Hollandalı yarı iletken üreticisi Nexperia, iç yönetiminde yaşanan ciddi kriz nedeniyle gündemde. Şirketin Avrupalı yöneticileri ile Çinli ana ortağı Wingtech arasında aylardır süren anlaşmazlık, bugün Amsterdam’daki Ticaret Mahkemesi’nde kamuya açık duruşmayla masaya yatırılacak. Bu duruşma, Avrupa’daki stratejik teknoloji şirketlerinin yabancı yatırımcı kontrolüne nasıl tepkiler verdiğini göstermesi açısından da dikkat çekiyor.
Kontrol mücadelesi, Nexperia’nın özellikle Avrupa’da üretim yapmasına rağmen işleyişinin büyük ölçüde Çin’e kaydırılması yönündeki stratejilerle başladı. Şirket, Avrupa’da silikon plaka üretimini sürdürürken, bu ürünleri Çin’deki tesislere göndererek kesim ve paketleme işlemlerini gerçekleştiriyor. Bu durum, Avrupalı yöneticiler tarafından uzun süredir şirketin teknolojik değer zincirinin dışa bağımlı hale gelmesi ve operasyonel bağımsızlığını kaybetmesi olarak yorumlanıyordu.
CEO görevden alındı, yetkileri askıya alındı
7 Ekim 2025 tarihinde Amsterdam Ticaret Mahkemesi tarafından alınan geçici kararla, Wingtech’in kurucusu ve Nexperia CEO’su Zhang Xuezheng, görevden uzaklaştırıldı. Aynı zamanda şirket hisseleri üzerindeki denetim yetkisi de elinden alındı. Mahkeme, Nexperia’nın “doğru şekilde yönetildiğine dair ciddi şüpheler” bulunduğunu ifade etti.
Bu karar, özellikle şirketin Avrupa’daki yönetim kadrosunun, Zhang’ın Çin odaklı stratejilerine uzun süredir karşı çıkmasının ardından geldi. Mahkeme, Zhang’ın kararlarının şirketin uzun vadeli sürdürülebilirliğini riske attığı görüşünde olduğunu belirtti. Özellikle üretimin Çin’e kaydırılması ve Avrupa’daki Ar-Ge kapasitesinin zayıflatılması, Avrupalı yöneticiler için kırmızı çizgi niteliğindeydi.
Mahkemeden kritik karar bekleniyor
Bugün yapılacak duruşmada, mahkeme üç temel konuda karar verecek: Birincisi, Nexperia yönetimiyle ilgili kötü yönetim iddialarının tam teşekküllü bir soruşturmaya konu olup olmayacağı; ikincisi, CEO’nun görevden alınmasına ilişkin verilen geçici kararların kalıcı hale getirilip getirilmeyeceği; üçüncüsü ise Wingtech’in sunduğu savunmaların ne ölçüde geçerli olduğu.
Davada Wingtech’in savunma stratejisinin temelinde, Zhang’ın Çin’deki otomotiv pazarı ve geniş müşteri tabanı için geliştirdiği planların şirketin küresel büyümesi açısından kritik olduğu tezi yer alıyor. Wingtech Başkanı Ruby Yang, geçtiğimiz günlerde yaptığı açıklamada, şirketin bu yargı kararları yürürlükte kaldığı sürece “ayakta kalmasının zor olduğunu” belirtti.
Çip sektöründe mülkiyet ve güvenlik tartışmaları
Nexperia vakası, küresel yarı iletken sektöründe artan jeopolitik gerilimlerin bir yansıması olarak değerlendiriliyor. Özellikle ABD ve Avrupa’nın stratejik sektörlerde Çinli sermayeye karşı daha temkinli yaklaştığı bir dönemde, bu tür davaların sayısında artış bekleniyor.
Nexperia, 2021 yılında İngiltere’deki Newport Wafer Fab isimli çip üretim tesisini satın almasıyla İngiltere hükümetinin de radarına girmişti. Güvenlik endişeleri nedeniyle bu satın alma süreci tartışma yaratmış, İngiltere hükümeti müdahale ederek operasyonları sınırlamıştı. Şimdi benzer bir durum Hollanda’da yaşanıyor.
Yarı iletken üretimi, yalnızca teknolojik değil, aynı zamanda ulusal güvenlik açısından da kritik bir alan. Bu nedenle Avrupa’da teknoloji şirketlerinin Çinli ortaklara devri veya onların etkisine girmesi, düzenleyici kurumlarca hassasiyetle takip ediliyor.
Wingtech’in stratejik hedefleri Avrupa’yı endişelendiriyor
Wingtech, Çin’in önde gelen elektronik bileşen üreticilerinden biri olarak, küresel tedarik zincirinde kritik bir aktör konumunda bulunuyor. Ancak Avrupa’daki gözlemciler, şirketin Nexperia üzerindeki kontrolünü artırmaya yönelik hamlelerinin, uzun vadede Avrupa teknolojisinin dışa bağımlılığını artıracağı görüşünde birleşiyor.
Avrupalı yöneticiler ise, Nexperia’nın bağımsız bir şekilde karar alma kapasitesini koruması gerektiğini ve stratejik yatırımların Avrupa merkezli olarak yapılması gerektiğini savunuyor. Özellikle Almanya, Hollanda ve Fransa gibi ülkelerdeki teknoloji firmaları, benzer ortaklık süreçlerinde ulusal çıkarların korunmasını talep ediyor.
Karar ne zaman açıklanacak?
Bugünkü duruşmanın ardından, mahkemenin kararını önümüzdeki birkaç hafta içerisinde açıklaması bekleniyor. Ancak sürecin birden fazla aşamaya yayılabileceği, gerekçeli kararların ardından tarafların itiraz hakkı bulunabileceği belirtiliyor.
Hukuki süreç, yalnızca Nexperia’nın değil, Avrupa’daki diğer Çin sermayeli şirketlerin geleceği için de örnek teşkil edecek. Eğer mahkeme Avrupalı yöneticilerin lehine karar verirse, bu durum Avrupa’daki diğer teknoloji firmalarına benzer adımlar atma cesareti verebilir.
Sonuç: Küresel teknoloji rekabetinde yeni bir dönemeç
Nexperia’daki gelişmeler, yalnızca şirket içi bir kriz değil, aynı zamanda küresel teknoloji mülkiyeti ve stratejik bağımsızlık tartışmalarının somut bir örneği haline geldi. Çinli sermayenin Batı’daki teknoloji firmalarına yönelik yatırımları, artık sadece ticari değil, politik ve hukuki düzeyde de daha sıkı denetleniyor.
Bu durum, önümüzdeki dönemde Avrupa’nın çip üretiminde özerkliğini sağlamak için yeni adımlar atmasına neden olabilir. AB’nin yürürlüğe koymayı planladığı Avrupa Çip Yasası da bu çerçevede, yabancı yatırım denetimlerini sıkılaştırma hedefi taşıyor.
Nexperia davasında alınacak karar, sadece bir şirketin değil, Avrupa’nın teknoloji geleceğinin de seyrini etkileyebilir.