Beyaz Saray: İran’ın son teklifi görüşülüyor, Başkan yakında açıklama yapacak

Orta Doğu’da devam eden çatışmaların ve Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiği krizinin çözümü için yürütülen diplomatik temaslarda kritik bir eşiğe gelindi. Beyaz Saray, İran’ın savaşın sona erdirilmesine yönelik sunduğu son “geçici anlaşma” teklifinin Amerikalı yetkililer tarafından masaya yatırıldığını duyurdu. Tahran yönetiminin nükleer müzakereleri erteleyerek öncelikle ablukanın kaldırılmasını hedefleyen bu yeni hamlesine karşı Washington cephesi, “nükleer silah edinmenin engellenmesi” yönündeki kırmızı çizgilerinden taviz verilmeyeceğinin altını net bir şekilde çizdi.

Beyaz Saray’da kritik değerlendirme ve kırmızı çizgiler

İran’ın Pakistan aracılığıyla ilettiği yeni teklif, Washington’da yoğun bir diplomasi trafiğine neden oldu. Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, pazartesi günü gazetecilere yaptığı açıklamada, ABD Başkanı Donald Trump’ın ulusal güvenlik yetkililerini İran’ın teklifini kapsamlı bir şekilde gözden geçirmek üzere acil olarak topladığını bildirdi. ABD yönetiminin temel prensiplerinden geri adım atmayacağını vurgulayan Leavitt, “Başkan Trump, İran konusundaki kırmızı çizgilerini çok ama çok net bir şekilde ortaya koymuştur” diyerek, herhangi bir anlaşmanın Tahran’ın nükleer silah edinmesini kesin olarak engellemesi gerektiğini belirtti. Leavitt ayrıca, Başkan Trump’ın sürece ilişkin yakında kamuoyuna resmi bir açıklama yapacağını da sözlerine ekledi.

İran’ın ‘geçici anlaşma’ teklifi neleri içeriyor?

Beyaz Saray’ın gündemine oturan bu yeni teklifin merkezinde, Hürmüz Boğazı’nın açılması karşılığında İran’a yönelik ekonomik ve lojistik baskıların hafifletilmesi yer alıyor. Gelen haberlere göre Tahran yönetimi, Washington’un İran limanlarına yönelik sürdürdüğü sert deniz ablukasını kaldırması şartıyla Hürmüz Boğazı’nı yeniden küresel deniz trafiğine açmayı öneriyor. Bu “geçici anlaşma” planının en dikkat çeken yanı ise, ABD ile İran arasındaki asıl kriz noktası olan nükleer programa ilişkin daha karmaşık müzakerelerin şimdilik dondurularak ileri bir tarihe ertelenmesini içermesi.

Trump ve Rubio’dan tavizsiz tutum: “Abluka sürecek”

İran’ın nükleer dosyayı rafa kaldıran bu pragmatik teklifine ABD’nin üst kademesinden gelen ilk tepkiler ise oldukça sert ve mesafeli oldu. ABD Başkanı Donald Trump, daha önce yaptığı açıklamalarda, masaya gelecek herhangi bir anlaşmada İran’ın nükleer programının da nihai bir çözüme kavuşturulması gerektiğini açıkça belirtmişti. Trump, bu kalıcı çözüm sağlanana kadar İran’ın petrol ihracatını sıfırlamak ve rejimi baskılamak amacıyla başlatılan deniz ablukasının kararlılıkla süreceği mesajını vermişti. Benzer bir sert çıkış da ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio‘dan geldi. Fox News’e özel bir röportaj veren Rubio, küresel ticaretin can damarı olan Hürmüz Boğazı’nın ulaşıma açılmasının “İran’ın iznine ve inisiyatifine bağlanmasının” Washington tarafından kesinlikle kabul edilemez olduğunu vurguladı.

Tahran’ın arabulucu Pakistan’a sunduğu şartlar ve Umman detayı

Diplomatik arka planda ise İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi‘nin yürüttüğü mekik diplomasisi dikkat çekiyor. İran medyasına yansıyan bilgilere göre Erakçi, arabulucu rolü üstlenen Pakistan’a çatışmanın sona ermesi için üç temel şart sundu: ABD’nin deniz ablukasını derhal kaldırması, Hürmüz Boğazı’ndaki trafik için İran’ın belirleyeceği yeni bir hukuki çerçevenin kabul edilmesi ve gelecekte İran’a yönelik hiçbir askeri harekat düzenlenmeyeceğine dair kesin güvence verilmesi. İran devlet ajansı IRNA’ya konuşan Erakçi, süreci “40 günlük direnişin ardından İran halkının haklarını güvence altına almalı ve ülkenin çıkarlarını korumalıyız” sözleriyle özetledi. Öte yandan, Hürmüz Boğazı’nın gelecekteki statüsüne ilişkin tartışmalar yeni bir boyut kazandı. IRNA’nın aktardığına göre Erakçi, boğazın geleceği konusunda Körfez’in kritik ülkesi Umman ile İran arasında yüksek düzeyde bir uyum ve mutabakat bulunduğunu belirtti. İran, daha önce de stratejik bir hamle yaparak boğazdan geçen uluslararası deniz trafiğinden ücret (geçiş hakkı) almak ve elde edilecek bu geliri boğazın diğer yakasındaki Umman ile paylaşmak istediğini resmen açıklamıştı.