Morgan Stanley, Hürmüz Boğazı’ndaki kesintiler ve Rusya yaptırımları nedeniyle Avrupa’da dizel stoklarının kasım ayında son yılların en düşük seviyesine gerileyeceğini açıkladı. Banka, fiyatların mevcut sıkışıklığı yansıttığını bildirdi.
Avrupa dizel piyasasında rafinaj odaklı daralma derinleşiyor
Küresel enerji piyasaları, Orta Doğu’da tırmanan jeopolitik gerilimler ve Doğu Avrupa’daki çatışmaların gölgesinde tarihsel bir arz sıkışıklığı ile karşı karşıya kalmaktadır. Uluslararası yatırım bankacılığı devi Morgan Stanley tarafından yayımlanan son analiz raporu, Avrupa genelinde dizel tedarik zincirinde yaşanan krizin boyutlarını net bir şekilde gözler önüne sermektedir. Martijn Rats liderliğindeki Morgan Stanley analistleri, Avrupa’daki dizel arzı dengelerinin Hürmüz Boğazı’ndaki lojistik aksamalar, Ukrayna’nın Rus rafinerilerine yönelik düzenlediği hava saldırıları ve Moskova yönetiminin uygulamaya koyduğu dizel ihracat yasağı nedeniyle ciddi biçimde daraldığını bildirişmiştir. ABD ile İran arasında bu ay tırmanan askeri gerilimin küresel piyasaları sarsmasıyla birlikte, işlenmiş petrol ürünlerindeki fiyat artışlarının ham petrol fiyatlarındaki yükselişi geride bıraktığına dikkat çekilmiştir. Sektörel bazda incelendiğinde dizel yakıt; kamyon taşımacılığı, lojistik, tarımsal üretim ve ağır sanayi faaliyetlerinin ana motoru konumundadır. Bu nedenle dizel piyasasında meydana gelen her türlü sıkışma, doğrudan küresel tedarik zincirlerini ve enflasyonist baskıları etkilemektedir. Morgan Stanley raporunda, mevcut enerji krizinin merkezinde ham petrol rezervlerinin azlığı değil, rafinaj kapasitesindeki teknik yetersizliklerin ve darboğazların bulunduğu vurgulanmıştır. Piyasadaki mevcut durumu değerlendiren analistler, satılamayan bazı Afrika ham petrol kargolarının varlığına ve vadeli işlem piyasalarındaki fiyatlamalara işaret ederek, ham petrol tarafında genel bir tedarik sorunu bulunmadığını, asıl tıkanmanın ham petrolün nihai ürüne dönüştürüldüğü rafinaj aşamasında yaşandığını kaydetmiştir. Kuzeybatı Avrupa başta olmak üzere kıta genelinde rafineri marjları rekor seviyelere tırmanırken, rafinerilerin yüksek kapasiteyle çalışmasına rağmen talebe yetişmekte zorlandığı görülmektedir. Rusya’nın rafinaj altyapısına yönelik fiziki hasarlar ve ihracat kısıtlamaları, Avrupa’nın geleneksel ikmal yollarını felç etmiş durumdadır. Buna ek olarak, Hürmüz Boğazı’ndan geçen tanker trafiğinin güvenlik riskleri nedeniyle sekteye uğraması, Asya ve Orta Doğu’dan Avrupa’ya yapılacak alternatif motorin sevkiyatlarını da aksatmaktadır. Tüm bu faktörler bir araya geldiğinde, Avrupa sanayisi ve taşımacılık sektörü son yılların en ağır ürün arzı krizlerinden biriyle karşı karşıya kalmıştır.
Stok seviyelerinde rekor gerileme ve Morgan Stanley uyarısı
Morgan Stanley tarafından oluşturulan gelişmiş arz-talep projeksiyon modelleri, bölgesel depolama tesislerindeki tablonun önümüzdeki dönemde daha da ağırlaşacağına işaret etmektedir. Rapora göre, Avrupa genelindeki dizel stokları ağustos ayından itibaren düzenli bir erime patikasına girmiştir. Bankanın tahminlerine göre, devam eden stok çekişleri neticesinde bölgesel rezervlerin kasım ayı itibarıyla yaklaşık 299 milyon varil seviyesine kadar gerilemesi beklenmektedir. Bu rakam, veri kayıtlarının tutulduğu en az 2015 yılından bu yana yılın söz konusu dönemi için görülen en düşük stok miktarı olarak kayıtlara geçecektir. Stokların bu derece kritik eşiklere gerilemesi, kış sezonu öncesinde Avrupa enerji güvenliği üzerindeki riskleri artırmaktadır. Tüm bu karamsar tabloya ve rekor seviyedeki rafineri marjları göstergelerine rağmen, Morgan Stanley analistleri yatırımcılara son derece temkinli bir duruş sergileme tavsiyesinde bulunmuştur. Banka, mevcut arz sıkışıklığının ve jeopolitik risk priminin piyasa fiyatlarına halihazırda büyük ölçüde yansıtıldığının altını çizmiştir. Fiyatların mevcut gerçekleri tam olarak satın aldığını belirten raporda, yatırımcıların mevcut seviyelerden yeni yükseliş beklentisiyle pozisyon almamaları gerektiği ifade edilmiştir. Piyasanın tam fiyatlamaya ulaştığı değerlendirmesini yapan Morgan Stanley, yeni alım dalgalarının takip edilmemesi hususunda piyasa aktörlerini uyarmıştır.
Ham petrol bolluğuna karşın işlenmiş ürün krizinin nedenleri
Enerji piyasasındaki mevcut dengesizliği karmaşık kılan ana unsur, ham petrol ile dizel gibi işlenmiş ürünler arasındaki fiyat ve arz ayrışmasıdır. Küresel piyasalarda işlenmemiş ham petrol bolluğu yaşanırken, dizel gibi işlenmiş ürünlerde kıtlık çekilmesi rafinaj sektörünün yapısal sorunlarını ortaya koymaktadır. Dizel arzı üzerindeki baskının hafifletilebilmesi için küresel ölçekte yeni rafinaj kapasitelerinin devreye girmesi ve jeopolitik koridorların yeniden güvenli hale gelmesi gerekmektedir. Ancak kısa vadede Rus rafinerilerindeki üretim kayıplarının telafi edilememesi ve Hürmüz Boğazı’ndaki seyrüsefer emniyetsizliği, piyasadaki fiziksel sıkışıklığın bir süre daha devam edeceğini göstermektedir. Bölgesel bazda dizel stokları kasım ayında tahmin edilen 299 milyon varil seviyesine gerilediği takdirde, Avrupa’da akaryakıt fiyatları üzerindeki yukarı yönlü baskıların derinleşmesi kaçınılmaz olacaktır. Morgan Stanley’in analizi, küresel enerji sistemindeki kırılganlığın ham petrol çıkarımından ziyade, lojistik ve işleme kapasitesine dayandığını net bir biçimde kanıtlamaktadır. Önümüzdeki dönemde jeopolitik aktörlerin atacağı adımlar ve rafinerilerin çalışma performansları, Avrupa dizel piyasasının dengelenmesinde belirleyici ana unsur olmaya devam edecektir.