BIS: Geniş tabanlı mali teşvik enflasyon riskini artırır, merkez bankalarını faiz artırmaya zorlayabilir

Uluslararası Ödemeler Bankası (BIS) Genel Müdürü Pablo Hernandez de Cos, küresel ekonominin karşı karşıya olduğu makroekonomik risklere dair kapsamlı değerlendirmelerde bulundu. De Cos, hükümetlerin uyguladığı maliye politikaları, Orta Doğu’daki jeopolitik gerilimler ve merkez bankalarının enflasyonla mücadelesi hakkında kritik uyarılarda bulunarak, piyasalardaki mevcut iyimserliğin kırılgan olduğuna dikkat çekti.

Mali teşvikler hedefli ve geçici olmalı

Japonya’nın önde gelen yayın organlarından Nikkei gazetesine röportaj veren de Cos, hükümetlerin mali harcamalar konusundaki stratejilerini gözden geçirmeleri gerektiğini vurguladı. Pandemi ve sonrasındaki kriz dönemlerinde uygulanan geniş tabanlı ve kalıcı mali teşviklerin artık sürdürülebilir olmadığını belirten de Cos, bu tür adımların enflasyon riskini ciddi ölçüde artırdığını ifade etti.

Genişlemeci maliye politikalarının talep enflasyonunu körüklemesi durumunda, merkez bankalarının fiyat istikrarını sağlamak adına para politikasını daha da sıkılaştırmak ve faiz oranlarını artırmak zorunda kalacağı uyarısında bulunuldu. De Cos’a göre, mali harcamalar artık tüm topluma yayılan geniş paketler yerine, sadece ihtiyaç duyan kesimleri hedefleyen ve geçici (targeted and temporary) mekanizmalarla sınırlandırılmalıdır.

Küresel finansal istikrarı tehdit eden risk faktörleri

BIS Genel Müdürü, küresel finansal istikrarı tehdit eden unsurların sadece enflasyonla sınırlı olmadığını belirterek piyasalardaki mevcut riskleri şu şekilde sıraladı:

• Orta Doğu’daki Çatışmalar: Bölgedeki krizin uzun süreli bir aksaklığa dönüşmesi, küresel tedarik zincirleri ve enerji fiyatları üzerinden finansal istikrara doğrudan bir tehdit oluşturmaktadır.

• Kamu Borçlarının Finansman Yapısı: Son 15 yılda hızla artan kamu borçlarının, geleneksel bankalar yerine yüksek kaldıraçlı hedge fonları gibi banka dışı finansal kuruluşlar (gölge bankacılık) aracılığıyla finanse edilmesi, sistemik kırılganlığı artırmaktadır.

• Yapay Zeka ve Barış İyimserliği: Son haftalarda piyasalarda oluşan olumlu havanın, yapay zeka teknolojilerindeki gelişmelere duyulan aşırı iyimserlik ve Orta Doğu’daki çatışmanın hızla çözüleceği beklentisine dayandığına dikkat çeken de Cos, bu beklentilerin boşa çıkması halinde piyasalarda “ani düzeltmelerin” (sudden corrections) yaşanmasının son derece olası olduğunu vurguladı.

Merkez bankalarının arz şoklarına karşı tepki mekanizması

Para politikası yapıcılarının dışsal şoklara karşı vereceği tepkilere de değinen de Cos, enflasyon beklentilerinin çıpasından kopmamasının (de-anchoring) hayati önem taşıdığını belirtti.

Geçici ve olumsuz bir arz şokunun, enflasyon beklentilerini bozmadığı ve ekonomide zararlı ikincil etkilere (örneğin ücret-fiyat sarmalı) yol açmadığı sürece merkez bankaları tarafından tolere edilebileceğini veya “görmezden gelinebileceğini” ifade etti. Ancak şokun kalıcı bir yapıya bürünmesi halinde bu sabırlı yaklaşımın sürdürülemez olacağının altını çizdi.

Özellikle pandemi sonrası dönemde küresel çapta yaşanan yüksek enflasyonun, ekonomik aktörlerin zihninde taze bir “enflasyon hafızası” yarattığını belirten de Cos, bu durumun ikincil etki riskini artırdığını hatırlatarak, merkez bankalarının gelişmeleri çok dikkatli izlemesi ve gerektiğinde faiz silahını çekmek için harekete geçmeye hazır olması gerektiğini sözlerine ekledi.