Hazine ve Maliye Bakanlığının Aylık Bütçe Gerçekleşme Raporu’na göre, merkezi yönetim bütçesi eylül ayında 532,2 milyar lira açık verdi. Bütçe açığı, geçen yılın aynı ayındaki 309 milyar 643 milyon liralık seviyeye kıyasla yüzde 71,9 artış gösterdi.
Eylülde bütçe giderleri 1,8 trilyon liraya ulaştı
Hazine ve Maliye Bakanlığının verilerine göre, merkezi yönetim bütçe giderleri eylül ayında 1 trilyon 785,4 milyar lira, bütçe gelirleri ise 1 trilyon 253,1 milyar lira olarak gerçekleşti. Bu rakamlarla bütçe açığı 532,2 milyar liraya ulaştı. Faiz dışı bütçe giderleri 1 trilyon 522,4 milyar lira olurken, faiz dışı açık 269,2 milyar lira olarak kaydedildi.
Geçen yıl eylül ayında merkezi yönetim bütçesi 309 milyar 643 milyon lira açık, 73 milyar 22 milyon lira faiz dışı açık vermişti. Bu veriler karşılaştırıldığında bütçe açığının yıllık bazda yüzde 71,9 oranında genişlediği görüldü.
Bütçe giderleri, geçen yılın aynı ayındaki 1 trilyon 331 milyar 1 milyon liralık seviyeden yüzde 34,1 artarak 1 trilyon 785 milyar 391 milyon liraya yükseldi. Bu yıl merkezi yönetim bütçe giderleri için öngörülen 18 trilyon 978 milyar 815 milyon liralık ödeneğe göre eylül ayı gerçekleşme oranı yüzde 9,4 olarak hesaplandı. Söz konusu oran 2025 yılında yüzde 9 seviyesindeydi.
Faiz harcamaları yüzde 11,2 artışla 263 milyar 40 milyon liraya, faiz hariç harcamalar ise yüzde 39,1 artışla 1 trilyon 522 milyar 351 milyon liraya çıktı. Faiz hariç giderlerin bütçe ödeneklerine göre gerçekleşme oranı 2025 yılında yüzde 8,6 iken bu yıl yüzde 9,4 olarak kaydedildi.
Cari transferler en büyük harcama kalemi oldu
Ekonomik sınıflandırmaya göre eylülde en yüksek harcama kalemi cari transferler oldu. Cari transferler geçen yılın aynı ayına göre yüzde 48,7 artarak 679 milyar 380 milyon lira olarak kaydedildi. Personel giderleri yüzde 24,5 artışla 455 milyar 639 milyon lira, sermaye giderleri yüzde 34,6 artışla 138 milyar 402 milyon lira, mal ve hizmet alım giderleri yüzde 60,8 artışla 135 milyar 511 milyon lira, SGK devlet primi giderleri ise yüzde 17,5 artışla 58 milyar 39 milyon lira olarak gerçekleşti.
Borç verme yüzde 56,2 artışla 39 milyar 162 milyon liraya, sermaye transferleri de yüzde 63,8 artışla 16 milyar 218 milyon liraya çıktı. Eylül ayı bütçe giderlerinin yüzde 38,1’ini cari transferler, yüzde 25,5’ini personel giderleri, yüzde 14,7’sini faiz giderleri oluşturdu.
Vergi gelirleri eylülde yüzde 21,8 oranında artış kaydetti
Bütçe gelirleri eylülde, geçen yılın aynı ayındaki 1 trilyon 21 milyar 358 milyon liralık seviyeden yüzde 22,7 artarak 1 trilyon 253 milyar 149 milyon liraya yükseldi. Bütçe tahminine göre gelirlerin eylül ayı gerçekleşme oranı 2025 yılında yüzde 8 iken bu yıl yüzde 7,7 olarak gerçekleşti.
Vergi gelirleri tahsilatı yüzde 21,8 artışla 1 trilyon 74 milyar 88 milyon lira, genel bütçe vergi dışı gelirleri ise yüzde 26,2 artışla 141 milyar 923 milyon lira olarak kaydedildi. Vergi gelirlerinin bütçe tahminine göre gerçekleşme oranı 2025 yılında yüzde 7,9 iken bu yıl yüzde 7,8 olarak hesaplandı.
Vergi kalemleri incelendiğinde, eylülde gelir vergisi tahsilatı yüzde 27,2 artarak 324 milyar 501 milyon liraya ulaştı. İthalde alınan katma değer vergisi yüzde 30,5 artışla 198 milyar 975 milyon lira, dahilde alınan katma değer vergisi yüzde 34,8 artışla 187 milyar 552 milyon lira olarak gerçekleşti.
Özel tüketim vergisi tahsilatı yüzde 7,9 azalarak 166 milyar 218 milyon liraya, kurumlar vergisi ise yüzde 38,2 azalarak 10 milyar 44 milyon liraya geriledi. Banka ve sigorta muameleleri vergisi yüzde 34,9 artışla 56 milyar 904 milyon lira, harçlar yüzde 48,6 artışla 42 milyar 52 milyon lira, damga vergisi yüzde 40,5 artışla 25 milyar 782 milyon lira olarak kaydedildi.
