Amerika Birleşik Devletleri’nin İran rejimini küresel finans sisteminden tamamen izole etmek amacıyla başlattığı “Operation Economic Outcast” (Ekonomik Dışlanma Operasyonu) adlı geniş çaplı ekonomik baskı kampanyasına Avrupa Birliği de resmen katıldı. Bu tarihi transatlantik uzlaşı, küresel finans ve enerji piyasalarında sarsıcı etkiler yaratmaya hazırlanıyor.
Transatlantik koalisyon ve “Operation Economic Outcast”in doğuşu
ABD Hazine Bakanı Scott Bessent’in X platformu üzerinden duyurduğu bu gelişme, Batı ittifakının İran’a karşı izlediği dış politikada yepyeni ve son derece agresif bir dönemin başladığını tescil etmektedir. Washington yönetimi tarafından başlatılan “Operation Economic Outcast”, salt bir ticari ambargonun ötesinde; İran’ın dijital varlıklara, teknoloji transferlerine, altın rezervlerine, sivil havacılık ve deniz taşımacılığına (gölge filolar) erişimini tamamen felç etmeyi hedefleyen eşi görülmemiş (unprecedented) bir finansal kuşatma harekatıdır. Avrupa Birliği’nin, diplomatik çözümleri önceleyen geleneksel pozisyonundan çıkarak Washington’un bu “maksimum baskı” doktrinine katılması, küresel finansal sistemin İran’a karşı adeta bir silaha dönüştürüldüğünü (weaponization of finance) göstermektedir. Hazine Bakanı Bessent’in, AB’nin “güçlü ve erken tutumunu” takdir etmesi ve müttefiklerin bu kararlı duruşunu övmesi, yaptırımların uluslararası meşruiyetini ve delinmezliğini (compliance) en üst seviyeye taşımaktadır.
Finansal can damarlarının kesilmesi: Hedefteki sektörler
ABD ve AB’nin oluşturduğu bu ekonomik bloğun ana stratejisi, Hazine Bakanı Bessent’in ifadesiyle “geriye kalan her finansal can damarı kesilene kadar” durmamak üzerine kurgulanmıştır. İran rejiminin, yaptırımları delmek için kullandığı paravan şirket ağları (shell companies), kripto para borsaları ve kayıt dışı petrol tankerleri (shadow fleet) bu operasyonun birincil hedef tahtasındadır. Küresel piyasaları yakından ilgilendiren bu hamle, özellikle İran’ın altın üzerinden yürüttüğü takas ticaretini ve Asya pazarlarına yönelik indirimli petrol ihracatını durdurmayı amaçlamaktadır. “Operation Economic Outcast”, uluslararası bankalara ve üçüncü ülkelere net bir ültimatom sunmaktadır: İran ile ticaret yapmaya devam eden herhangi bir kurum, ABD ve Avrupa finans sisteminden (dolar ve euro takas odalarından) anında aforoz edilecektir (secondary sanctions).
İran makroekonomisi üzerindeki sarsıcı etkiler
Bu yoğun baskı kampanyasının İran’ın reel ekonomisi üzerindeki yıkıcı etkileri halihazırda hissedilmeye başlanmıştır. “Operation Economic Outcast”in devreye girmesi ve Hürmüz Boğazı’ndaki deniz ablukasının sıkılaşmasıyla birlikte, ülkenin petrol yüklemelerinde dramatik düşüşler yaşanmakta, ulusal para birimi Riyal dolar karşısında rekor seviyede değer kaybetmektedir. Resmi enflasyon rakamlarının yüzde 70 sınırına dayanması ve işsizliğin tırmanması, rejimin nükleer ve bölgesel silahlı vekillerini (proxies) finanse etme kapasitesini doğrudan tehdit etmektedir. Washington ve Brüksel’in ortak amacı, İran’a “ekonomik izolasyon ile küresel sisteme yeniden entegrasyon” arasında keskin bir tercih sunarak, sahada değişen bir gerçeklik yaratmaktır.
