Çin, ulusal güvenliği, teknoloji ve veri transferlerini yakından ilgilendiren yurt dışı işlemleri üzerindeki denetimlerini sıkılaştıran yeni ve kapsamlı kurallar dizisini yayımladı. Pekin yönetiminin Meta’nın yapay zeka girişimi Manus’u devralma işlemini iptal etmesinden bir ay sonra gelen bu kritik düzenlemeler, küresel teknoloji piyasalarında yankı uyandırdı.
1 Temmuz’da yürürlüğe girecek yeni kurallar neler getiriyor?
Devlet Konseyi (kabine) tarafından onaylanan ve 1 Temmuz 2026 tarihinde yürürlüğe girecek olan düzenleme, devlete yatırım ve ticaret alanında bugüne kadar görülmemiş müdahale hakları tanıyor.
-
Geçmiş İşlemlere Müdahale: Çin devleti ilk kez, tamamlanmış yurt dışı işlemlerini geri almaya zorlama konusunda resmileştirilmiş kapsamlı bir yasal dayanağa kavuşuyor.
-
İhracat İzni Zorunluluğu: Kısıtlı Çin malları, teknolojileri, hizmetleri veya ilgili verilerin yurt dışına çıkarılması için devletten resmi izin alınması zorunlu hale getiriliyor.
-
Geniş Yetki Alanı: Devlet Konseyi; yurt dışı yatırımları ve varlık transferlerini güvenlik incelemesinden geçirme, yatırımcılara hisse elden çıkarma veya yatırımı durdurma talimatı verme ve kural ihlallerinde para cezası uygulama yetkisiyle donatılıyor.
Hedefteki “Singapur Aklama” ve yetenek göçü
Özellikle yapay zeka gibi alanları ulusal güvenlik açısından kritik gören Pekin yönetimi, teknoloji, fikri mülkiyet ve yetenek çıkışlarını kontrol altında tutmayı amaçlıyor. Yeni kurallar, şirketlerin yurt dışına çıkış stratejilerine doğrudan set çekiyor:
-
Manus’un Meta tarafından devralınmadan önce uyguladığı, çalışanları ve operasyonları Singapur’a taşıma stratejisi olan ve piyasada “Singapur aklama” (Singapore-washing) olarak bilinen yöntem özel olarak hedef alınıyor.
-
Şirketlerin teknik personeli sınır ötesine göndermesi, personeli başka ülkelerde çalıştırması, sınır ötesi teknik rehberlik sağlaması veya eğitim düzenlemesi gibi “onaysız yetenek ve teknoloji transferleri” kesin olarak yasaklanıyor.
-
Bu kısıtlamaların, yoğun iç rekabetten kaçarak daha likit yurt dışı sermaye piyasalarından yatırım çekmek amacıyla operasyonlarını yurt dışına taşımak isteyen Çinli firmaları derinden etkilemesi bekleniyor.
Misilleme yetkisi ve artan küresel uyum riskleri
Yeni kurallar, Çin teknolojisi ve yapay zeka gibi hassas sektörlerde faaliyet gösteren küresel yatırımcılar açısından uyum risklerini ciddi ölçüde artırıyor. Düzenleme, aynı zamanda Pekin’e stratejik bir misilleme yetkisi de sunuyor.
Kendi ülkelerinde Çin yatırımlarını kısıtlayan yabancı kuruluşların Çin ile ticaret yapması yasaklanabilecek. Örneğin, ABD hükümetinin bir Çinli teknoloji firmasını yaptırım listesine alması durumunda Çin yönetimi, bir ABD firmasının Çin bağlantılı bir kuruluşu devralma işlemini engelleyerek doğrudan misilleme yapabilecek.
Öte yandan yayımlanan düzenlemelerde, ulusal güvenlik gerekçesiyle tam olarak hangi tür anlaşmaların veya varlık transferlerinin yasaklanacağına dair kesin ve net bir çerçevenin belirtilmemesi, piyasalardaki belirsizlik algısını artırıyor.