ABD borsaları, İran’ın stratejik öneme sahip olan boğazı açmayı reddetmesinin ardından enerji maliyetlerindeki ani artış ve yeniden tetiklenen enflasyon endişeleriyle günü düşüşle tamamladı. Tahvil faizlerindeki yükseliş satışları hızlandırdı.
Petrol piyasasındaki fiyatlama ve tedarik zinciri sorunları
Küresel finans piyasaları, jeopolitik risklerin enerji maliyetleri üzerindeki doğrudan etkisini bir kez daha en sert şekliyle hissetmektedir. Orta Doğu’daki stratejik su yollarında yaşanan tıkanıklıklar ve diplomatik açmazlar, emtia piyasalarındaki arz güvenliğini tehdit ederek makroekonomik göstergeler üzerinde sarsıcı bir etki yaratmaktadır. Bu bağlamda, İran yönetiminin dünya petrol ticaretinin en hayati geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı‘nı uluslararası deniz trafiğine yeniden açmayı reddetmesi, enerji piyasalarında adeta bir şok dalgası yaratmıştır. Yaşanan bu diplomatik restleşme ve arz kesintisi riski, petrol fiyatları üzerinde agresif bir yukarı yönlü baskı oluşturarak, yatırımcıların enflasyonist beklentilerini yeniden yukarı revize etmelerine neden olmuştur. Enflasyon endişelerinin küresel merkez bankalarının para politikası patikalarını doğrudan etkileme potansiyeli, riskli varlıklardan kaçışı hızlandırarak Amerikan hisse senedi piyasalarında genel bir satış dalgasını tetiklemiştir. Yatırımcılar, enerji maliyetlerindeki kalıcı bir artışın şirket kârlılıklarını törpüleyeceğini ve tüketici harcamalarını daraltacağını fiyatlamaya başlamıştır. Gelişmiş ekonomilerin enflasyonu kontrol altına alma çabalarının tam merkezinde yer alan enerji fiyatları, bu tür jeopolitik şoklarla birlikte merkez bankalarının faiz indirim süreçlerini erteleme veya iptal etme riskini doğurmaktadır. Söz konusu arz şoku, aynı zamanda küresel tedarik zincirlerindeki navlun ve lojistik maliyetlerini artırarak, maliyet enflasyonunun (cost-push inflation) yeniden alevlenmesine zemin hazırlamaktadır.
Küresel enerji güvenliği ve hürmüz boğazı’ndaki tıkanıklık
Enerji piyasalarındaki fiyatlama dinamiklerini daha yakından incelediğimizde, Amerikan ham petrolü vadeli kontratlarının oldukça volatil bir seans geçirdiğini görmekteyiz. ABD’de işlem gören petrol vadeli kontratları, varil başına 3,95 dolar gibi yüksek bir primle, diğer bir deyişle yüzde 5,1 oranında devasa bir artış göstererek 82,13 dolara tırmanmıştır. petrol fiyatları üzerinde gözlemlenen bu sert sıçramanın temelinde, küresel petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı etrafındaki diplomatik kördüğüm yatmaktadır. Bölgesel kaynaklardan sızan bilgilere göre, İran ve Umman arasında boğazın uzun vadeli yönetimine, geçiş güvenliğine ve deniz ticaretinin normalleşmesine ilişkin kapsamlı bir anlaşmaya oldukça yaklaşıldığı yönünde güçlü beklentiler bulunmaktaydı. Ancak, Tahran yönetimindeki bazı sertlik yanlısı kesimlerin, söz konusu anlaşmanın resmi olarak yürürlüğe girmesi ve uygulanması öncesinde Amerika Birleşik Devletleri’nden yeni ve kapsamlı siyasi tavizler talep etmesi, müzakere sürecini sekteye uğratmıştır. Washington’un bu taleplere karşı takınacağı tutum belirsizliğini korurken, piyasalar bu durumu boğazın uzun bir süre daha kapalı veya kısıtlı kalacağı şeklinde okumuştur. Arz güvenliğinin riske girmesi, spekülatif alıcıların vadeli işlem piyasalarında uzun (long) pozisyonlarını artırmasına ve fiyatların hızla tırmanmasına neden olmuştur. Enerji ithalatçısı ülkelerin makroekonomik dengelerini doğrudan tehdit eden bu senaryo, aynı zamanda küresel büyüme projeksiyonlarının da aşağı yönlü revize edilme riskini masaya getirmektedir. Zira yüksek enerji maliyetleri, hem sanayi üretiminin girdi maliyetlerini artırmakta hem de hanehalkı bütçelerinde diğer harcama kalemlerine ayrılan payı daraltmaktadır.
