Bulgaristan Cumhurbaşkanı Rumen Radev, 2026 bütçesine karşı ülke genelinde düzenlenen protestoların ardından hükümete istifa çağrısında bulundu. Başbakan Rosen Zhelyazkov liderliğindeki azınlık hükümeti, artan tepkiler üzerine vergi artışlarını içeren bütçe tasarısını geri çekti. Söz konusu tasarı, Bulgaristan’ın 1 Ocak 2026 itibarıyla euroya geçişi öncesinde hazırlanan ilk euro bazlı bütçe olması açısından önem taşıyordu.
Radev: “Gerçek bir değişim gerekiyor”
Cumhurbaşkanı Radev, devlet televizyonu BNT’de yaptığı ulusa sesleniş konuşmasında, mevcut hükümetin halkın taleplerine karşılık veremediğini ve siyasi güven krizinin derinleştiğini belirterek, “Bulgaristan’ın hukukun üstünlüğünü ve devlet otoritesini yeniden tesis edecek gerçek bir değişime ihtiyacı var. Mevcut koalisyon bu değişimi gerçekleştiremez” dedi.
Radev, pazartesi günü gerçekleştirilen kitlesel gösterilere atıfla, hükümetin halkla arasındaki kopukluğun artık sürdürülemez hale geldiğini ifade etti. Kabinenin en kısa sürede istifa etmesi gerektiğini vurgulayan Cumhurbaşkanı, “Meşruiyetini yitirmiş bir yönetimle reform yapılamaz” şeklinde konuştu.
Bütçe krizi: Euro geçişi öncesi ilk sınav
2026 bütçesi, Bulgaristan’ın Euro Bölgesi’ne geçiş sürecinde ilk kez euro bazında hazırlanan taslak olarak öne çıkıyordu. Ancak tasarıda yer alan vergi artışları, kamu harcamalarında genişleme ve sosyal yardımlarda kısıtlamalar, halk arasında büyük tepkiye neden oldu.
Hükümet, geçen hafta bütçeyi parlamentoya sunmasının ardından kısa süre içinde ülke genelinde gösterilerle karşılaştı. Protestolarda vergi yükünün çalışan ve orta gelirli kesime yansıtıldığı eleştirileri öne çıktı. Özellikle küçük işletmeler ve emekli kesim, bütçenin ekonomik yükünü taşıyan ana gruplar olarak tanımlandı.
Salı günü yapılan açıklamada hükümet, “halktan gelen sinyalleri değerlendirdiklerini” belirterek bütçeyi geri çektiklerini duyurdu. Ancak bu adım, siyasi istikrarı sağlamaya yetmedi. Cumhurbaşkanı’nın istifa çağrısıyla birlikte, ülke yeni bir siyasi krizin eşiğine geldi.
Siyasi istikrarsızlık: Son dört yılda yedi seçim
Bulgaristan, son dört yılda yedi kez sandık başına gitmiş bir ülke olarak Avrupa’nın en kırılgan siyasi yapılarından birine sahip. Koalisyon hükümetlerinin kısa ömürlü olması ve yolsuzlukla mücadelede yeterli adımların atılamaması, halkın siyasi kurumlara olan güvenini azaltmış durumda.
Son genel seçimler Ekim 2024’te yapılmış ve aylar süren görüşmelerin ardından Zhelyazkov liderliğinde bir azınlık hükümeti Ocak 2025’te göreve başlamıştı. Ancak hükümetin parlamentodaki desteği zayıf kalmış ve muhalefetle sık sık gerilim yaşanmıştı.
Ekonomistler, mevcut siyasi yapı altında sürdürülebilir bütçe politikaları geliştirmenin zorlaştığını belirtiyor. Özellikle Euro Bölgesi’ne geçiş gibi hassas bir sürecin, güçlü bir siyasi irade ve toplumsal uzlaşı gerektirdiği vurgulanıyor.
