ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu (SEC), yüksek kaldıraçlı borsa yatırım fonları (ETF) alanında önemli bir düzenleme hamlesi yaptı. Direxion, ProShares ve Tidal gibi önde gelen fon sağlayıcılara gönderilen resmi mektuplarla birlikte, hisse senetleri, emtialar ve kripto paralarda günlük getirinin iki veya üç katını sunmayı hedefleyen ETF başvurularının incelenmesi geçici olarak durduruldu.
SEC’ten kaldıraçlı ETF’lere karşı önleyici adım
SEC, yatırımcı korunmasını gerekçe göstererek, kaldıraç oranı %200’ü (2x) aşan ETF ürünlerinin piyasaya sürülmesine karşı önleyici bir duruş sergiledi. Kurum, Direxion, ProShares ve Tidal gibi şirketlere gönderdiği toplam dokuz benzer nitelikli mektupta, yatırım ürünlerinin risk maruziyetlerinin yasal sınırların ötesine geçebileceğine dair endişelerini iletti.
Söz konusu ETF ürünlerinin, ilgili endeksin veya varlık sınıfının günlük performansına kıyasla iki veya üç kat daha fazla getiri sunmayı hedeflemesi, bu fonların kısa vadeli yatırımcılar için cazip hale gelmesini sağlıyor. Ancak bu durum, özellikle piyasalarda artan volatilite ortamında, perakende yatırımcılar açısından ciddi riskler doğurabiliyor.
Risk maruziyeti ve yasal sınırlar SEC’in radarında
SEC’in dikkat çektiği temel sorunlardan biri, bu ürünlerin sahip olduğu yüksek kaldıraç nedeniyle yatırımcıların fonun temel varlıklarına göre çok daha fazla risk üstlenmesi. ABD federal düzenlemelerine göre bir fonun üstlenebileceği risk sınırı belirli çerçevelerle sınırlanmış durumda. SEC, kaldıraçlı ürünlerin bu çerçeveyi aşabileceğini ve bu durumun yatırımcılar açısından telafi edilemez kayıplara yol açabileceğini ifade ediyor.
SEC açıklamasında, “Bu tür ürünlerde kısa vadeli getiri potansiyeli yüksek olsa da, aynı zamanda kayıplar da aynı oranda büyüyebilir. Bu nedenle, fon şirketlerinden yatırım stratejilerini yeniden gözden geçirmeleri veya mevcut başvurularını geri çekmeleri beklenmektedir” ifadeleri yer aldı.
Kaldıraçlı ETF nedir ve neden tartışılıyor?
Kaldıraçlı ETF’ler, yatırımcılara bir endeksin ya da varlık grubunun günlük hareketinin katları oranında getiri sağlamayı amaçlayan özel yatırım ürünleridir. Örneğin 2x kaldıraçlı bir ETF, baz aldığı endeks %1 yükseldiğinde %2 getiri sunar. Ancak aynı durum düşüş yönünde de geçerlidir; endeks %1 düştüğünde yatırımcının zararı da %2 olur.
Bu ürünler genellikle kısa vadeli spekülatif işlemler için kullanılır. Uzun vadeli yatırım için tasarlanmadıkları gibi, günlük rebalanslama nedeniyle zamanla getirileri hedeflenen oranlardan sapabilir. SEC, bu sapmanın yanıltıcı olabileceğini ve yatırımcıların ürünleri yanlış anlama riskinin yüksek olduğunu vurguluyor.
Piyasaya etkisi: Yatırım şirketleri temkinli hareket edecek
SEC’in attığı bu adımın ardından, ETF piyasasında yeni lansmanların ertelenmesi ve mevcut stratejilerin yeniden yapılandırılması bekleniyor. Direxion, ProShares ve Tidal gibi şirketler, şu ana kadar konuyla ilgili kamuoyuna doğrudan bir açıklama yapmasa da, SEC’in talebi doğrultusunda ürün stratejilerini revize etmeleri gündemde.