Tahvil piyasalarındaki dalgalanma ve artan enflasyon riski
Enerji emtialarındaki bu sarsıcı yükseliş, doğrudan doğruya sabit getirili menkul kıymetler piyasalarına sıçrayarak tahvil faizlerinde sert yukarı yönlü hareketlere sebebiyet vermiştir. ABD Hazine tahvili piyasası, enflasyon beklentilerindeki bozulmayı anında fiyatlayarak getiri eğrisinin (yield curve) genelinde satış baskısıyla karşılaşmıştır. Tahvil fiyatları ile getirileri arasındaki ters orantılı ilişki gereği, tahvillerden çıkan sermaye getirileri yukarı itmiştir. Küresel borçlanma maliyetlerinin ve risksiz getiri oranının temel göstergesi (benchmark) kabul edilen 10 yıllık ABD Hazine tahvili faizi, gün içinde 4 baz puanlık bir sıçrama kaydederek yüzde 4,697 seviyesine yükselmiştir. Öte yandan, kısa vadeli para politikası beklentilerine ve Federal Reserve’in (Fed) olası faiz adımlarına çok daha duyarlı olan 2 yıllık Hazine tahvili faizi ise 3,4 baz puan artışla yüzde 4,236 seviyesine tırmanmıştır. petrol fiyatları kaynaklı enflasyon şoklarının, merkez bankalarını faiz oranlarını “daha uzun süre daha yüksek” (higher for longer) tutmaya zorlayacağı endişesi, tahvil faizlerindeki bu yükselişin ana motorudur. Artan borçlanma maliyetleri, hisse senedi piyasaları için şirketlerin gelecekteki nakit akışlarının bugünkü değerini (discounted cash flow) düşüren, dolayısıyla hisse değerlemelerini aşağı çeken negatif bir makroekonomik faktördür. Tahvil faizlerindeki bu yukarı ivme, özellikle büyüme (growth) hisseleri ve teknoloji şirketleri gibi gelecekteki kârlılıklarına yüksek değer biçilen varlık sınıfları üzerinde orantısız bir baskı yaratmaktadır. Yatırımcıların güvenli liman arayışından ziyade, artan enflasyon beklentileri nedeniyle tahvillerden kaçması, finansal piyasalardaki likidite koşullarının daralmasına ve risk primlerinin yeniden fiyatlanmasına yol açmaktadır.
Teknoloji ve kamu hizmetleri sektörlerinde satış baskıları
Hisse senedi piyasalarının genel performansına bakıldığında, üç ana endeksin de günü kayıplarla kapattığı görülmektedir. Dow Jones Sanayi Endeksi, yatırımcıların defansif pozisyonlanmalarının da etkisiyle 60,95 puanlık (yüzde 0,11) sınırlı bir düşüşle 53.975,98 puana gerilemiştir. Dow Jones endeksi, 5 Ağustos tarihinde test ettiği 54.349,12 puanlık tarihi rekorunun yalnızca yüzde 0,69 altında kalarak, tüm zamanların en yüksek dördüncü kapanışını gerçekleştirmeyi başarmıştır. Piyasanın en geniş katılımlı ve gösterge endeksi olan S&P 500 endeksi ise 4,53 puan (yüzde 0,06) gibi oldukça marjinal bir kayıpla 7.753,11 puandan günü tamamlamıştır. S&P 500, cuma günü ulaştığı 7.757,64 puanlık tüm zamanların rekor kapanış seviyesinin sadece yüzde 0,06 altında kalarak, tarihinin en yüksek ikinci kapanışını kaydetmiştir. Ancak endeksin son dört işlem gününün üçünde eksi yönde kapanması, zirve seviyelerinde yatırımcıların kâr realizasyonu yapma eğiliminde olduğunu ve