaret normlarını doğrudan hedef alan bu çıkış, Amerika Birleşik Devletleri ile İran arasında savaşı sona erdirmeye dönük müzakerelerde en büyük anlaşmazlık yaratan unsurlardan biri olarak öne çıkmaktadır.

Bölgesel deniz trafiğine yönelik böylesi bir askeri müdahale tehdidi, küresel denizcilik sektöründe ve lojistik endüstrisinde anında bir maliyet şoku yaratmaktadır. Devrim Muhafızları’nın Hürmüz Boğazı üzerinden geçen gemilere yönelik denetimleri artırması veya askeri kargo taşıdığı iddiasıyla ticari rotalara müdahale etmesi, savaş sigortası primlerinin (war risk premiums) astronomik seviyelere fırlamasına neden olmaktadır. Armatörler ve küresel deniz taşımacılığı şirketleri, bu riskli sularda operasyon yapabilmek için katlanarak artan nakliye sigortası maliyetlerini doğrudan navlun fiyatlarına yansıtmakta, bu da varış noktalarındaki rafinerilerin girdi maliyetlerini yükseltmektedir. Dünyanın fabrikası konumundaki Asya ekonomileri, özellikle de Çin, Japonya ve Güney Kore, Ortadoğu’dan gelen istikrarlı ve ucuz enerji arzına büyük ölçüde bağımlıdır. Boğazın kapanması veya trafiğin askeri gerekçelerle yavaşlatılması, Asya pazarlarında tedarik zinciri kırılmalarına ve sanayi üretim endekslerinde ciddi daralmalara yol açabilecek potansiyel bir sistemik risktir.

Finansal piyasalar açısından Hürmüz Boğazı‘nda yaşanacak herhangi bir fiziksel kesinti veya çatışma hali, Brent ve WTI ham petrol fiyatlarında ani ve sert bir yukarı yönlü kırılmayı (spike) tetikleyebilir. Uzmanlar, boğazın kapanması senaryosunda petrolün varil fiyatının kısa süre içinde üç haneli rakamların çok üzerine çıkabileceğini öngörmektedir. Böylesi bir emtia şoku, halihazırda enflasyonla mücadele eden küresel merkez bankaları (özellikle Fed ve Avrupa Merkez Bankası) için bir kabus senaryosu anlamına gelmektedir. Arz kaynaklı bu tür bir enerji enflasyonu, faiz indirim döngülerinin sekteye uğramasına, para politikalarının zorunlu olarak sıkı tutulmasına ve nihayetinde küresel ekonominin stagflasyon (durgunluk içinde enflasyon) sarmalına sürüklenmesine neden olabilir. Dolayısıyla, Devrim Muhafızları’nın boğazı bir diplomatik koz ve askeri abluka aracı olarak kullanma stratejisi, sadece bölgesel bir güvenlik sorunu değil, aynı zamanda küresel makroekonomik istikrarın önündeki en büyük mayınlı arazilerden biridir.

Project freedom operasyonunun duraklatılması ve piyasa tepkisi

Diplomatik çıkmazların ve askeri tehditlerin gölgesinde, piyasalara kısmi bir nefes aldıran açıklama ise Amerika Birleşik Devletleri cephesinden geldi. Küresel enerji güvenliğini sağlamak ve ticaret yollarını açık tutmak amacıyla Pentagon tarafından kurgulanan stratejik hamlelerin seyri, ABD iç siyasetinin ve diplomasi trafiğinin kararlarıyla doğrudan şekillenmektedir. ABD Başkanı Donald Trump, Project Freedom adı verilen ve temel hedefi askeri güç kullanılarak Hürmüz Boğazı’nı uluslararası seyrüsefere tamamen açık tutmak olan operasyonun mevcut durumuna ilişkin kritik bir duyuru yaptı. Trump, bu devasa askeri harekatın, Tahran yönetimiyle yürütülen hassas müzakerelerin ilerlemesine imkan tanımak ve diplomatik kanallara bir şans daha vermek amacıyla geçici olarak duraklatıldığını açıkladı. Bu açıklama, küresel finans merkezlerinde ve emtia borsalarında anında bir rahatlama rallisine (relief rally) zemin hazırladı.

