Avrupa Birliği Komisyonu, Portekiz hükümetinin talebi üzerine, ülkedeki iki büyük hava yolu şirketi olan TAP ve SATA’nın bazı varlıklarını elden çıkarma takviminde değişiklik yaptı. Yeni karar kapsamında, özelleştirme süreci halen devam eden bu iki kurumun satış işlemleri için verilen süreler ileri tarihlere taşındı. AB Komisyonu’nun pazartesi günü yaptığı açıklamada, SATA’nın yan kuruluşu Azores Airlines’taki %51’lik hissesinin satış süresi 31 Aralık 2026 tarihine kadar uzatıldı. Ayrıca TAP’ın yer hizmetleri sağlayıcısı SPdH ile catering firması Cateringpor’daki hisseleri için tanınan satış süresi, 2026 yılı 30 Haziran’ına kadar devam edecek.
Yardım koşulu olarak özelleştirme zorunluluğu
Söz konusu satışlar, Avrupa Komisyonu tarafından Aralık 2021’de onaylanan yeniden yapılandırma yardım paketi kapsamında Portekiz’e sunulan koşullar arasında yer alıyordu. Komisyonun onay verdiği bu yardım, TAP’ın finansal istikrarını sağlamak ve şirketi uzun vadeli sürdürülebilirliğe kavuşturmak amacıyla hazırlanmıştı. Ancak yardımın devamlılığı ve rekabet kurallarına uygunluğu için şirketin belirli varlıklarını elden çıkarması zorunlu kılınmıştı. AB Komisyonu açıklamasında, “Sürenin uzatılmasının rekabet üzerindeki olumsuz etkilerini sınırlamak için Portekiz, yardım miktarını azaltmayı ve varlıkların tamamen satışı gerçekleşene kadar rekabeti güvence altına alacak önlemleri sürdürmeyi taahhüt etti” ifadelerine yer verdi.
TAP’ın özelleştirme süreci yeniden ivme kazandı
Portekiz hükümeti, ulusal hava yolu TAP’ın özelleştirilmesine ilişkin süreci 2023 yılında yeniden başlattı. Hükümetin planına göre, TAP’ın %49,9’luk hissesinin özel sektöre satılması öngörülüyor. Özelleştirme, devletin kontrol hisselerini elinde bulundurmaya devam edeceği şekilde yapılandırıldı. TAP için potansiyel alıcılar arasında bazı Avrupalı büyük hava yolu gruplarının yer aldığı belirtiliyor. Lufthansa, Air France-KLM ve IAG (British Airways’in bağlı olduğu grup) gibi şirketlerin TAP ile ilgilendiği daha önce basına yansımıştı. Ancak satış sürecinin teknik detayları ve rekabet değerlendirmeleri, AB kurallarına uygun olarak denetlenmeye devam edecek.
SATA için kritik karar: Azores Airlines satışı
Portekiz’in Azor Adaları’nda faaliyet gösteren bölgesel hava yolu SATA da AB Komisyonu’nun takibinde. SATA’nın iştiraki olan Azores Airlines’taki %51’lik çoğunluk hissesinin 2026 sonuna kadar satılması gerekiyor. SATA’nın bölgesel önemi nedeniyle satış süreci, yalnızca ekonomik değil, siyasi açıdan da hassasiyet taşıyor. Özellikle Azor Adaları’nın bağlantı hizmetlerinin sürekliliği, altyapı yatırımları ve bölgesel kalkınma hedefleri dikkate alınarak bir denge gözetiliyor. AB Komisyonu, bu satışın ertelenmesine onay verirken Portekiz hükümetinden rekabetin korunmasına yönelik yükümlülüklerin sürdürülmesini şart koştu.
AB rekabet kuralları devlet yardımlarını sınırlıyor
Avrupa Birliği’nin devlet yardımlarına ilişkin düzenlemeleri, üye ülkelerin şirketlerine adil rekabeti bozacak şekilde kamu kaynağı aktarmasını kısıtlıyor. Özellikle pandemi sonrası dönemde çok sayıda havayolu şirketi mali zorluk yaşarken, AB Komisyonu bu tür destekleri sıkı şartlara bağlayarak, piyasa dengesinin bozulmamasını hedefliyor. Portekiz’in TAP ve SATA için talep ettiği yeniden yapılandırma yardımları da bu kapsamda değerlendirilmiş ve şirketlerin belirli varlıklarını satarak “piyasa koşullarına geri dönmeleri” beklenmişti. Bu çerçevede yapılan her takvim güncellemesi ve yardım kararı, AB’nin rekabet hukukunun izin verdiği sınırlar içinde dikkatle şekillendiriliyor.
Özelleştirme süreçlerinin finansal etkileri yakından izleniyor
Uzmanlar, TAP ve SATA gibi kamuya ait hava yolu şirketlerinin özelleştirme süreçlerinin yalnızca şirketlerin mali tabloları değil, aynı zamanda devlet bütçeleri, bölgesel kalkınma planları ve sektörel rekabet üzerindeki etkilerinin de analiz edilmesi gerektiğine dikkat çekiyor. Bu nedenle Portekiz’in TAP’ın %49,9’unu özel sektöre devretme kararı, yalnızca kamu borcunu azaltmak değil, aynı zamanda şirketin operasyonel verimliliğini artırmak amacıyla da değerlendiriliyor. Benzer şekilde, SATA’nın Azores Airlines’taki hissesinin satışıyla elde edilecek gelir ve satış sonrası yapının hizmet kalitesine etkisi, Portekiz’in ulusal havacılık stratejisi açısından belirleyici olacak.
Satışların tamamlanmaması halinde ne olur?
AB Komisyonu, süre uzatımı verirken belirli taahhütlerin yerine getirilmesini de şart koşuyor. Eğer Portekiz hükümeti, belirtilen süreler içinde satışları tamamlayamazsa, daha önce onaylanmış olan yardımın geri ödenmesi veya rekabeti bozacak uygulamaların durdurulması gibi yaptırımlarla karşı karşıya kalabilir. Bu nedenle, hem TAP’ın yer hizmetleri ve catering iştiraklerinin hem de SATA’nın bölgesel iştirakinin satışı, Portekiz’in ekonomik reform süreci açısından stratejik önem taşıyor.
AB havacılık sektöründe yeniden yapılanma süreci sürüyor
Pandemi sonrası Avrupa havacılık sektöründe yaşanan mali çalkantılar, birçok kamu destekli havayolunun ayakta kalabilmesi için yeni yapısal çözümleri zorunlu kıldı. Lufthansa, Air France-KLM ve Alitalia gibi büyük grupların da çeşitli yardım mekanizmalarından faydalandığı biliniyor. TAP ve SATA gibi daha küçük ancak stratejik öneme sahip şirketlerde ise devlet desteği daha karmaşık taahhütlerle birlikte geliyor. AB Komisyonu, sektörde adil rekabeti korumak amacıyla bu destekleri sıkı şartlara bağlıyor. Portekiz’in satış sürecini şeffaf ve rekabet dostu bir şekilde tamamlaması, yalnızca ülkenin değil, AB havacılık piyasasının genel istikrarı açısından da kritik rol oynayacak.
Kaynak: ForInvest Haber