piyasa yorgunluğunun baş gösterdiğini kanıtlamaktadır. Diğer taraftan, yüksek faiz ortamına en duyarlı sektörlerin başında gelen teknoloji ağırlıklı Nasdaq Composite endeksi, 85,26 puanlık (yüzde 0,32) daha belirgin bir düşüşle 26.605,36 puana inmiştir. Nasdaq, 2 Haziran’da gördüğü 27.093,90 puanlık rekor seviyenin yüzde 1,80 oranında altında kalarak, faiz oranlarındaki yükselişin teknoloji değerlemeleri üzerindeki baskısını teyit etmiştir. Sektörel bazda en dikkat çekici satışlar ise, geleneksel olarak tahvil benzeri (bond-proxy) yüksek temettü getirisi sunan kamu hizmetleri (utilities) sektöründe yaşanmıştır. S&P 500 kamu hizmetleri sektörünün performansını takip eden SPDR Select Sector Utilities ETF, artan tahvil faizlerinin sunduğu risksiz getirinin, şirket temettülerini gölgede bırakması nedeniyle yüzde 1,1 oranında sert bir düşüşle 43,13 dolara gerilemiştir. Söz konusu fon, yıl içerisinde ulaştığı zirve noktasının yaklaşık yüzde 10 altında seyrederek, makroekonomik rüzgarların sektörel rotasyonlar üzerindeki dönüştürücü etkisini gözler önüne sermektedir.
Intel hisselerinde milyarlarca dolarlık satış planı etkisi
Makroekonomik dinamiklerin yanı sıra, kurumsal düzeyde açıklanan devasa finansal operasyonlar da hisse senedi piyasalarında ciddi dalgalanmalara neden olmaktadır. Teknoloji sektörünün köklü yarı iletken üreticilerinden Intel, piyasa kapanışına doğru açıkladığı devasa hisse satış planıyla yatırımcıların odak noktası haline gelmiştir. Şirket yönetimi, bilançosunu güçlendirmek, sermaye harcamalarını (CapEx) finanse etmek ve dökümhane (foundry) iş modelini genişletmek amacıyla yaklaşık 15 milyar dolarlık yeni hisse senedi ihraç etme planını kamuoyuna duyurmuştur. Yeni hisse ihracı kararları, finansal piyasalarda genellikle mevcut hissedarların şirketteki sahiplik oranlarının ve pay başına düşen kârlarının (EPS) seyreltilmesi (dilution) anlamına geldiği için hisse fiyatları üzerinde anında negatif bir etki yaratır. Intel’in bu devasa sermaye artırımı duyurusu da piyasa tarafından olumsuz karşılanmış ve şirketin hisseleri yüzde 4,1 oranında sert bir değer kaybı yaşayarak 97,52 dolara gerilemiştir. Yarı iletken endüstrisinin son derece sermaye yoğun (capital intensive) doğası, şirketleri yeni çip üretim tesisleri (fabrikasyon tesisleri veya “fabs”) kurmak için on milyarlarca dolarlık yatırımlar yapmaya zorlamaktadır. Intel’in küresel çip üretim yarışında, özellikle Asyalı rakipleri karşısında rekabet avantajını yeniden kazanabilmesi için devasa nakit girişlerine ihtiyacı bulunmaktadır. Ancak 15 milyar dolar gibi tarihi büyüklükteki bir hisse satışı, piyasadaki hisse arzını aniden artırarak kısa vadeli satış baskısını beraberinde getirmiştir. Kurumsal finansman açısından bu adım, şirketin gelecekteki büyüme projeksiyonları için elzem olsa da, mevcut hissedarlar bedel ödemeye zorlandıkları için fiyatlamalara negatif yansımıştır.
