İran’dan ABD’ye Hürmüz Boğazı’nı açmak için yeni teklif

Orta Doğu’da tırmanan gerilim ve Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğinin durma noktasına gelmesinin ardından, diplomasi masasında kritik bir gelişme yaşandı. İran, küresel enerji tedarikinin can damarı olan Hürmüz Boğazı’nın yeniden ulaşıma açılması ve mevcut savaş durumunun sona erdirilmesi amacıyla ABD’ye yeni ve stratejik bir öneri paketi sundu. Axios’un Amerikalı yetkililere ve konuya aşina kaynaklara dayandırdığı habere göre, Pakistan aracılığıyla Washington’a iletilen bu yeni plan, en zorlu başlıklardan biri olan “nükleer müzakereleri” şimdilik askıya almayı ve önceliği ateşkes ile boğazın açılmasına vermeyi öngörüyor.

İran’ın yeni teklifi: Önce ateşkes, sonra nükleer müzakere

Diplomatik kanallarda yaşanan tıkanıklığı aşmak isteyen Tahran yönetimi, sunduğu bu yeni planla süreci iki aşamaya bölmeyi hedefliyor. Planın merkezinde, savaşın uzun süreli bir ateşkesle veya kalıcı olarak tamamen sona erdirilmesi ve Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğinin yeniden serbest bırakılması yer alıyor. ABD ile İran arasındaki en büyük anlaşmazlık konusu olan nükleer program ve uranyum zenginleştirme faaliyetlerine ilişkin müzakereler ise, ancak boğaz açıldıktan ve İran’a yönelik deniz ablukası tamamen kaldırıldıktan sonraki bir aşamaya ertelenecek. Habere göre, diplomasideki mevcut çıkmaz sürerken İran yönetimi içinde de ABD’ye hangi nükleer tavizlerin verileceği konusunda derin bir bölünme yaşanıyor. Bu nedenle, nükleer konuyu şimdilik devre dışı bırakarak daha hızlı ve pragmatik bir anlaşmaya ulaşmak, Tahran’ın mevcut stratejisi olarak öne çıkıyor.

Beyaz Saray teklifi doğruladı, Trump ablukada ısrarcı

İran’ın Pakistan üzerinden gönderdiği bu teklifin Beyaz Saray’a ulaştığı Amerikalı yetkililer tarafından doğrulansa da, ABD yönetiminin bu planı müzakereye değer bulup bulmayacağı henüz belirsizliğini koruyor. ABD cephesindeki en büyük endişe, boğazın açılması ve savaşın bitirilmesinin ardından, ABD Başkanı Donald Trump’ın İran üzerindeki “zenginleştirilmiş uranyum stokunu kaldırma ve zenginleştirmeyi durdurma” yönündeki baskı gücünün (leverage) önemli ölçüde zayıflayacak olması. Başkan Trump’ın ulusal güvenlik ekibi, bu kritik konuyu masaya yatırmak üzere pazartesi günü Beyaz Saray’da kapsamlı bir toplantı gerçekleştirecek. Trump’ın konuya ilişkin ilk tepkisi ise oldukça sert oldu. Fox News’e verdiği röportajda deniz ablukasını sürdürmek istediğinin altını çizen ABD Başkanı, İran’ın mevcut ekonomik ve lojistik baskılar altında birkaç gün içinde çok daha ciddi sıkıntılarla karşılaşabileceğini belirterek taviz vermeye niyeti olmadığı mesajını verdi.

İran Dışişleri Bakanı Araghchi’nin yoğun diplomasi turu

Teklifin perde arkasında ise İran Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi’nin baş döndürücü diplomasi trafiği yatıyor. Hafta sonu Pakistan’ın başkenti İslamabad’a giden Araghchi’nin temasları, Trump’ın İran’ın tutumunu gerekçe göstererek planlanan ABD-İran görüşmelerini aniden iptal etmesiyle sonuçsuz kalmıştı. Bu gelişmenin ardından rotasını Körfez’e çeviren İranlı Bakan, pazar günü Umman’a geçerek Sultan Haitham bin Tarık ile Hürmüz Boğazı’ndaki kriz üzerine kritik bir görüşme gerçekleştirdi. Umman temaslarının ardından yeniden İslamabad’a dönen Araghchi’nin diplomasi turundaki bir sonraki durağı ise Rusya olacak. İran Dışişleri Bakanı’nın pazartesi günü Moskova’ya geçerek Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile bir araya gelmesi ve bölgesel krizin çözümü için destek araması bekleniyor.