Euro’ya geçiş öncesi ekonomik kaygılar artıyor
1 Ocak 2026’da euroya geçmesi planlanan Bulgaristan, bu süreçte Avrupa Merkez Bankası’nın gözetiminde mali disiplin, enflasyon kontrolü ve bütçe açığı gibi kriterleri yerine getirmek zorunda. Ancak geri çekilen bütçe, bu hedeflerin gerçekleştirilmesinde ciddi bir belirsizlik oluşturdu.
Uluslararası yatırımcılar, siyasi çalkantıların euro geçiş sürecine zarar verebileceğinden endişeli. Bulgar levasının sabit kurla euroya endeksli olması kısa vadede dalgalanmayı sınırlasa da, uzun vadede yatırım ortamının güvenilirliği bu geçişin başarısı açısından belirleyici olacak.
Protestoların ekonomik boyutu: Orta sınıf tepkisi belirleyici
Protestoların merkezinde yer alan kitleler, genellikle şehirli orta sınıf, küçük işletme sahipleri ve kamu çalışanları oldu. Vergi artışlarının ve sosyal yardımlardaki kısıtlamaların bu grupları doğrudan etkilediği gerekçesiyle binlerce kişi başkent Sofya başta olmak üzere birçok kentte sokaklara döküldü.
Protestoların barışçıl şekilde gerçekleşmesine rağmen hükümetin hızlı geri adım atması, siyasi yönetimin halk tepkisini öngörmekte zayıf kaldığını gösteriyor. Ayrıca protestolar, ekonomik kararların sosyal meşruiyet temelinde tartışılmasının gerekliliğini bir kez daha gündeme taşıdı.
AB ve uluslararası kurumlar süreci izliyor
Avrupa Komisyonu ve Avrupa Merkez Bankası, Bulgaristan’daki gelişmeleri yakından izliyor. Bulgaristan’ın Euro Bölgesi’ne katılımı, bölgeye yeni bir üyenin dahil edilmesi anlamına geldiği için süreç hem ekonomik hem de jeopolitik açıdan önem taşıyor.
IMF ve Dünya Bankası gibi küresel finans kuruluşları da, bütçe krizinin kontrol altına alınması ve makroekonomik istikrarın korunması gerektiğini belirten açıklamalarda bulundu. Ayrıca Avrupa Komisyonu, euroya geçiş sürecinde mali disiplinin korunmasının, ülkenin borçlanma maliyetleri açısından belirleyici olacağını vurguladı.
Siyasi senaryolar: Yeni seçim mi, reform kabinesi mi?
Rumen Radev’in istifa çağrısı sonrasında Bulgaristan’da erken seçim olasılığı yeniden gündeme geldi. Ancak ülkede seçim yorgunluğu yaşandığı ve halkın yeni bir seçime sıcak bakmadığı yorumları da yapılıyor. Alternatif senaryolardan biri ise, mevcut meclis aritmetiğine göre bir teknokratlar kabinesi kurulması.
Bu tür bir kabinenin, özellikle euro geçişi sürecinde teknik uyumun sağlanması ve piyasalarda güven ortamının yeniden tesisi açısından tercih edilebileceği belirtiliyor. Ancak bu modelin siyasi desteği olup olmayacağı henüz belirsiz.
Sonuç: Bulgaristan, ekonomik reformla siyasi dönüşüm arasında sıkıştı
Bulgaristan’da yaşanan bütçe krizi, sadece ekonomik bir sorun olmanın ötesine geçerek ülkenin siyasi yapısındaki kırılganlığı bir kez daha gün yüzüne çıkardı. Euro Bölgesi’ne geçiş gibi tarihi bir dönemece hazırlanırken yaşanan bu gelişme, ülke yönetiminin reformları toplumsal zeminde inşa edemediğini gösteriyor.
Cumhurbaşkanı Radev’in çağrısı ve hükümetin zayıf pozisyonu, Bulgaristan’ın önümüzdeki haftalarda ciddi bir siyasi belirsizlik sürecine gireceğine işaret ediyor. Bu süreçte alınacak kararlar, yalnızca Bulgaristan ekonomisinin değil, Avrupa finansal yapısının da geleceğini etkileyebilir.