ABD Başkanı Donald Trump, federal hükümetin ara seçimler öncesinde kapanmasını önleyen ve kamu kurumlarının 11 Aralık’a kadar mevcut harcama düzeyleriyle faaliyet göstermesini sağlayan geçici bütçe tasarısını çarşamba günü imzalayarak yasalaştırdı.
Kongre’de ara seçim öncesi bütçe uzlaşısı ve geçici finansman
Amerika Birleşik Devletleri’nde federal hükümetin işleyişini durma noktasına getirebilecek devasa bir bürokratik ve finansal kriz, ara seçimler öncesinde sağlanan partiler arası geçici uzlaşıyla şimdilik bertaraf edilmiştir. ABD Başkanı Donald Trump’ın çarşamba günü imzalayarak yürürlüğe koyduğu geçici bütçe yasası (continuing resolution), federal kurumların mevcut harcama seviyelerini koruyarak 11 Aralık tarihine kadar kesintisiz faaliyet göstermesine olanak tanımaktadır. Temsilciler Meclisi’nde salı günü yapılan oylamada 370 “evet” oyuna karşı 48 “hayır” oyuyla ezici bir çoğunlukla kabul edilen düzenleme, 8 Ağustos’ta Senato’dan da onay alarak yasalaşma sürecini tamamlamıştı. İki partinin de Kasım ayındaki kritik Kongre seçimleri öncesinde seçmen nezdinde olumsuz bir algı yaratacak yeni bir hükümet kapanmasına (government shutdown) tahammülünün olmaması, tasarının Temsilciler Meclisi’nden bu denli yüksek bir oy farkıyla geçmesini sağlayan temel politik motivasyon olmuştur.
Mali yıl başlangıcı, harcama tasarıları ve kamusal aksamalar
ABD federal yönetiminde yeni mali yıl geleneksel olarak 1 Ekim tarihinde başlamaktadır. Ancak Kongre’nin, 30 Eylül 2027’ye kadar sürecek yeni mali yıl boyunca devlet programlarını ve bakanlıkları finanse edecek olan 12 temel harcama tasarısının (appropriations bills) hiçbirini zamanında tamamlayamamış olması, geçici bütçe düzenlemesini bir zorunluluk haline getirmiştir. Söz konusu 12 harcama paketi; iç güvenlik, federal kolluk kuvvetleri, enerji, konut, savunma ve ulusal güvenlik gibi devletin en kritik stratejik fonksiyonlarının finansmanını kapsamaktadır. Yasalaşan geçici düzenleme, 1 Ekim itibarıyla kamu hizmetlerinin aksamasını, yüz binlerce federal personelin zorunlu ücretsiz izne çıkarılmasını ve kamu binalarının kapanmasını engelleyerek sisteme 15 haftalık ek bir zaman kazandırmıştır. Ancak bu durum, harcama kalemlerindeki temel uyuşmazlıkların çözüldüğü anlamına gelmemekte; sadece nihai kararların ileri bir tarihe itildiğini göstermektedir.
161 günlük kapanma rekoru ve partiler arası sert siyasi çekişme
Trump’ın ikinci başkanlık döneminin başlamasından bu yana Washington’daki siyasi iklim, Kongre’de çoğunluğu elinde bulunduran Cumhuriyetçiler ile Temsilciler Meclisi ve Senato’daki Demokrat azınlık arasında sert bütçe savaşlarına sahne olmuştur. Özellikle kamu sağlık sigortası destekleri (Obamacare sübvansiyonları) ve federal göçmenlik politikalarının denetlenmesine ilişkin derin görüş ayrılıkları, yakın geçmişte toplam 161 gün süren üç ayrı kısmi hükümet kapanmasına yol açmıştır. ABD siyasi tarihinde daha önce görülmemiş bir uzunluğa ulaşan bu kapanma süreçleri, kamu hizmetlerinde aksamalara ve ciddi ekonomik kayıplara neden olmuştu. Yaklaşan 3 Kasım seçimleri öncesinde dördüncü bir kapanma riskinin göze alınamaması, her iki partinin de siyasi retoriği yumuşatarak geçici finansman tasarısında uzlaşmasını zorunlu kılmıştır.
Seçmen tepkisi, jeopolitik riskler ve makroekonomik baskılar
Seçmen davranışlarını doğrudan etkileyen makroekonomik ve jeopolitik faktörler, Washington’daki bütçe diplomasisinde belirleyici rol oynamıştır. ABD iç piyasasında süregelen yüksek enflasyon ve satın alınabilirlik (affordability) sorunları, hanehalkı bütçeleri üzerindeki baskıyı artırmaktadır. Aylardır devam eden ve ABD-İsrail ekseninin İran’a karşı yürüttüğü askeri operasyonlar, küresel enerji piyasalarında petrol ve doğal gaz fiyatlarını yukarı iterek pompa fiyatlarına ve ısınma maliyetlerine yansımıştır. Aynı zamanda, yönetimin dış ticarette uyguladığı agresif ithalat tarifeleri, özellikle tarım sektöründeki çiftçileri ve imalat sanayisini doğrudan vurmuştur. Artan yaşam maliyetleri ve jeopolitik belirsizlikler karşısında seçmenin sandıktaki olası tepkisinden çekinen Kongre üyeleri, hükümeti kapatarak ekonomik kırılganlığı derinleştirecek bir adımdan kaçınmıştır.
40 trilyon dolarlık ulusal borç ve aralık ayındaki çetin bütçe virajı
Geçici bütçe yasası, ABD ekonomisinin karşı karşıya olduğu devasa kronik sorunlara nihai bir çözüm sunmaktan uzaktır. Geçtiğimiz ay 40 trilyon dolar gibi tarihi ve psikolojik bir eşiği aşan ABD ulusal borcu (national debt), kamu maliyesinin sürdürülebilirliğine ilişkin endişeleri artırmaktadır. Sorunları 15 hafta sonrasına erteleyen bu yasa nedeniyle Kongre, 11 Aralık sonrasında 12 tam yıllık harcama tasarısını hazırlayıp kabul etmek için çok daha çetin bir müzakere süreciyle karşı karşıya kalacaktır. 3 Kasım’da gerçekleştirilecek ve Temsilciler Meclisi ile Senato’daki çoğunluğun kimde olacağını belirleyecek olan ara seçimlerin sonuçları, aralık ayındaki nihai bütçe pazarlıklarında tarafların elindeki siyasi kozları ve pazarlık gücünü doğrudan tayin edecektir.
