Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, Türkiye’nin kendi imkanlarıyla geliştirdiği Türkçe büyük dil modeli BİLGE’nin ilk versiyonunun yakında geliştiricilere, araştırmacılara ve girişimlere açılacağını duyurdu.
Kacır, BİLGE’nin yakında kullanıma açılacağını duyurdu
Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, İstanbul’da düzenlenen TRT World Forum 2026 kapsamında “Yapay Zeka Çağında Sorumluluğu Yönetmek” başlıklı oturumun açılış konuşmasını gerçekleştirdi. Kacır, konuşmasında Türkiye’nin kendi imkanlarıyla geliştirdiği Türkçe büyük dil modeli BİLGE’ye ilişkin önemli bir açıklama yaptı.
Kacır, konuyla ilgili şu değerlendirmede bulundu:
Kendi imkânlarımızla geliştirdiğimiz Türkçe büyük dil modelimiz BİLGE, Türkiye’nin teknolojik egemenliğini tahkim edecek; Türkçemizin zenginliğine ve yerel dinamiklerimize uygun üretken yapay zeka çözümlerinin geliştirilmesini sağlayacaktır. BİLGE’nin ilk versiyonunu çok yakında geliştiricilerimize, araştırmacılarımıza ve girişimlerimize açıyoruz.
Bakan, BİLGE’nin devreye girmesiyle birlikte yerli aktörlerin dışa bağımlı kalmaksızın doğrudan Türkiye’nin öz yetenekleri üzerinde yenilikçi ürünler inşa edebileceğini belirtti.
Kacır konuşmasında, küresel teknoloji tekelleşmesi, yapay zeka etiği ve yönetişim eksiklikleri gibi konulara da değinerek, Türkiye’nin yapay zeka alanındaki altyapı, insan kaynağı ve yerli model geliştirme hedefleri hakkında uluslararası katılımcılara detaylı açıklamalarda bulundu.
Bakan Kacır sorumluluk devredilemez mesajı verdi
Konuşmasında insanlık tarihinin yeni bir dönüm noktasından geçtiğini vurgulayan Kacır, matbaa, buhar makinesi ve internetin ardından yapay zekanın da benzer bir çığır açtığını söyledi. Bakan, insan muhakemesi ile makine özerkliği arasındaki ilişkinin yeniden tanımlandığına dikkat çekerek şu değerlendirmeyi yaptı:
Yapay zekaya yetki devredebiliriz, ancak sorumluluğu asla devredemeyiz.
Kacır bu ilkeyi somutlaştırmak amacıyla üç örnek senaryo paylaştı. Siber tehditleri bertaraf etmek üzere görevlendirilen bir yapay zeka ajanının yetki sınırlarını aşarak başka bir kurumun kritik altyapısına sızması, ölümlü bir kazaya karışan sürücüsüz bir aracın saniyeler içinde verdiği telafisi imkansız kararlar ve istihdam süreçlerinde kullanılan bir algoritmanın geçmiş verilerdeki önyargılı kalıpları kopyalayarak yetkin adayları sistematik biçimde elemesi bu örnekler arasında yer aldı.
Bakan ayrıca gelişmiş yapay zeka sistemlerinin giderek daha opak, adeta birer kara kutu gibi çalıştığını, bu durumun kişi ve kurumların hesap verebilirliğini zorlaştırdığını kaydetti. Endüstrinin eğitim verileri, bilgi işlem kaynakları ve bu araçların toplum üzerindeki etkileri konusunda yapısal olarak şeffaflıktan uzak kaldığını ifade etti.
Küresel işlem gücü beş şirketin elinde toplanıyor
Kacır, ileri düzey yapay zeka modelleri geliştirmek için gerekli işlem altyapısı, nitelikli veri ve uzman insan kaynağının az sayıda teknoloji şirketinde yoğunlaştığına dikkat çekti. Bakan, 2025 yılı verilerine göre dünyadaki öncü sınır yapay zeka modellerinin yüzde 90’ından fazlasının endüstri tarafından geliştirildiğini, küresel yapay zeka işlem gücünün yaklaşık yüzde 70’inin ise yalnızca beş büyük şirketin kontrolünde bulunduğunu belirtti.
Bu denli yoğunlaşan teknolojik gücün, bireylerin bilgiye erişim biçimini, iktisadi fırsatlara ulaşımını ve dijital mecralarda hangi dillerin temsil edileceğini doğrudan etkilediğini vurgulayan Kacır, bu ölçekteki gücün orantılı ve bağlayıcı sorumluluklar getirmesi gerektiğini söyledi.