Project Freedom, yapısı gereği son derece yüksek maliyetli ve geniş çaplı bir uluslararası koalisyon gücünü gerektiren, agresif bir deniz güvenliği inisiyatifi olarak tasarlanmıştır. Böyle bir operasyonun fiilen başlatılması, dünyanın en yoğun petrol taşıma rotasında sıcak çatışma riskini zirveye taşıyacak ve deniz trafiğini güvene almaktan ziyade, kısa ve orta vadede tedarikin tamamen durmasına yol açabilecek bir kaos ortamı yaratacaktı. Finansal varlık fiyatlamalarında “belirsizlik”, gerçekleşmiş bir kötü senaryodan daha fazla oynaklık (volatilite) yaratır. Trump’ın operasyonu duraklatma kararı, türev piyasalarında işlem gören petrol opsiyonlarındaki zımni oynaklık (implied volatility) oranlarının düşmesini sağlamış ve piyasa yapıcı fonların (hedge funds) aşırı yüksek risk primlerini bir miktar geri çekmesine olanak tanımıştır. Diplomasinin masada kalması, enerji ithalatçısı ülkelerin makroekonomik planlamaları için elzem bir zaman penceresi sunmuştur.

Ancak operasyonun tamamen iptal edilmeyip sadece “duraklatılmış” olması, Demokles’in kılıcı misali piyasaların üzerinde sallanmaya devam etmektedir. Project Freedom şimdilik beklemede olsa da, yatırımcılar bu durumun geçici bir taktiksel mola mı, yoksa kalıcı bir politika değişikliği mi olduğunu anlamaya çalışmaktadır. Kurumsal yatırımcılar, portföy çeşitlendirmesi yaparken Ortadoğu kaynaklı bu riskleri göz ardı edememekte ve güvenli liman (safe haven) arayışlarına hız vermektedir. ABD Doları endeksinin (DXY) seyri ve altının ons fiyatı, bu jeopolitik satrancın hamlelerine doğrudan duyarlılık göstermektedir. ABD savunma sanayii devleri ve askeri müteahhitler için bu tür operasyonlar devasa sözleşmeler ve gelir kalemleri anlamına gelirken, küresel perakende ve lojistik devleri için aynı durum kar marjlarını eriten bir felaket senaryosu demektir. Trump yönetiminin “önce Amerika” politikası çerçevesinde enerji maliyetlerini düşük tutma hedefi ile dış politikada tavizsiz görünme çabası arasındaki bu ince denge, önümüzdeki günlerde finansal piyasaların yönünü tayin edecektir.

Ortadoğu’daki askeri gerilimin makroekonomik ve finansal yükü

İran ve Amerika Birleşik Devletleri arasında yaşanan bu asimetrik savaş, bölgesel aktörlerin devlet bütçeleri üzerinde katlanılamaz maliyetler yaratmaktadır. Silahlanma yarışının ve askeri teyakkuz halinin kalıcı hale gelmesi, yatırımların üretim ve inovasyon gibi üretken alanlardan, savunma ve güvenlik harcamalarına kaymasına neden olmaktadır (crowding out effect). İran Cumhurbaşkanı tarafından yürütülen ekonomi politikaları, dış şoklara karşı bir kalkan oluşturmaya çalışsa da, sürekli olarak askeri harcamalara ayrılan bütçeler, sivil altyapı eksikliklerine, genç işsizliğine ve yaşam standartlarında gerilemeye yol açmaktadır. Ekonomik izolasyon, sermaye oluşumunu engellemekte ve ülkenin teknolojik dönüşüm yarışında geride kalmasına sebep olmaktadır. Uluslararası yatırım bankalarının raporlarına göre, bu tarz kronikleşmiş jeopolitik gerilim bölgeleri, küresel sermaye akışlarından pay alamamakta ve kendi içine kapalı, verimsiz bir ekonomik döngüye hapsolmaktadır.

Aynı şekilde ABD ekonomisi ve müttefikleri açısından da bu durumun maliyetleri azımsanmayacak seviyelerdedir. Hürmüz Boğazı‘nın güvenliğini sağlamak amacıyla bölgeye konuşlandırılan devasa uçak gemisi görev güçleri, hava savunma sistemleri ve istihbarat ağları, ABD federal bütçesinden her yıl milyarlarca dolarlık bir kaynağın buraya aktarılmasını zorunlu kılmaktadır. ABD’nin iç borçlanma tavanı krizleri ve artan bütçe açıkları tartışılırken, deniz aşırı askeri operasyonların sürdürülebilirliği finans dünyasında sıkça sorgulanan bir konu haline gelmiştir. Bölgedeki Arap monarşileri de (Suudi Arabistan, BAE vb.) İran’ın füze ve dron kapasitelerine karşı korunmak amacıyla yüz milyarlarca dolarlık silah alım anlaşmaları yapmakta, petrol gelirlerini ekonomik çeşitlilik ve sürdürülebilirlik vizyonlarından (örneğin Suudi Vizyon 2030) ziyade silah sanayisine yatırmak zorunda kalmaktadır. Bu durum, bölgesel refahın ve potansiyel GSYH büyümesinin önündeki en büyük engellerden biridir.