Eylül ayı vergi gelirlerinin dağılımında şu paylar öne çıktı:
- Gelir vergisi: yüzde 30,2
- İthalde alınan KDV: yüzde 18,5
- Dahilde alınan KDV: yüzde 17,5
- Özel tüketim vergisi: yüzde 15,5
Dokuz aylık bütçe açığı 1,8 trilyon liraya yaklaştı
Ocak-eylül döneminde merkezi yönetim bütçe giderleri 13 trilyon 948 milyar 130 milyon lira, bütçe gelirleri 12 trilyon 107 milyar 800 milyon lira olarak gerçekleşti. Bu dönemde bütçe açığı 1 trilyon 840 milyar 330 milyon liraya ulaştı. 2025 yılının ocak-eylül döneminde bütçe açığı 1 trilyon 217 milyar 278 milyon lira olarak kaydedilmişti. Böylece dokuz aylık bütçe açığı yıllık bazda yüzde 51,2 artış gösterdi.
Faiz dışı bütçe giderleri 11 trilyon 697 milyar lira olurken, faiz dışı fazla 410 milyar 800 milyon lira olarak hesaplandı. Geçen yılın aynı döneminde 445 milyar 103 milyon lira faiz dışı fazla verilmişti.
Ocak-eylül döneminde bütçe giderleri, geçen yılın aynı dönemindeki 10 trilyon 222 milyar 202 milyon liralık seviyeden yüzde 36,4 artış gösterdi ve bütçe ödeneklerine göre gerçekleşme oranı yüzde 69,4’ten yüzde 73,5’e çıktı. Faiz harcamaları yüzde 35,4 artışla 2 trilyon 251 milyar 130 milyon liraya, faiz hariç harcamalar ise yüzde 36,7 artışla 11 trilyon 697 milyar liraya ulaştı.
Cari transferler yüzde 32,1 artışla 5 trilyon 30 milyar 822 milyon lira, personel giderleri yüzde 40,2 artışla 3 trilyon 841 milyar 30 milyon lira, mal ve hizmet alım giderleri yüzde 45 artışla 958 milyar 93 milyon lira, sermaye giderleri yüzde 15,8 artışla 883 milyar 19 milyon lira olarak gerçekleşti. Sermaye transferleri yüzde 166,5 artışla 222 milyar 668 milyon liraya, borç verme yüzde 62,5 artışla 276 milyar 627 milyon liraya, SGK devlet primi giderleri ise yüzde 44,3 artışla 484 milyar 741 milyon liraya yükseldi.
Dokuz aylık giderlerin yüzde 36,1’ini cari transferler, yüzde 27,5’ini personel giderleri, yüzde 16,1’ini faiz giderleri oluşturdu.
Dokuz aylık vergi gelirleri yüzde 34,2 arttı
Bütçe gelirleri ocak-eylül döneminde, geçen yılın aynı dönemindeki 9 trilyon 4 milyar 924 milyon liralık seviyeden yüzde 34,5 artarak 12 trilyon 107 milyar 800 milyon liraya yükseldi. Gelirlerin bütçe tahminine göre gerçekleşme oranı yüzde 70,3’ten yüzde 74,4’e çıktı.
Vergi gelirleri tahsilatı yüzde 34,2 artışla 10 trilyon 401 milyar 981 milyon lira, genel bütçe vergi dışı gelirleri ise yüzde 38,1 artışla 1 trilyon 390 milyar 478 milyon lira olarak gerçekleşti. Vergi gelirlerinin gerçekleşme oranı yüzde 69,6’dan yüzde 75,2’ye yükseldi.
Bu dönemde gelir vergisi tahsilatı yüzde 48,5 artarak 2 trilyon 893 milyar 22 milyon liraya ulaştı. İthalde alınan katma değer vergisi yüzde 30,2 artışla 1 trilyon 594 milyar 229 milyon lira, dahilde alınan katma değer vergisi yüzde 37,3 artışla 1 trilyon 516 milyar 523 milyon lira, özel tüketim vergisi yüzde 3,1 artışla 1 trilyon 436 milyar 883 milyon lira, kurumlar vergisi ise yüzde 45,3 artışla 1 trilyon 249 milyar 401 milyon lira olarak kaydedildi.
Banka ve sigorta muameleleri vergisi yüzde 36,2 artışla 536 milyar 738 milyon lira, harçlar yüzde 65,9 artışla 371 milyar 63 milyon lira, damga vergisi yüzde 50,7 artışla 237 milyar 999 milyon lira olarak gerçekleşti. Dokuz aylık vergi gelirlerinin dağılımında öne çıkan kalemler şöyle sıralandı:
- Gelir vergisi: yüzde 27,8
- İthalde alınan KDV: yüzde 15,3
- Dahilde alınan KDV: yüzde 14,6
- Özel tüketim vergisi: yüzde 13,8
- Kurumlar vergisi: yüzde 12