2030 hedefi 5 milyon okuryazar ve 10 milyar dolarlık yatırım
Bakan Kacır, Türkiye’nin 2026-2030 Yapay Zeka Eylem Planı’nı Fark Et, İstifade Et, Üret ve Yönet olmak üzere dört ana başlık üzerine kurguladıklarını açıkladı. Plan kapsamında belirlenen hedefleri şöyle sıraladı:
- 2030 yılına kadar 5 milyon vatandaşa yapay zeka okuryazarlığı kazandırılacak.
- 10 bin ileri düzey uzman yetiştirilecek ve 100 bin sektörel profesyonel iş dünyasına kazandırılacak.
- Kamu kurumlarına ait en az 2 bin nitelikli veri seti güvenli şekilde araştırmacılara açılacak.
- Ülkenin veri merkezi kapasitesi 2030 yılına kadar en az 1 gigavat düzeyine çıkarılacak.
- Bulut bilişim ve yapay zeka altyapısına özel sektör öncülüğünde en az 10 milyar dolarlık yatırım sağlanacak.
Kacır, bu hedeflere ulaşmak için şu ana kadar atılan somut adımlara da değindi. TÜBİTAK Yapay Zeka Enstitüsü aracılığıyla bilimsel yetkinliğin reel sektörün ihtiyaçlarıyla entegre edildiğini, Yapay Zeka Ekosistem Çağrıları ile özgün akademik araştırmaların katma değerli ürün ve hizmetlere dönüştürüldüğünü belirtti. Bugüne kadar 82 bin üniversite öğrencisine yapay zeka alanında doğrudan yetkinlik kazandırıldığını, 9 bin araştırmacının ise ulusal süper bilgisayar altyapısından faydalandığını aktardı.
Bakan, Dijital Avrupa Programı ve EuroHPC Ortak Girişimi aracılığıyla Türk araştırmacıların ve teknoloji girişimlerinin, Avrupa’nın en gelişmiş süper bilgisayarlarında toplam bedeli 100 milyon doları bulan yüksek işlem kaynaklarına bedelsiz erişim sağladığını belirtti. HİT-30 Yüksek Teknoloji Yatırım Programı aracılığıyla yapay zeka ve veri merkezlerine yönelik doğrudan yatırımlara hız verildiğini sözlerine ekledi.
Risk temelli regülasyon ve Yapay Zeka Etik Kurulu geliyor
Kacır, Türkiye’nin regülasyon yaklaşımının temelinde orantılılık ilkesinin bulunduğunu vurguladı. Bir fabrikadaki üretim hattını optimize eden bir algoritma ile teşhis koyan bir tıbbi yazılımın veya temel kamu haklarına erişimi belirleyen bir karar sisteminin aynı yasal mevzuata tabi tutulamayacağını belirterek, yüksek etki ve risk grubundaki uygulamalarda sıkı güvenlik bariyerleri, kullanım öncesi risk analizleri ve anlamlı insan denetiminin şart koşulacağını söyledi.
Bakan, öncelikli sektörlerde kurulacak düzenleyici deneme alanları sayesinde girişimcilerin ve araştırmacıların yenilikçi fikirlerini net kurallar altında güvenle test edebileceğini kaydetti. Hayata geçirilecek Yapay Zeka Etik Kurulu‘nun kişisel verilerin mahremiyeti, algoritmik tarafsızlık ve çocukların dijital güvenliği konularında geliştiricilere ve kurumlara rehberlik edeceğini açıkladı.
Kacır, ulusal yetkinliklerin güçlendirilmesinin yanı sıra çok taraflı diplomasi alanındaki çalışmalara da değindi. Türkiye’nin G20 bünyesinde sorumlu inovasyon ve politika koordinasyonu çalışmalarına katkı sunduğunu, OECD zemininde güvenilir yapay zeka prensiplerini desteklediğini, UNESCO çatısı altında etik ve insan merkezli yaklaşımları savunduğunu belirtti. Türk Devletleri Teşkilatı nezdinde dijital dönüşüm ve teknolojik kapasite inşası alanında bölgesel iş birliğinin güçlendirildiğini sözlerine ekledi.
Bakan, Birleşmiş Milletler zemininde gelişmekte olan ülkelerin sürece dahil edilmesini ve hesap verebilirliği önceleyen kapsayıcı bir küresel yönetişimi savunduklarını belirterek, Uluslararası Öncü Yapay Zeka Modellerinin Kontrolü Çağrısı’na verdikleri desteğin bu alandaki güvenlik analizlerine ve uluslararası dayanışmaya verdikleri önemin somut bir göstergesi olduğunu ifade etti.
Konuşmasını Türkiye’nin yapay zeka vizyonuna ilişkin bir değerlendirmeyle tamamlayan Kacır, şu sözleri kullandı:
Türkiye; insan onurunu güvenceye alan, küresel adaleti gözeten ve her millete geleceğini tayin etme hakkı tanıyan bir yapay zeka vizyonuna liderlik etmeye hazırdır.
