Kamuoyunda vatandaşlık maaşı olarak bilinen Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi taslağına göre hane geliri 23.552 TL’nin altında kalan ailelere kira, enerji ve gıda desteği sağlanması planlanıyor; ilk etapta 2,5 milyon hane ve 1,5 trilyon TL kaynak öngörülüyor.
Gelir tamamlayıcı aile destek sistemi taslağı netleşti
Vatandaşlık maaşı olarak bilinen Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi (GETAD) için hazırlanan taslağın ayrıntıları kamuoyuyla paylaşıldı. Sabah gazetesinin haberine göre, yeni sosyal destek modelinde hane gelirinin en düşük emekli maaşı olan 23.552 TL’nin altında bulunması temel kriter olarak değerlendiriliyor.
İlk etki analizine göre sistem 2,5 milyon haneyi kapsayabilecek ve toplam destek tutarı 1,5 trilyon TL’ye ulaşabilecek. Ödemelerin 2027 yılının ilk çeyreğinde başlaması hedefleniyor. Yeni sistem kapsamında ihtiyaç sahibi ailelere kira, elektrik, doğalgaz, gıda, barınma ve çocuk yardımı gibi farklı kalemlerde destek sağlanması planlanıyor. Yardım tutarları, hanelerin gelir durumuna ve ihtiyaçlarına göre kademeli olarak belirlenecek.
Taslağa göre emekliler de vatandaşlık maaşından yararlanabilecek. Başvuruların e-Devlet ve Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları üzerinden alınması, ödemelerin ise özel bir kartta toplanması öngörülüyor.
Ancak vatandaşlık maaşı henüz yürürlüğe girmiş bir uygulama değil. Düzenlemenin hayata geçirilmesi için hazırlıkların tamamlanması ve Meclis’e sunulması planlanan yasal düzenleme sürecinin sonuçlanması gerekiyor.
Sistem kimleri kapsayacak
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın kamuoyuna duyurduğu Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi, geliri belirli bir seviyenin altında kalan hanelerin ekonomik açıdan desteklenmesini amaçlıyor. Taslak çalışmaya göre sistem, ihtiyaç sahibi ailelerin gelirini belirlenen bir düzeye tamamlamayı hedefleyen yeni bir sosyal yardım modeli olarak tasarlanıyor.
Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığının koordinasyonunda yürütüldüğü belirtilen çalışmalarda, bölgesel ekonomik farklılıklar da dikkate alınarak il il ve hane hane gelir seviyesi haritası oluşturuluyor.
23.552 TL gelir sınırı temel kriter olacak
Taslakta öne çıkan en önemli koşul, haneye giren toplam gelirin 23.552 TL’nin altında olması. Bu tutarın, çalışmada en düşük emekli maaşı esas alınarak belirlendiği ifade ediliyor.
Buna göre, aynı evde yaşayan kişilerin toplam gelirinin söz konusu sınırın altında kalması halinde hane destek kapsamında değerlendirilebilecek. Geliri belirlenen sınırın üzerinde olan hanelere ise ödeme yapılması planlanmıyor. Bununla birlikte, destek tutarlarının her aile için aynı olması öngörülmüyor. Hanenin gelir düzeyi, barınma koşulları, çocuk sayısı ve diğer ihtiyaçları dikkate alınarak kademeli yardım modeli uygulanması hedefleniyor.
Destek tutarı ve ödeme kalemleri kademeli belirlenecek
Vatandaşlık maaşının hane başına aylık tutarı henüz kesinleşmedi. Taslak çalışmada, düşük gelirli vatandaşlara yapılacak ödemelerin kademeli olarak belirlenmesi öngörülüyor. Yürütülen etki analizine göre, sistemin 2,5 milyon haneyi kapsayabileceği ve toplam destek tutarının 1,5 trilyon TL’ye ulaşabileceği hesaplanıyor. Ancak bu rakam, her haneye aynı miktarda ödeme yapılacağı anlamına gelmiyor. Yardımın miktarı, hanenin ekonomik durumuna ve hangi destek kalemlerinden yararlanacağına göre değişebilecek.
Kira, doğalgaz, elektrik ve gıda desteği kapsamda olacak
Yeni sosyal destek sisteminin yalnızca doğrudan nakit ödemesinden oluşması planlanmıyor. Taslakta elektrik, doğalgaz, barınma ve yakacak yardımını kapsayan konut desteğinin yanı sıra kira, abonelik faturaları, çocuk yardımı ve gıda desteği de bulunuyor.
Yardımların bölgesel ihtiyaçlara göre farklılaştırılması hedefleniyor. Özellikle İstanbul gibi büyükşehirlerde kira desteğine öncelik verilmesi planlanırken Erzurum, Sivas, Ardahan ve Kars gibi soğuk iklime sahip illerde doğalgaz ve enerji desteği öne çıkabilecek. Kırsal bölgelerde ve büyükşehirlerin çevresindeki yerleşimlerde ise gıda yardımlarına ağırlık verilmesi öngörülüyor.
İhtiyaç durumuna göre bir hanenin kira, enerji ve gıda desteğinden aynı anda yararlanabilmesi de taslakta yer alıyor. Ancak toplam ödemenin belirlenecek üst sınırı aşmaması planlanıyor.
