ABD yönetimi, Ukrayna ile yürütülen barış müzakerelerinde ilerleme sağlanamaması ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in uzlaşmayı reddetmesi durumunda Moskova’ya yönelik yeni bir yaptırım paketini devreye sokmaya hazırlanıyor. Bu kapsamda özellikle Rusya’nın enerji sektörü ve petrol ihracatı hedef alınacak.
Washington’dan Rusya’nın enerji ihracatına yeni darbe planı
Bloomberg News’un konuya yakın kaynaklara dayandırdığı haberine göre, ABD Hazine Bakanlığı tarafından hazırlanan yeni yaptırım paketi, “gölge filo” olarak bilinen, Rus petrolünü taşıyan ve küresel yaptırımlardan kaçınmak için kullanılan tankerleri ve bunlara aracılık eden şirketleri hedef alacak.
Bu strateji, hem Rusya’nın uluslararası petrol ticaretine darbe vurmayı hem de küresel piyasalarda enerji fiyatlarını istikrarda tutmayı amaçlıyor. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent’in, Avrupa Birliği ülkelerinin Washington’daki büyükelçileriyle yaptığı toplantıda bu planların detaylarına değindiği ve müttefiklerle koordineli hareket edilmesinin önemine dikkat çektiği belirtildi.
Yaptırımların hedefi: Gölge filo ve aracılar
ABD’nin hedefindeki “gölge filo”, genellikle anonim şirketlerce kontrol edilen, sigortasız veya düşük sigortalı, liman kayıtları sık sık değiştirilen tankerlerden oluşuyor. Bu filonun, Batı yaptırımlarından kaçınarak Rus petrolünü Çin, Hindistan ve bazı Afrika ülkelerine taşıdığı biliniyor.
Yeni yaptırımlar kapsamında bu filonun lojistik ve finansal altyapısını destekleyen sigorta şirketleri, aracı kuruluşlar, gemi sahipleri ve işlem platformlarının da hedef alınması planlanıyor. Bu da yaptırımların sadece Rusya değil, bu sistemi destekleyen çok uluslu finansal ağlar üzerinde de etkili olacağı anlamına geliyor.
Trump’ın onayı bekleniyor
Kaynaklar, nihai kararın ABD Başkanı Donald Trump’a ait olduğunu belirtiyor. Beyaz Saray henüz resmi bir açıklama yapmazken, Hazine Bakanlığı ve Dışişleri Bakanlığı bünyesinde alternatif senaryolar üzerinde çalışmalar sürüyor. Trump yönetiminin, Rusya’ya karşı “maksimum baskı” stratejisine dönüş sinyalleri verdiği konuşuluyor.
Trump’ın, Rusya-Ukrayna Savaşı’nın ekonomik yansımalarını dikkatle izlediği ve yaptırımların özellikle ham petrol fiyatları üzerindeki etkisine göre hareket edeceği ifade ediliyor. Hedef, hem Rusya’nın enerji gelirlerini sınırlandırmak hem de küresel enerji piyasalarında dalgalanmayı minimumda tutmak.
Mevcut yaptırımların etkisi: Ham petrol fiyatlarında düşüş
2022’de başlayan geniş çaplı işgalin ardından uygulanan yaptırımlar, Rusya’nın enerji ihracat yapısını ciddi biçimde dönüştürdü. Özellikle ham petrol ihracatında, Batı ülkeleri ile yapılan ticaret neredeyse sıfıra inerken, Rusya yeni pazarlar arayışına girdi. Ancak bu ihracat düşük fiyatlarla ve alternatif ödeme sistemleriyle gerçekleştiği için, Rusya’nın bütçe gelirleri ciddi biçimde azaldı.
Enerji analistlerine göre, uygulanan fiyat tavanları ve ticaret engelleri sonucunda Rusya’nın varil başına petrol geliri savaş öncesine göre %30’un üzerinde düşmüş durumda. Bu düşüş, Moskova’nın savaş bütçesi üzerinde doğrudan baskı yaratarak, savaşın finansmanını zorlaştırıyor.
Barış süreci ve jeopolitik riskler
ABD’nin yeni yaptırım adımı, Ukrayna ile yürütülen barış müzakerelerinin zorlu bir aşamasında gündeme geldi. ABD ve Ukrayna heyetleri, bu hafta içinde olası bir barış anlaşmasının bazı şartları konusunda ilerleme sağladı. Ancak doğu Ukrayna’daki toprakların statüsü, Zaporijya Nükleer Santrali’nin kontrolü ve dondurulan Rus merkez bankası varlıkları gibi başlıklarda görüş ayrılıkları sürüyor.
