Orta Doğu’da jeopolitik tansiyonun merkezinde yer alan Hürmüz Boğazı ve ABD-İran ilişkilerinde diplomatik hareketlilik hız kazandı. Bir yanda ABD öncülüğünde Bahreyn’de düzenlenen güvenlik zirvesine İran’dan sert tepkiler gelirken, diğer yanda Katar’ın başkenti Doha’da dondurulmuş fonların serbest bırakılmasına ve ateşkesin sürdürülmesine yönelik kritik teknik görüşmeler gerçekleştirildi.
Bahreyn’deki askeri zirveye İran’dan tepki
ABD’nin öncülüğünde Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Katar, Lübnan ve Suriye’nin de aralarında bulunduğu 12 ülkeden üst düzey askeri yetkililerin Bahreyn’de bir araya gelmesi İran cephesinde tepkiyle karşılandı. Toplantıya katılan ülkelerin Hürmüz Boğazı’nda serbest ticareti sağlama taahhüdü vermesinin ardından, İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi şu açıklamalarda bulundu:
-
Hürmüz Boğazı, ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı’nın (CENTCOM) değil, tamamen İran’ın yetki alanında bulunmaktadır.
-
Bahreyn’de gerçekleştirilen bu tarz askeri zirveler, Basra Körfezi için hukuki bir düzen veya güvenlik tesis edemez.
-
Bölgesel güvenlik ABD’nin askeri şemsiyesiyle değil; dış müdahalelerin sona ermesi, ABD’nin bölgeden çekilmesi, egemenlik haklarına saygı duyulması ve yeni jeopolitik gerçeklerin kabul edilmesiyle sağlanabilir.
Doha’daki teknik görüşmeler ve alınan kararlar
Bölgedeki siyasi gerilime rağmen, Katar’ın başkenti Doha’da İran, Katar ve Pakistan heyetlerinin katılımıyla ABD ile olan mutabakata dair iki kritik toplantı gerçekleştirildi.
Toplantıların odak noktaları ve alınan kararlar şu şekilde şekillendi:
| Görüşme Kapsamı | Katılımcılar | Gündem ve Alınan Kararlar |
| Siyasi ve Askeri Mutabakat | İran, Katar, Pakistan | İran, ABD’nin askerî güç artırarak ateşkesi öngören 1. maddeyi ihlal ettiğini savundu. Eksikliklerin resmi olarak kayıt altına alınmasına ve 1 gün içinde doğrudan iletişim kanalı kurulmasına karar verildi. |
| Finansal Varlıklar | İran, Katar Yetkilileri, Katar Merkez Bankası | İran’a ait yaklaşık 6 milyar dolarlık dondurulmuş fonun serbest bırakılması görüşüldü. İran’ın bu fonları beyan ettiği ihtiyaçlar doğrultusunda mal alımında kullanması konusunda anlaşmaya varıldı. |
Eski ABD’li diplomattan “karşılıklı beklenti” analizi
Doha’da yürütülen dolaylı görüşmeleri değerlendiren eski ABD’li diplomat Gordon Gray, temasların oldukça olumlu bir adım olduğunu vurgulayarak tarafların masadaki temel beklentilerini şu sözlerle özetledi:“Katar’daki görüşmeler her iki tarafın da ateşkesin sürmesini ve nihai bir anlaşmaya ulaşılmasını istediğini gösteriyor. Bu denklemde ABD’nin öncelikli ve en acil hedefi Hürmüz Boğazı’nın uluslararası ticarete yeniden açılması olurken; İran açısından en kritik konu, üzerindeki ağır ekonomik yaptırımların bir an önce hafifletilmesidir.”