ABD’nin İran’a yönelik hava operasyonları ve İran’ın Hürmüz Boğazı’nda iki tankeri vurması ham petrol fiyatlarını yukarı taşıdı. Brent petrolün varil fiyatı 90 doları aşarken, küresel piyasalarda arz endişeleri tırmandı.
Hürmüz boğazı’ndaki tanker saldırıları ve askeri operasyonlar
Ortadoğu’da tırmanan jeopolitik gerilimler ve karşılıklı askeri hamleler, küresel emtia piyasalarında sert fiyat hareketlerini beraberinde getirmektedir. ABD ordusunun İran’daki hedeflere yönelik devam eden operasyonları ve İran’ın stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı üzerinde iki ticari tankeri vurduğunu ilan etmesi, haftanın ilk işlem gününde enerji piyasalarında alım baskısını artırmıştır. Yaşanan bu gelişmelerin ardından küresel ölçekte gösterge kabul edilen eylül vadeli Brent petrol varil fiyatı, günün erken saatlerinde 91,42 dolar seviyesine kadar tırmanmıştır. İşlemlerin devam ettiği dakikalarda Cuma günkü kapanışa kıyasla yüzde 2,43 oranında prim yapan Brent petrol, 90,24 dolar seviyelerinde dengelenmiştir. Benzer şekilde, ABD iç piyasası için referans teşkil eden ağustos vadeli Batı Teksas türü ham petrol (WTI) fiyatı da gün içinde 85,39 doları test ettikten sonra yüzde 2,25 artış kaydietmiş ve 84,35 dolar seviyesinde işlem görmüştür. Enerji piyasalarındaki yükseliş ivmesinde, tırmanan askeri çatışmaların geniş çaplı bir bölgesel savaşa dönüşebileceği endişeleri belirleyici olmaktadır. ABD ordusu tarafından yapılan resmi açıklamada, yürütülen son operasyonel süreçlerde üçüncü bir Amerikan askerinin hayatını kaybettiğinin doğrulanması, piyasalardaki risk algısını üst seviyeye çıkarmıştır. Daha önce Ürdün’de gerçekleştirilen, iki ABD askerinin hayatını kaybetmesine ve bir askerin kaybolmasına yol açan İran saldırısının yaşandığı bölgede kimliği henüz belirlenemeyen kalıntıların bulunduğu bildirilmiştir. Bu gelişme, askeri misillemelerin şiddetini artıracağı beklentisini kuvvetlendirmiştir. ABD güçleri, İran topraklarındaki stratejik noktalara yönelik aralıksız dokuzuncu gece hava saldırılarını tamamlamıştır. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) tarafından yapılan bilgilendirmede, gerçekleştirilen askeri operasyonların temel amacının Hürmüz Boğazı üzerinden geçen ticari gemilere ve sivil denizcilere yönelik tehdit oluşturan İran askeri kabiliyetlerini zayıflatmak olduğu vurgulanmıştır. CENTCOM, düzenlenen hava ve füze operasyonlarında İran’a ait kıyı gözetleme ve hava savunma sistemlerinin, deniz unsurlarının, füze ve insansız hava aracı (İHA) depolama tesislerinin hedef alındığını duyurmuştur. Ayrıca ABD güçlerinin, 17 Temmuz tarihinde Ürdün’deki Amerikan personeline düzenlenen saldırıyla doğrudan bağlantılı olduğu tespit edilen İran Devrim Muhafızları Ordusu’na bağlı birlikleri vurduğu kaydedilmiştir.
