İngiltere’de hızla büyüyen ancak şeffaflığı tartışmalı olan özel kredi piyasası, ülkenin finansal istikrarını tehdit eden bir alan olarak gündeme geldi. İngiltere Parlamentosu’na bağlı Lordlar Kamarası’nın ekonomi odaklı bir komitesi, Bank of England’ın (BoE) bu piyasadan daha fazla veri toplama yetkisine sahip olması gerektiğini savundu. Komiteye göre mevcut denetim mekanizmaları, özel piyasalardaki potansiyel sistemik riskleri anlamak için yetersiz kalıyor.
Lordlar Kamarası’ndan BOE’ye daha fazla gözetim yetkisi çağrısı
“Özel Piyasalar: Bilinmeyen Bilinmeyenler” başlıklı raporda, İngiltere’deki özel kredi piyasasının mevcut durumunun finansal sistem üzerinde ne derece bir tehdit oluşturduğuna dair net bir çerçevenin çizilemediği vurgulandı. Komite, bu belirsizliğin giderilmesi için BoE’nin yetkilendirilerek sistematik veri toplayabilmesinin sağlanması gerektiğini belirtti.
Rapor, BoE’nin 2025 yılı sonunda başlattığı özel kredi piyasasına ilişkin ilk stres testi uygulamasını memnuniyetle karşılarken, bu çalışmanın sonuçlarının sadece 2027 yılı başında açıklanacak olmasının olası risklerin erken tespiti açısından sorun yaratabileceğine dikkat çekti. Komite, ön sonuçların kamuoyuyla daha erken paylaşılması gerektiğini savundu.
BoE’nin yetki sınırları özel piyasalarda sınırlı kalıyor
İngiltere Merkez Bankası’nın doğrudan düzenlemediği özel kredi piyasası, çoğunlukla denizaşırı merkezli firmaların kontrolünde bulunuyor. Bu durum, BoE’nin zorlayıcı katılım mekanizmalarını devreye sokmasını imkânsız hale getiriyor. Yani BoE, bu firmaları stres testlerine veya veri paylaşım süreçlerine zorlayamıyor.
Bu nedenle Lordlar Kamarası komitesi, BoE’nin yetkilerinin sadece İngiltere sınırlarıyla kısıtlı kalmaması gerektiğini, küresel ölçekte faaliyet gösteren özel kredi kuruluşlarının da denetim kapsamına alınabilmesi için yeni düzenlemelerin devreye sokulması gerektiğini savunuyor.
Özel krediler büyüyor, şeffaflık azalıyor
Küresel özel sermaye ve özel kredi sektörünün büyüklüğü 2025 yılı sonunda 16 trilyon dolara ulaştı. Bu devasa büyüme, büyük oranda kurumsal yatırımcıların geleneksel banka kredileri yerine özel kaynaklara yönelmesinden kaynaklanıyor. Ancak sektörün şeffaf olmayan yapısı, özellikle kriz dönemlerinde likidite riski ve bulaşıcılık etkisi yaratabileceği yönünde endişelere neden oluyor.
Uzmanlara göre, özel kredilerin hızlı büyümesine rağmen düzenleyici otoritelerin bu alanı henüz yeterince kavrayamamış olması, 2008 finansal krizinden çıkarılan derslerin unutulduğu izlenimini yaratıyor. Özellikle kaldıraçlı işlemler, yeniden paketleme uygulamaları ve denetimsiz yapıların yaygınlaşması, potansiyel sistemik riskleri artırıyor.
Hazine bakanlığına eleştiri: Özel piyasalar öncelik olmalı
Komite üyelerinden Clive Hollick, İngiltere Maliye Bakanlığı’nın (Hazine) özel piyasaların taşıdığı sistemsel riskleri yeterince ciddiye almadığını öne sürdü. Hollick, “Hazine bakanlığının bu konuyu hâlâ yeterince sağlam kavrayamadığı yönünde endişeler taşıyoruz. Özel piyasalar, bakanlığın düzenleme ajandasında en üst sırada yer almalı” ifadelerini kullandı.
Buna karşın Hazine bakanlığı sözcüsü, yaptığı açıklamada, son yıllarda banka dışı finansal kuruluşlara yönelik gözetim çabalarının “önemli ölçüde artırıldığını” ifade etti. Bakanlık, Lordlar Kamarası komitesinin raporuna uygun zamanda resmi bir yanıt verileceğini bildirdi.
