ABD ile İran’ın, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu kapsamında New York’ta Katar’ın arabuluculuğunda Hürmüz Boğazı’nın yeniden deniz trafiğine açılması ve ABD deniz ablukasının kaldırılmasını içeren kademeli bir uzlaşı taslağı üzerinde görüştüğü öne sürüldü.
Katar arabuluculuğunda kademeli anlaşma masada
Orta Doğu’da tırmanan gerilimin ardından küresel enerji ve deniz ticareti koridorlarını doğrudan etkileyen kritik bir diplomatik temas gerçekleşiyor. Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu dolayısıyla New York’ta bulunan üst düzey yetkililer, Katar’ın arabuluculuğunda ABD ve İran arasında doğrudan ve dolaylı müzakereleri yürütüyor.
Müzakere süreçlerine yakın diplomatik kaynaklardan edinilen bilgilere göre, üzerinde çalışılan kademeli planın ilk aşamasında Washington yönetiminin İran limanlarına uyguladığı askeri ve ekonomik ablukayı esnetmesi veya kaldırması öngörülüyor. Buna karşılık Tahran yönetiminin ise küresel petrol ve gaz sevkiyatının kalbi konumundaki Hürmüz Boğazı‘nı yeniden ticari gemi trafiğine açması değerlendiriliyor.
Planın içeriğinde ayrıca İran’ın uluslararası finansal sistemde dondurulan milyarlarca dolarlık varlıklarına erişiminin aşamalı biçimde sağlanması da müzakere edilen ana başlıklar arasında yer alıyor. Söz konusu taslak, iki ülkenin haziran ayında uzlaştığı ancak kısa süre sonra geçerliliğini yitiren geçici mutabakat modeline benzer bir takvim içeriyor.
İran’dan 7 günlük süre teklifi ve yönetim şartı
Müzakere masasındaki tekliflerin detayları belirginleşirken, İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi’nin ABD tarafına iletilmek üzere sunulan teklif paketi ve Tahran’ın kırmızı çizgileri şu şekilde sıralanıyor:
- 7 Günlük Açılış Takvimi: ABD ablukasının kaldırılması ve dondurulan varlıkların serbest bırakılması şartıyla, Hürmüz Boğazı’nın yedi gün içinde uluslararası gemi geçişlerine tam kapasiteyle açılması teklif edildi.
- Savaşın Sona Ermesi Şartı: İran tarafı, deniz ablukasının kaldırılmasının yanı sıra bölgesel çatışmaların ve savaş halinin tüm cephelerde eş zamanlı olarak durdurulmasını talep ediyor.
- Geçiş Ücreti ve İdari Kontrol: Tahran’ın Hürmüz’den geçen gemilerden geçiş ücreti alma talebini ana metinden çıkararak ikincil bir düzenlemeye bırakmaya sıcak baktığı; ancak boğaz üzerindeki egemenlik ve idari denetim hakkından taviz vermeyeceği ifade ediliyor.
Beyaz Saray ve İran Cumhurbaşkanlığı’ndan ilk mesajlar
Diplomatik hareketliliğin ardından Beyaz Saray yetkililerinden yapılan değerlendirmede, ABD Başkanı Donald Trump’ın doğru koşulların oluşması durumunda İran tarafıyla görüşmeye açık olduğu teyit edildi. Ancak Washington yönetiminin, uygulanan yaptırımlar ve deniz ablukası sebebiyle müzakere masasında oldukça güçlü ve avantajlı bir konumda durduğu savunuldu.
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ise konuya ilişkin yaptığı açıklamada net bir tutum sergiledi. Pezeşkiyan, ABD’nin ekonomik yaptırımları ve İran limanlarını hedef alan deniz ablukası kesintisiz biçimde devam ettiği sürece Hürmüz Boğazı’nda serbest geçiş rejimine izin verilmeyeceğini yineledi.
