Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), ihracatçı firmaların yurt dışı kaynaklı döviz gelirlerini Türk lirasına dönüştürmelerini teşvik etmek ve ülke rezervlerini güçlendirmek amacıyla uygulanan “Döviz Dönüşüm Desteği” sisteminde 1 Ekim 2026 tarihi itibarıyla yeni bir döneme geçileceğini duyurdu. Merkez’in Güncesi’nde yayımlanan analizde, yeni çerçevenin detayları ve olası etkileri kamuoyuyla paylaşıldı.
1 Ekim’de yürürlüğe girecek 3 temel değişiklik
2023 yılının ocak ayında başlatılan ve bugüne kadar yaklaşık 44 bin firmanın faydalandığı uygulamada, destekten yararlanan ihracatçıların payı 2026 yılında yüzde 34’e ulaştı. TCMB, desteği daha kapsayıcı ve katma değeri esas alan bir yapıya kavuşturmak amacıyla üç ana başlıkta esasa ilişkin değişiklikler yaptı:
- Döviz Pozisyon Oranı Şartı: Mevcut uygulamadaki “bir ay boyunca döviz almama taahhüdü” kaldırıldı. Bunun yerine firmaların likit döviz varlıklarının, net satış hasılatı veya aktif büyüklüğünden yüksek olanına oranının (döviz pozisyon oranı) yüzde 10’u aşmaması koşulu getirildi.
- Katma Değer Sınırı: Bir firmanın bir yıl içerisinde destek kapsamında satabileceği ihracat bedeli döviz tutarı, ürettiği katma değer ile sınırlandırıldı. Katma değer hesabında firmaların yıllık faaliyet kârı ile işgücü maliyetinin toplamı esas alınacak.
- Tedarikçi Firmalara Doğrudan Destek: İhracata yönelik üretim yapan ancak doğrudan ihracatçı olmayan tedarikçi firmaların destekten yararlanması kolaylaştırıldı. Aracı ihracatçılar kendi limitlerini doldurduktan sonra tedarikçi adına döviz dönüşümü gerçekleştirebilecek ve destek ödemesi doğrudan tedarikçinin hesabına aktarılabilecek.
Rezervlere kalıcı katkı ve yüksek katma değere teşvik
TCMB analizinde, döviz dönüşüm desteğinin katma değerle bağlantısının güçlendirilmesi sayesinde, bugüne kadar döviz almama taahhüdü nedeniyle sistem dışında kalan yüksek katma değerli firmaların da kapsama alınacağı belirtildi. Firma düzeyindeki veriler, katma değeri yüksek şirketlerin net döviz satış oranının daha fazla olduğunu gösteriyor.
Yeni modelle birlikte yurt içinde üretim ve istihdam yoluyla yüksek katma değer üreten firmaların Türk lirasına geçişinin teşvik edileceği, böylece yapılan döviz satışlarının TCMB döviz rezervlerine sağladığı katkının çok daha kalıcı ve sürdürülebilir hale geleceği vurgulandı.