Finansal istikrar için erken uyarı sistemlerine ihtiyaç var
İngiltere gibi gelişmiş finansal piyasalara sahip ülkelerde, merkez bankalarının yalnızca geleneksel bankacılık sistemine değil, aynı zamanda banka dışı finansal yapılara dair gözetim yetkilerinin genişletilmesi gerektiği görüşü öne çıkıyor. Özellikle özel kredi ve gölge bankacılık faaliyetleri, klasik düzenleme çerçevesinin dışında hareket edebiliyor.
Bu nedenle BoE gibi kurumların erken uyarı sistemleri geliştirmesi, sektörler arası bağlantıları anlaması ve olası bulaşıcı etkileri öngörebilmesi için yasal altyapının güçlendirilmesi önem taşıyor. Komite raporu da bu eksikliklere dikkat çekerek, merkez bankasının müdahale araçlarının yetersiz kaldığı alanların belirlenmesini ve yeni yetkilerle donatılmasını öneriyor.
2027 stres testi sonuçları bekleniyor, ön sonuçlar talep ediliyor
Bank of England tarafından başlatılan özel kredi stres testi, 2027 başında sonuçlanacak olsa da, komite üyeleri bu kadar uzun süren bir sürecin yaratacağı veri boşluğundan endişe ediyor. Finansal piyasaların çok hızlı değişebildiği günümüz koşullarında, 1-2 yıl süren çalışmaların ara bulgularla desteklenmesi gerektiği ifade ediliyor.
Stres testinin temel amacı, özel kredi piyasasının büyük çaplı bir şok karşısında nasıl tepki vereceğini anlamak. Bu bağlamda BoE, özel kredi veren şirketlerin bilanço yapısı, kaldıraç oranları, varlık yapısı ve sektörel dağılımı gibi verileri analiz ediyor. Ancak testin başarısı, katılımcı şirket sayısına ve verilerin kalitesine doğrudan bağlı.
Uluslararası iş birliği önerisi: Sınır ötesi düzenlemelere ihtiyaç var
Lordlar Kamarası raporunda dikkat çeken bir başka öneri de, özel piyasaların denetlenmesi konusunda uluslararası iş birliğinin artırılması gerekliliği oldu. Özellikle çok uluslu özel sermaye fonlarının faaliyet gösterdiği ülkeler arasında bilgi paylaşımını sağlayacak protokollerin oluşturulması gerektiği belirtildi.
Benzer bir yaklaşım Avrupa Merkez Bankası (ECB), ABD Merkez Bankası (Fed) ve Kanada Merkez Bankası gibi kurumlarca da gündeme getirilmişti. Bu küresel düzenleme ihtiyacı, sermaye akışlarının artık sınır tanımadığı bir çağda, yerel regülasyonların yetersiz kalabileceğini gözler önüne seriyor.
Yatırımcılar ve düzenleyiciler için belirsizlik kaynağı
Özel kredi piyasasının taşıdığı belirsizlikler sadece merkez bankaları için değil, kurumsal yatırımcılar ve sigorta şirketleri için de ciddi riskler içeriyor. Bu piyasada şeffaflık eksikliği, yatırımcıların varlık değerlemeleri ve risk yönetimi süreçlerinde hata yapmasına neden olabiliyor.
Özellikle emeklilik fonları ve varlık yönetim şirketlerinin portföylerinde yer alan özel krediler, global ekonomik dalgalanmalara karşı daha kırılgan hale gelebilir. Bu nedenle daha güçlü veri altyapısı, düzenli raporlama ve denetim süreçlerinin hayata geçirilmesi gerektiği konusunda fikir birliği artıyor.
Sonuç: Özel kredi piyasası için regülasyon çağrısı güçleniyor
İngiltere Lordlar Kamarası’nın hazırladığı bu kapsamlı rapor, finansal istikrar açısından özel kredi piyasalarının düzenleme altına alınmasının önemini bir kez daha gündeme getirdi. Bank of England’ın daha geniş yetkilerle donatılması, sektörün potansiyel kriz dinamiklerine karşı daha hazırlıklı olunmasını sağlayabilir.
Yatırımcı güveninin korunması, finansal sistemin şeffaflığının artırılması ve sistemik risklerin azaltılması için bu yöndeki adımların hızla atılması bekleniyor. BoE’nin bu süreçte nasıl bir yol haritası izleyeceği ve hükümetin bu önerilere nasıl yanıt vereceği, 2026 yılı boyunca finansal piyasalar tarafından yakından izlenecek.