Küresel ham petrol stokları ve uzmanların yeni fiyat tahminleri
Çatışmaların yeniden şiddetlenmesi ve askeri operasyonların derinleşmesi, dünya üzerindeki deniz yoluyla yapılan ham petrol ticaretinin en önemli geçiş güzergâhı olan Hürmüz Boğazı güvenliğine dair kaygıları artırmıştır. Küresel petrol arzının yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği bu dar boğazda yaşanabilecek muhtemel bir tıkanıklık veya tanker trafiğinin aksaması, dünya geneli için ciddi bir arz şoku anlamına gelmektedir. Piyasa uzmanları ve yatırım kurumları, jeopolitik risk priminin fiyatlara dahil olmasıyla birlikte küresel stok dengelerinin bozulabileceği uyarısında bulunmaktadır. Küresel piyasa dinamiklerini ve jeopolitik gelişmeleri değerlendiren Quantum Strategy stratejisti David Roche, Körfez ülkelerinin petrol ihracatında gözlenen düşüş nedeniyle küresel ham petrol piyasasının önemli ölçüde sıkılaştığını belirtmiştir. Roche, mevcut stok erime hızının bu şekilde devam etmesi halinde, küresel petrol stoklarının eylül ayı itibarıyla kritik eşik seviyelerine gerileyebileceğini ifade etmiştir. Bu durumun dünyanın en büyük petrol tüketicisi konumundaki ABD üzerinde de ciddi bir arz ve maliyet baskısı yaratacağını vurgulayan analist, piyasadaki fiziksel sıkışıklığın derinleşebileceğine dikkat çekmiştir. David Roche, yaşanan bu makroekonomik ve jeopolitik tablo ışığında Brent petrol için uzun pozisyon (alım) tavsiyesini koruduğunu açıklamıştır. Kısa ve orta vadeli fiyat projeksiyonlarını paylaşan Roche, jeopolitik risklerin ve stok kısıtlarının etkisiyle fiyatların varil başına 95-105 dolar aralığına kadar yükselebileceğini öngörmüştür. Uzmanlar, askeri gerilimin düşmemesi halinde küresel enerji maliyetlerinin enflasyonist baskıları yeniden tetikleyebileceğini değerlendirmektedir.
Ortadoğu krizinin küresel enerji piyasalarına derin etkileri
Ortadoğu’da derinleşen askeri kriz, yalnızca vadeli kontratlarda fiyat artışlarına yol açmakla kalmayıp, küresel deniz taşımacılığı ve sigorta maliyetlerinde de fahiş artışları beraberinde getirmektedir. Hürmüz Boğazı çevresinde artan güvenlik riskleri nedeniyle uluslararası gemi taşımacılığı şirketleri rotalarını değiştirmek zorunda kalmakta veya seyrüsefer güvenliği için ek primler ödemektedir. Tanker nakliye ücretlerinin ve savaş riski sigorta primlerinin tırmanması, nihai tüketicinin karşı karşıya kalacağı akaryakıt maliyetlerini artırma riski taşımaktadır. Küresel merkez bankalarının enflasyonla mücadele kapsamında sıkı para politikaları uyguladığı bir dönemde, ham petrol fiyatlarının yeniden 90 dolar bandının üzerine çıkması ve 100 dolar seviyelerine yaklaşması makroekonomik dengeleri zorlaştırmaktadır. Enerji girdi maliyetlerinin artması, gelişmekte olan ve gelişmiş ülke ekonomilerinde manşet enflasyonu yukarı çekebilmekte ve faiz indirim döngülerinin ertelenmesine neden olabilmektedir. Bu durum, küresel ekonomik büyüme beklentileri üzerinde de aşağı yönlü bir baskı oluşturmaktadır. Gelecek günlerde CENTCOM operasyonlarının seyri, İran’ın deniz ticaret yollarına yönelik hamleleri ve diplomatik kanallardan gelebilecek açıklamalar piyasaların odağında yer almaya devam edecektir. Brent petrol fiyatlarındaki oynaklığın bir süre daha yüksek seyretmesi beklenirken, küresel enerji fonlarının ve kurumsal yatırımcıların jeopolitik gelişmelere duyarlı pozisyon alma stratejilerini sürdüreceği öngörülmektedir.