Emekliler ile yaşlı ve bakıma muhtaç kişiler öncelikli grupta
Taslak çalışmaya göre emeklilerin de Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi’nden yararlanması öngörülüyor. Ancak emekli olmak, tek başına destek almaya hak kazanmak anlamına gelmeyecek. Değerlendirmede hanenin toplam geliri ve ihtiyaç durumu esas alınacak.
Örneğin, taslakta 23.552 TL emekli maaşı alan ve başka geliri bulunmayan bir kişinin kirada oturması halinde kira desteğinden yararlanabilmesi üzerinde duruluyor. Bu örnek, yardım türlerinin belirlenmesinde yalnızca gelir tutarının değil, barınma giderlerinin de dikkate alınabileceğini gösteriyor. Öte yandan bu durum, taslakta belirtilen 23.552 TL’nin altında gelir şartının nasıl uygulanacağına ilişkin ayrıntıların henüz netleştirilmediğine işaret ediyor.
Taslakta yaşlılar, sürekli hastalığı bulunanlar ve bakıma muhtaç vatandaşlar öncelikli destek grupları arasında yer alıyor. Özellikle artan yaşlı nüfusun ekonomik ve sosyal ihtiyaçlarının dikkate alınması planlanıyor. Yeni modelle birlikte hem düşük gelirli ailelerin hem de yaşlı vatandaşların sosyal destek kapsamının genişletilmesi amaçlanıyor.
Gelir tespitinde banka ve tapu kayıtları incelenecek
Yeni sistemde ihtiyaç sahibi vatandaşların belirlenmesi için kapı kapı dolaşılarak gelir araştırması yapılması yerine, mevcut kamu verilerinden yararlanılması planlanıyor. Bu kapsamda Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarının elindeki bilgiler esas alınacak.
Değerlendirme sürecinde SGK kayıtları, gelir idaresi verileri, banka hesap hareketleri ve tapu bilgileri gibi kaynakların kullanılması öngörülüyor. Hanenin maaş geliri, kira ödeyip ödemediği, çocuk sahibi olup olmadığı, tek başına yaşama durumu ve sürekli yardıma ihtiyaç duyup duymadığı da incelenecek. Böylece vatandaşlık maaşının gerçek ihtiyaç sahiplerine ulaştırılması hedefleniyor.
Ödemelerin 2027 ilk çeyreğinde başlaması hedefleniyor
Vatandaşlık maaşı ödemelerinin 2027 yılının ilk çeyreğinde başlaması hedefleniyor. Taslakta yer alan takvime göre, uygulama ilk olarak belirli pilot illerde hayata geçirilecek. Pilot illerin Aralık 2026’ya kadar belirlenmesi, ardından ilk ödemelerin 2027 yılının ocak-mart döneminde başlatılması planlanıyor.
Pilot uygulamada ortaya çıkabilecek aksaklıkların giderilmesinin ardından sistemin 2027 yılı içerisinde tüm illere yaygınlaştırılması öngörülüyor. Ancak pilot illerin hangileri olacağı ve kesin ödeme tarihleri henüz açıklanmadı. Takvim, taslak çalışmada yer alan hedefleri yansıtıyor.
Başvurular e-Devlet ve SYDV üzerinden alınacak
Taslağa göre vatandaşlık maaşı başvuruları e-Devlet ve Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları üzerinden gerçekleştirilebilecek. Destekten yararlanmak isteyen vatandaşların oluşturulacak merkezi sisteme kayıt yaptırması gerekecek. Başvuruların, belirlenen kriterler doğrultusunda elektronik sistem üzerinden otomatik değerlendirilmesi planlanıyor. Bununla birlikte, başvuru ekranı henüz açılmış değil. Başvuruların hangi tarihte başlayacağına ilişkin kesin bir duyuru bulunmuyor.
Hane geliri yükselenlerin desteği kesilecek
Taslakta, destek alan hanelerin gelir durumunun her ay yeniden kontrol edilmesi öngörülüyor. Başvurusu kabul edilen vatandaşların aylık hane gelirleri elektronik sistem üzerinden takip edilecek. Geliri belirlenen sınırın üzerine çıkan kişilerin destek programından çıkarılması planlanıyor. Böylece sosyal yardımların, ekonomik desteğe ihtiyaç duymaya devam eden hanelere yönlendirilmesi hedefleniyor.
Destek ödemeleri özel bir kartta toplanacak
Yeni sistemin dikkat çeken başlıklarından biri de vatandaşlık maaşı kartı uygulaması. Taslağa göre destek almaya hak kazanan vatandaşlar için özel bir kart çıkarılacak ve yardım ödemeleri bu kartta toplanacak. Vatandaşların destek tutarının bir bölümünü nakit olarak çekebilmesi, gıda ve temizlik ürünleri gibi temel ihtiyaçlarını ise kart aracılığıyla indirimli karşılayabilmesi planlanıyor. Kartın kullanım koşulları, nakit çekim sınırları ve indirim sisteminin ayrıntıları henüz kesinleşmedi.
Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi’nin istihdama ve iş gücüne katılıma engel olmayacak şekilde tasarlanması hedefleniyor. Düzenlemenin hayata geçirilebilmesi için önümüzdeki süreçte TBMM’ye yasa teklifi sunulması planlanıyor.
