Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), küresel petrol arzına dair tahminlerini güncelledi. Paris merkezli ajans, OPEC+ ülkelerindeki üretim düşüşü nedeniyle bu yıl ve gelecek yıl için daha önce öngörülen arz artışı rakamlarını aşağı çekti. IEA, Aralık ayı raporunda 2025 yılı için küresel petrol arzı büyümesi tahminini 3,1 milyon varilden 3 milyon varile, 2026 yılı için ise 2,5 milyon varilden 2,4 milyon varile düşürdüğünü açıkladı. Bu revizyon, özellikle Rusya ve Venezuela gibi üretici ülkelerde yaşanan kesintiler ve jeopolitik risklerin artmasıyla birlikte yapıldı.
OPEC+ üretimi düştü, arz tahminleri yeniden şekillendi
Geçtiğimiz ay küresel arz, Eylül ayında kaydedilen rekor seviyelere kıyasla günlük 1,5 milyon varil azaldı. Bu düşüşün temel nedenleri arasında Kuveyt ve Kazakistan’daki beklenmeyen kesintiler ile Rusya ve Venezuela’ya uygulanan yaptırımların alıcılar üzerindeki caydırıcı etkisi öne çıktı. Kasım ayında, Rus ham petrol arzı düşerken, ülkenin ihracat gelirleri 2022’de Ukrayna’ya başlattığı askeri operasyon sonrası en düşük seviyeye geriledi. Aynı dönemde Venezuela üretiminde de düşüş gözlemlendi. Washington ile gerilen ilişkiler, üretim politikalarını doğrudan etkiledi. OPEC+ dışı ülkelerde de benzer bir tablo dikkat çekti. Brezilya’da yapılan saha bakım çalışmaları ve biyoyakıt üretimindeki mevsimsel düşüş nedeniyle bu ülkelerdeki arzda günlük 260.000 varillik azalma yaşandı.
2025 ve 2026 için arz ve talep öngörüleri
IEA, raporunda OPEC+ ittifakının önümüzdeki yılın ilk çeyreğinde planlanan üretim artışlarını duraklatma kararı aldığını da bildirdi. 2025 yılı boyunca OPEC+ ülkelerinin günde ortalama 1,3 milyon varillik arz eklemesi beklenirken, ittifak dışı üreticilerin ise sırasıyla 1,7 milyon ve 1,2 milyon varil ek arz gerçekleştireceği tahmin ediliyor. Ancak arz tarafındaki bu yavaşlamaya karşın küresel petrol talebi için yapılan tahminlerde artış öne çıkıyor. İEA, 2025 yılı için talep artış beklentisini 788.000 varilden 830.000 varile, 2026 için ise 770.000 varilden 860.000 varile yükseltti. Bu yükselişin temelinde iyileşen makroekonomik göstergeler, azalan ticaret gerilimleri ve daha zayıf ABD doları etkili oldu.
Fiyatlar sınırlı düşüş yaşarken stoklar artmaya devam ediyor
IEA, petrol piyasasında yaşanan bu gelişmelerin, büyük bir arz fazlasının devam ettiği anlamına geldiğini vurguladı. Kurumun raporunda, “Küresel petrol dengesi büyük bir arz fazlası ve normalde fiyatların daha da düşmesini gerektiren artan stokları göstermeye devam ediyor. Ancak ham petrol fiyatları son aylarda sadece sınırlı düşüş gösterdi” ifadesi yer aldı. Bu durum, piyasada arz ve talep dengesine dair kafa karışıklığına yol açıyor. Teorik olarak arz fazlası fiyatları aşağı çekmeliyken, jeopolitik riskler ve yatırımcı psikolojisi fiyatların sert düşmesini engelliyor. Brent tipi ham petrol, Kasım ayı boyunca 75-80 dolar bandında dalgalanırken, WTI tipi petrol 70 dolar seviyesinin hemen üzerinde seyretti.
Jeopolitik riskler fiyatları baskılamaya devam ediyor
IEA raporunda dikkat çeken bir diğer vurgu da jeopolitik risklere yönelik oldu. Özellikle Orta Doğu’da süregelen belirsizlikler, İran’ın bölgedeki politikaları ve Rusya-Ukrayna savaşı, küresel enerji güvenliği üzerinde baskı oluşturmaya devam ediyor. Bunun yanı sıra, Venezuela üzerindeki ABD yaptırımları ve İran petrolünün resmi olarak yaptırıma tabi olması, arz tarafında dalgalanmalara neden olurken, piyasaların geleceğe dönük tahmin yapmasını da zorlaştırıyor. IEA uzmanları, “Arz-talep verileri her ne kadar fiyat düşüşünü desteklese de, yatırımcılar temkinli davranıyor. Piyasa henüz gerçek anlamda bir istikrar sinyali vermiyor” değerlendirmesinde bulundu.
Enerji şirketleri ve yatırımcılar dikkatli olmalı
Petrol piyasasındaki mevcut tablo, enerji sektöründe faaliyet gösteren şirketler kadar, finansal yatırımcılar için de kritik önem taşıyor. Süregelen arz fazlası ve fiyat dalgalanmaları, planlanan yatırımların ertelenmesine veya yeniden değerlendirilmesine yol açabilir. Özellikle gelişmekte olan ülkelerdeki rafineri projeleri ve yeni kuyu açma planları, bu belirsizlik nedeniyle finansman bulmakta zorlanabilir. Öte yandan, alternatif enerji kaynaklarına yapılan yatırımlar da bu süreçten etkilenebilir. IEA’nın raporu, yalnızca üretici ülkeler için değil, aynı zamanda küresel enerji yatırımları ve emtia piyasaları açısından da önemli uyarılar içeriyor.
Düşen dolar ve ekonomik toparlanma, talebi destekliyor
Petrol talebi açısından pozitif görünen gelişmeler de raporda yer aldı. Özellikle ABD dolarının son aylarda diğer para birimleri karşısında zayıflaması, ham petrolü daha cazip hale getirdi. Ayrıca gelişmiş ülkelerde enflasyonun kontrol altına alınması ve faiz artışlarının yavaşlaması, ekonomik toparlanmayı destekleyen diğer unsurlar olarak gösterildi. Özellikle Çin, Hindistan ve Güneydoğu Asya ülkelerinde artan sanayi üretimi ve ulaşım faaliyetleri, petrol talebini yukarı çekiyor. Bu durum, 2025 ve 2026 yıllarında petrol tüketiminin yeniden pandemi öncesi seviyelere yaklaşabileceğini gösteriyor.
Sonuç: Piyasa dengelenmeye çalışıyor ancak belirsizlikler sürüyor
IEA’nın son raporu, petrol piyasasının karmaşık bir denge sürecinden geçtiğini açık şekilde ortaya koyuyor. OPEC+ üretimindeki düşüş arz fazlasını daraltırken, talepteki artış fiyatları destekliyor. Ancak küresel jeopolitik gerilimler ve stok fazlalığı fiyatlarda yukarı yönlü baskı yaratamıyor. Enerji sektörü yatırımcıları için bu ortam, dikkatli ve temkinli adımlar gerektiriyor. Orta vadeli projeksiyonlar yapılırken, yalnızca piyasa verileri değil, politik gelişmeler ve küresel ekonomik eğilimler de dikkate alınmalı.