ABD Başkanı Donald Trump’ın, Grönland’ın satışı konusunda Avrupa ülkelerinin Danimarka’yı desteklemesini “ekonomik baskı” yoluyla cezalandırma yönündeki çıkışı, Avrupa Birliği’nde ciddi bir diplomatik ve ticari karşılık buldu. Pazar günü Brüksel’de yapılan toplantıda bir araya gelen Avrupa Birliği büyükelçileri, Trump’ın sekiz Avrupa ülkesine yönelik gümrük vergisi tehditlerine karşı birlik içinde hareket etme konusunda geniş mutabakata vardı.
AB’den ortak yanıt sinyali: Misilleme seçenekleri masada
Toplantıya katılan diplomatlara göre, AB’nin önceliği Washington yönetimini bu tarifeleri uygulamaktan vazgeçirmeye ikna etmek. Ancak aynı zamanda, Trump’ın söz konusu vergileri uygulamaya geçirmesi durumunda yürürlüğe sokulabilecek misilleme seçeneklerinin hazırlandığı da vurgulandı.
Bu kapsamda, toplam değeri 93 milyar avroyu bulan ABD menşeli ithalat kalemlerine yönelik özel bir tarife paketi hazırlanıyor. Ek olarak, bugüne kadar hiç devreye alınmamış olan ve doğrudan kamu ihaleleri, yatırımlar, finans ve hizmet ticaretini hedef alabilecek “Zorlama Karşıtı Araç” (Anti-Coercion Instrument) adlı özel mekanizmanın da masada olduğu öğrenildi.
Trump’ın tarifeleri: 1 Şubat’ta yürürlüğe girecek
Donald Trump, geçtiğimiz Cumartesi günü yaptığı açıklamada, Danimarka, İsveç, Fransa, Almanya, Hollanda, Finlandiya, Norveç ve Birleşik Krallık’tan yapılan ithalata 1 Şubat 2026’dan itibaren yüzde 10 ek gümrük vergisi getirileceğini duyurdu. Trump, bu vergilerin, Grönland’ın ABD’ye satılmasına izin verilmediği sürece daha da artacağını belirtti.
Bu açıklama, AB başkentlerinde büyük tepkiyle karşılandı. Birçok yetkili, ABD’nin Grönland gibi bir coğrafi mesele üzerinden Avrupa ile ticaret ilişkilerini “şantaj” aracı haline getirmesini kabul edilemez olarak nitelendirdi.
Brüksel zirvesi kritik: AB liderleri bir araya geliyor
Avrupa Konseyi’nden yapılan açıklamada, Perşembe günü Brüksel’de AB liderlerinin katılacağı acil zirvede konunun ele alınacağı bildirildi. Zirvede iki ana senaryo üzerinden değerlendirme yapılması bekleniyor:
- Senaryo 1: Diplomatik müzakereyle Trump yönetimini tarifelerden vazgeçirmeye çalışmak
- Senaryo 2: Trump’ın vergileri devreye sokması halinde, hazırlanan misilleme paketlerinin otomatik olarak yürürlüğe girmesi
AB diplomatik çevrelerinden sızan bilgilere göre, ikinci senaryoda uygulanacak ilk paket, gıda ürünlerinden yüksek teknoloji bileşenlerine kadar çeşitli alanları kapsayacak şekilde hazırlandı. Bu önlemlerin, ABD’den yapılan toplam 93 milyar avroluk ithalatın yaklaşık %60’ını kapsayabileceği tahmin ediliyor.
AB’nin gizli silahı: Zorlama Karşıtı Araç
AB tarihinde ilk kez, dış ekonomik baskılara karşı geliştirilen ve henüz hiç kullanılmamış olan “Zorlama Karşıtı Araç”ın devreye sokulması da gündeme geldi. Bu mekanizma, yalnızca tarifeleri değil, aynı zamanda ABD şirketlerinin AB kamu ihalelerine katılımını, bankacılık lisanslarını ve sınır ötesi hizmet erişimini de kısıtlama gücüne sahip.