Makroekonomik istikrarın olmazsa olmazı olan ‘öngörülebilirlik’, bu coğrafyada adeta lüks bir kavrama dönüşmüştür. Project Freedom gibi askeri inisiyatiflerin sürekli gündemde kalması, bölgesel risk algısını kalıcı olarak yüksek seviyelere sabitlemiştir. Sermaye piyasaları bağlamında bakıldığında, Ortadoğu menşeli şirketlerin uluslararası borsalardaki (New York, Londra) halka arz (IPO) süreçleri, bu yüksek jeopolitik risk primleri nedeniyle beklenen değerlemelerin çok altında gerçekleşmekte veya tamamen iptal edilmektedir. Yatırımcılar, şirketin karlılığı ne kadar yüksek olursa olsun, bir füze saldırısı veya boğaz blokajı ihtimali yüzünden sermayelerini bölgeye bağlamaktan imtina etmektedir. Kısacası askeri gerilim, sadece devletlerin mali bilançolarını değil, aynı zamanda özel sektörün sermaye maliyetini (WACC – Ağırlıklı Ortalama Sermaye Maliyeti) de agresif bir şekilde yükselterek bölgesel ekonomik gelişimi sekteye uğratmaktadır.

Yaptırımlar gölgesinde tahran ve washington diplomasisi çıkmazı

İran’ın direniş stratejisi ile ABD’nin yaptırım mekanizmaları arasında sıkışıp kalan diplomatik süreçler, yapısal bir “kazan-kazan” (win-win) çözümünden ziyade, sıfır toplamlı bir oyun (zero-sum game) mantığıyla ilerlemektedir. İran Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan’ın açıklamaları da bu sıfır toplamlı algının bir yansımasıdır. Diplomasinin temel amacı, ekonomik ambargoların kaldırılarak İran’ın uluslararası enerji piyasalarına tam ve şeffaf entegrasyonunu sağlamak ve karşılığında nükleer program ve bölgesel vekalet savaşları (proxy wars) konularında güvenlik garantileri almaktır. Ancak mevcut tablo, güven eksikliğinin en üst seviyede olduğunu göstermektedir. Çin ve Rusya gibi alternatif güç merkezleri, ABD yaptırımlarından doğan boşluğu kendi lehlerine doldurmaya çalışırken, küresel enerji ve finans düzeninin çok kutuplu (multipolar) bir yapıya doğru kayışını hızlandırmaktadır.

Bu çok kutuplu ekonomik düzende, Hürmüz Boğazı gibi darboğazların kontrolü sadece petrol fiyatlarını değil, aynı zamanda para birimi savaşlarını da etkilemektedir. İran’ın petrol ihracatını ABD Doları yerine Çin Yuanı, Rus Rublesi veya diğer yerel para birimleriyle gerçekleştirme çabaları, küresel rezerv para birimi olarak doların hakimiyetine yönelik asimetrik bir tehdit oluşturmaktadır. Finansal yaptırımların bir silah olarak çok sık kullanılması (weaponization of the dollar), hedef ülkeleri SWIFT dışında alternatif ödeme mekanizmaları (örneğin CIPS) inşa etmeye itmekte, bu da uzun vadede Batı merkezli finansal mimarinin gücünü zayıflatma potansiyeli taşımaktadır. Dolayısıyla müzakere masasında çözülemeyen her kriz, küresel finansal sistemin parçalanma (fragmentation) sürecine bir tuğla daha eklemektedir.

Son tahlilde, Project Freedom operasyonunun askıya alınmasıyla sağlanan diplomatik mola, yapısal sorunları çözmekten ziyade krizi ötelemekten ibarettir. ABD’nin iç siyasi dengeleri, yaklaşan seçim atmosferleri ve enerji lobilerinin baskıları, dış politikada zikzaklar çizilmesine yol açarken; İran tarafında derinleşen ekonomik kriz, yönetimin kendi toplumsal tabanını konsolide etmek için daha sert milliyetçi ve anti-emperyalist söylemlere sığınmasına neden olmaktadır. Küresel yatırımcılar, enerji traderları ve politika yapıcılar için bu denklem, önümüzdeki çeyreklerde de en yüksek risk kategorisinde fiyatlanmaya devam edecektir. Diplomasi masası tekrar kurulduğunda, tarafların masaya koyacağı ekonomik kozlar ve askeri tehditler, sadece iki ülkenin kaderini değil, trilyonlarca dolarlık küresel enerji ve finans döngüsünün istikametini belirleyecektir. Dünyanın gözü, şimdilik savaş tamtamlarının yerini ihtiyatlı bir bekleyişe bıraktığı o ince boğazda olmaya devam edecektir.

Pezeşkiyan: Hiç kimse bizi teslim olmaya zorlayamaz adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.