Öte yandan bu gelişme, kripto para piyasasına endeksli kaldıraçlı ETF’lerin kaderini de etkileyebilir. Bitcoin ve Ethereum gibi volatil varlıklara kaldıraçlı erişim sunmayı hedefleyen ETF ürünleri için başvuru süreçlerinin de askıya alınabileceği yorumları yapılıyor. Bu durum, kripto ETF’lerini bekleyen yatırımcılar için belirsizlik yaratıyor.
ETF pazarı büyürken regülasyon da sıkılaşıyor
Son yıllarda küresel ETF pazarında görülen hızlı büyüme, düzenleyici kurumların bu alanı daha yakından denetlemesini zorunlu hale getirdi. ABD’de yalnızca 2025 yılı içinde 300’den fazla yeni ETF başvurusu yapılırken, bu ürünlerin büyük bölümü tematik yatırım, kaldıraçlı ürünler ve kripto tabanlı ETFler etrafında şekillendi.
SEC’in son hamlesi, bu büyümeye karşı düzenleyici yaklaşımın daha temkinli hale geldiğini gösteriyor. Yatırımcıların korunması, piyasa bütünlüğünün sağlanması ve sistemik risklerin önlenmesi amacıyla yapılan bu tür müdahaleler, zaman zaman piyasa inovasyonlarını yavaşlatma eleştirileriyle de karşılaşıyor.
Uzmanlar: Yatırımcı eğitimi öncelikli olmalı
Finansal piyasa uzmanları, SEC’in müdahalesini doğru bulmakla birlikte, temel sorunun yatırımcılara yeterli finansal okuryazarlık eğitimi verilmemesi olduğunu savunuyor. Kaldıraçlı ETF’lerin tamamen yasaklanması yerine, bu ürünlerin doğru anlaşılması ve risklerin şeffaf bir şekilde sunulması gerektiği görüşü yaygınlık kazanıyor.
Özellikle perakende yatırımcıların ürün prospektüslerini detaylı olarak incelemeden işlem yapmaları, piyasa düşüşlerinde büyük zararlar yaşamalarına neden olabiliyor. Bu da uzun vadede yatırımcı güvenini zedeleyerek finansal piyasalara olan ilgiyi azaltabiliyor.
SEC kararı sonrası diğer ülkelerde benzer adımlar gelebilir
SEC’in bu hamlesi yalnızca ABD değil, küresel piyasalarda da etkiler yaratabilir. Avrupa Menkul Kıymetler ve Piyasalar Otoritesi (ESMA) ile İngiltere’nin FCA gibi düzenleyici kurumlarının da kaldıraçlı ETF’ler konusunda benzer önlemler alması gündeme gelebilir. Bu tür ürünlerin risk profili, gelişmiş ülkelerdeki regülatörlerin radarında uzun süredir yer alıyor.
Özellikle kripto tabanlı ETF’lerde kaldıraç kullanımının artması, düzenleyicilerin piyasayı daha yakından izlemesini zorunlu hale getiriyor. Bu bağlamda, global ETF pazarında daha katı regülasyonların gündeme gelmesi bekleniyor.
Sonuç: Yüksek kaldıraçlı ürünler tartışma yaratmaya devam edecek
SEC’in yüksek kaldıraçlı ETF başvurularını durdurma kararı, finansal piyasaların denge ile yenilik arasında kurması gereken hassas ilişkiye dikkat çekiyor. Yatırım ürünlerinde inovasyon ve yatırımcı güvenliği arasında sürekli bir çekişme bulunurken, düzenleyici kurumların önceliği genellikle tüketici korunması oluyor.
Önümüzdeki süreçte, ETF ihraç eden firmaların ürün yapılarını yeniden düzenlemeleri, kaldıraç oranlarını düşürmeleri veya daha net risk uyarılarıyla piyasaya çıkmaları gerekebilir. Aksi halde, SEC’in piyasaya müdahalesi kalıcı olabilir ve kaldıraçlı ürünler finansal regülasyonların en tartışmalı başlıklarından biri olmaya devam eder.