Uzmanlar, bu noktada ABD’nin yaptırım tehdidini, Putin’i masada tutmak için stratejik bir araç olarak kullandığını belirtiyor. Ancak bu baskının, diplomatik süreci hızlandırmak yerine daha da zorlaştırma ihtimali de göz ardı edilmiyor.
Yaptırımların küresel enerji piyasalarına etkisi
Yeni yaptırımlar, yalnızca Rus ekonomisi üzerinde değil, aynı zamanda küresel enerji piyasaları üzerinde de ciddi etkiler yaratabilir. Eğer Rusya’nın petrol arzında bir daralma yaşanırsa, bu durum Brent ve WTI gibi global petrol fiyatlarında yükselişe neden olabilir. Ancak ABD yönetimi, bu olasılığı bertaraf etmek için OPEC+ ile diplomatik temaslarını artırıyor.
Enerji uzmanlarına göre, gölge filonun operasyonlarının sınırlanması, kısa vadede bazı tedarik zincirlerinde aksamalara neden olsa da, alternatif kaynakların devreye sokulmasıyla piyasanın yeniden dengelenmesi mümkün.
Rusya ekonomisinde daralma sinyalleri
Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Dünya Bankası tarafından yayınlanan son raporlar, Rusya ekonomisinin 2025 yılında %2.3 oranında küçülmesini öngörüyor. Özellikle enerji gelirlerinin düşmesi, ülkenin döviz rezervlerinde azalma ve ithalat kısıtlamaları, ekonomik büyümeyi baskılayan ana faktörler olarak öne çıkıyor.
Bu bağlamda yeni yaptırımların devreye girmesi halinde Rus ekonomisi üzerindeki baskının artması ve iç piyasada işsizlik ile enflasyonun yeniden yükselmesi bekleniyor.
Finansal piyasalar ve yatırımcı tepkileri
ABD’nin yaptırım sinyalleri, uluslararası finans piyasalarında da etkisini gösterdi. Brent petrol vadeli işlemleri %1,4 artarken; Avrupa borsaları enerji hisseleri önderliğinde hafif yükseldi. Rus Rublesi ise dolar karşısında %0,9 değer kaybetti.
Yatırımcılar, bu gelişmeleri risk unsuru olarak değerlendiriyor. Özellikle enerji sektörüne yatırım yapan fonlar ve çok uluslu enerji şirketleri, potansiyel yaptırımların şirket bilançolarına etkisini analiz etmeye başladı.
Uzmanlar ne diyor?
Jeopolitik analistlere göre, bu yeni yaptırımlar, ABD’nin savaşın uzamasına karşı geliştirdiği bir tür “ekonomik caydırıcılık” stratejisi olarak yorumlanıyor. Ancak uzmanlar, yaptırımların sadece ekonomik değil, aynı zamanda diplomatik dengeyi de gözetmesi gerektiği konusunda uyarıda bulunuyor.
ABD merkezli düşünce kuruluşu Atlantic Council’dan enerji uzmanı Maria Levesque, “Yaptırımlar, bir ülkeyi ekonomik olarak zayıflatabilir; ancak diplomatik baskıların da eş zamanlı yürütülmesi şart. Aksi halde sadece ekonomik maliyetle sınırlı kalınır” değerlendirmesini yaptı.
Sonuç: Yaptırımlar barış sürecine hizmet eder mi?
ABD’nin, Putin’in barış müzakerelerini reddetmesi durumunda uygulamaya koyacağı yeni yaptırım paketi, yalnızca Rusya ekonomisini değil, aynı zamanda küresel enerji dengesini ve finansal piyasaları da etkileyecek bir potansiyele sahip. Bu çerçevede, önümüzdeki günlerde hem diplomatik temasların yoğunlaşması hem de enerji piyasalarında dalgalanmaların yaşanması olası görünüyor.
Uzmanlar, yaptırımların caydırıcılığının ancak Avrupa ülkeleri ve diğer G7 ülkeleriyle koordineli şekilde uygulandığında gerçek etki yaratacağını vurguluyor. Bu bağlamda, Washington’un adımları dikkatle izlenmeye devam edecek.
Kaynak: Bloomberg News