Havacılık ve madencilik sektörlerinde stratejik anlaşmalar
Kurumsal taraftaki bir diğer önemli gelişme ise, küresel havacılık ve uzay sanayisinin dev ismi Boeing ile elektrikli dikey kalkış ve iniş (eVTOL) araçları geliştiren Archer Aviation arasında gerçekleşen stratejik varlık transferidir. Havacılık sektörünün geleceği olarak görülen kentsel hava taşımacılığı pazarında (Urban Air Mobility) konumlanmak isteyen şirketler, son dönemde yoğun bir konsolidasyon ve stratejik ortaklık döneminden geçmektedir. Boeing yönetimi, inovasyon stratejisini yeniden kurgulayarak, otonom elektrikli hava aracı geliştiren iştiraki Wisk Aero dahil olmak üzere bünyesindeki üç farklı birimin kontrolünü Archer Aviation’a devretmek üzere anlaşmaya varmıştır. Bu stratejik devir karşılığında Boeing, Archer Aviation şirketinden azınlık hissesi (minority stake) alarak, gelişmekte olan eVTOL teknolojilerine dolaylı yoldan yatırım yapmaya devam edecektir. Bu finansal mühendislik hamlesi, Boeing’in ana faaliyet alanı olan ticari havacılığa daha fazla odaklanmasını sağlarken, yüksek Ar-Ge maliyeti gerektiren deneysel hava araçları projelerinin yükünü bilançosundan çıkarmasına olanak tanımaktadır. Öte yandan, madencilik sektörünün iki küresel devi arasında yıllardır süregelen ve bölgesel operasyonları sekteye uğratan devasa bir hukuki ve ticari anlaşmazlık da nihayet sonuçlandırılmıştır. Dünyanın en büyük altın üreticilerinden Kanadalı Barrick Mining, Amerika Birleşik Devletleri’nin altın kalbi sayılan Nevada eyaletindeki ortak girişim projesine ilişkin rakibi Newmont ile yaşadığı ihtilafı çözüme kavuşturduğunu duyurmuştur. İki şirket arasında varılan mutabakat çerçevesinde, Barrick Mining söz konusu anlaşmazlığı sonlandırmak adına Newmont’a nakit olarak devasa bir bedel, tam 1,95 milyar dolar ödemeyi kabul etmiştir. Bu anlaşma, her iki şirketin bilançolarında ve nakit akış tablolarında anında karşılık bulmuştur.
Amerikan borsalarının gelecek dönem makroekonomik görünümü
Madencilik sektöründe yaşanan bu devasa uzlaşma, hisse senedi piyasalarında tam bir “kazanan ve kaybeden” asimetrisi yaratmıştır. Kasasından 1,95 milyar dolar gibi muazzam bir serbest nakit çıkışı (free cash flow outflow) gerçekleşecek olan Barrick Mining hisseleri, yatırımcıların bu ağır finansal yükü fiyatlamasıyla yüzde 6,5 oranında son derece sert bir değer kaybı yaşayarak 57,03 dolara kadar gerilemiştir. Madencilik projelerindeki yüksek işletme sermayesi gereksinimleri göz önüne alındığında, böylesine büyük bir nakit kaybı şirketin gelecekteki temettü ödemelerini ve yeni arama bütçelerini olumsuz etkileyebilir. Buna karşılık, hiçbir operasyonel maliyete katlanmadan kasasına 1,95 milyar dolar nakit giren Newmont hisseleri ise piyasa tarafından ödüllendirilerek yüzde 3,8 oranında güçlü bir yükselişle 117,26 dolara tırmanmıştır. Tüm bu kurumsal gelişmeler, sektörel rotasyonların ne denli spesifik haber akışlarına bağlı olduğunu göstermektedir. Ancak makroekonomik pencereden bakıldığında, Amerikan hisse senedi piyasalarının önümüzdeki dönemdeki yönünü tayin edecek asıl belirleyici unsur, Hürmüz Boğazı kaynaklı enerji şoklarının ve buna bağlı olarak artan petrol fiyatları gerçeğinin enflasyonist baskıları ne dereceye kadar besleyeceği olacaktır. Eğer tahvil faizlerindeki yükseliş eğilimi kalıcı hale gelirse, tarihi rekor seviyelerine yakın seyreden başta S&P 500 olmak üzere majör endekslerin mevcut yüksek Fiyat/Kazanç (P/E) çarpanlarını sürdürebilmesi giderek zorlaşacaktır. Piyasalar, şirket kârlılıklarındaki organik büyümeden ziyade, jeopolitik satranç tahtasındaki hamlelerin finansal risk primlerini artırıp artırmayacağını yakından izlemeye devam edecektir.