AB Komisyonu’nun 2024 sonunda onayladığı bu araç, esas olarak Çin gibi üçüncü ülkelerin Avrupa’ya karşı ekonomik baskı uygulama ihtimaline karşı geliştirilmişti. Ancak mevcut durumda Trump yönetimine karşı da etkili bir koz olarak kullanılabileceği değerlendiriliyor.
AB içindeki birlik: Danimarka ve Grönland’a destek
Avrupa Konseyi Başkanı Antonio Costa, konuya ilişkin yaptığı açıklamada, tüm üye ülkelerin Danimarka ve Grönland’a güçlü destek konusunda mutabık kaldığını vurguladı. “Avrupa, kendi toprakları ve iç işleyişi konusunda hiçbir dış baskıya boyun eğmeyecektir” diyen Costa, Trump’ın yaklaşımının yalnızca Danimarka’yı değil, tüm AB değerlerini hedef aldığını söyledi.
Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen ise çok daha sert bir dille konuştu: “Avrupa şantaja boyun eğmeyecek. Grönland, özgür ve kendi kararlarını veren bir bölgedir. ABD ile ilişkilerimizin böyle bir konu yüzünden bozulmasını istemeyiz, ancak bedeli ne olursa olsun birlik içinde karşı duracağız.”
Küresel piyasalar tedirgin: Euro ve sterlin baskı altında
Trump’ın tarifeleri ve AB’nin misilleme hazırlıkları, küresel piyasalarda dalgalanmalara yol açtı. Pazartesi sabahı itibarıyla euro, ABD doları karşısında yüzde 0,6 değer kaybederek 1,06 seviyesine gerilerken; sterlin de yüzde 0,4 düşüşle 1,25 seviyesini gördü.
Avrupa borsalarında da düşüşler gözlemlendi. DAX ve CAC 40 endeksleri açılışta sırasıyla %1,2 ve %1,5 oranında gerilerken, FTSE 100’de yüzde 0,9’luk kayıp yaşandı. Bu gelişmeler, Trump’ın ticaret savaşları yaklaşımının yeniden küresel ekonomik güveni tehdit edebileceğine dair endişeleri artırdı.
Uzmanlar uyarıyor: Ticaret savaşları Avrupa’yı daha fazla etkileyebilir
Ekonomistler, Trump’ın tarifeler yoluyla Avrupa’yı köşeye sıkıştırma stratejisinin, AB ekonomileri için büyük tehdit oluşturduğunu belirtiyor. Özellikle Almanya gibi ihracat odaklı ekonomiler, ABD’ye yönelik vergilerden ciddi şekilde etkilenebilir.
Berlin merkezli DIW Enstitüsü’nden ticaret uzmanı Dr. Johannes Schneider, “Avrupa’nın misilleme yapması kaçınılmaz olabilir, ancak bu herkesin zarar göreceği bir ticaret savaşını tetikleyebilir” uyarısında bulundu. ABD-AB ticaret hacmi 2025’te 1,2 trilyon dolara ulaşmıştı.
Sonuç: Yeni bir transatlantik ticaret savaşı mı geliyor?
Trump’ın tarifeleri ve Avrupa’nın hazırladığı karşı önlemler, küresel ticaret düzeninde yeni bir gerilim dalgasının habercisi olabilir. AB’nin diplomatik dilde ısrarcı olması, sürecin müzakereyle çözülme ihtimalini koruyor. Ancak ABD’nin Grönland konusunda geri adım atmaması halinde, 2026 yılı yeni bir transatlantik ticaret savaşının başlangıcı olabilir.
AB liderlerinin Perşembe günü Brüksel’de yapacağı zirve, bu sürecin seyrini belirleyecek en kritik dönüm noktası olacak.