Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), zorunlu karşılık uygulamasında önemli değişikliklere gitti. Kurumdan yapılan açıklamada, yabancı para cinsi kredilerdeki artış ve kredili mevduat hesaplarındaki gelişmelerin makrofinansal riskler açısından dikkatle izlendiği vurgulandı. TCMB, söz konusu riskleri kontrol altına almak ve sıkı parasal duruşu desteklemek amacıyla yeni bir düzenleme yaptığını duyurdu.
Açıklamada, zorunlu karşılık mekanizmasının aktif biçimde kullanılmaya devam edileceği belirtilirken, özellikle döviz cinsi kredi hacmi ve tüketici odaklı kredili mevduat hesaplarının büyümesine sınırlama getirildiği ifade edildi.
Döviz kredilerde büyüme sınırı yüzde 0,5’e düşürüldü
Yeni düzenleme kapsamında, bankaların ve finansal kuruluşların kullandırdığı yabancı para (YP) krediler için sekiz haftalık dönemler bazında uygulanan büyüme sınırı yüzde 1’den yüzde 0,5’e indirildi. Böylece bankaların döviz kredisi hacminde daha sınırlı artışa izin verilmiş olacak.
TCMB bu adımıyla, şirketlerin aşırı döviz borçlanmasının önüne geçmeyi ve kur oynaklığının kontrol altına alınmasını hedefliyor. Uzmanlara göre bu karar, Türk lirası üzerindeki baskının hafifletilmesine katkı sağlayabilir.
Kredili mevduat hesaplarına ilk kez büyüme sınırı getirildi
Bir diğer önemli düzenleme ise tüketicilere tahsis edilen kredili mevduat hesapları (KMH) ile ilgili oldu. TCMB, bu hesaplar için sekiz haftalık dönemler itibarıyla yüzde 2 büyüme sınırı getirdi. Böylece ilk kez KMH’lara yönelik makro ihtiyati bir çerçeve oluşturulmuş oldu.
Ekonomistler, bu hamlenin hanehalkı borçluluğunu sınırlamaya yönelik olduğunu belirtiyor. Özellikle gelir düzeyi düşük kesimlerin kısa vadeli borçlanma aracı olarak kullandığı kredili mevduat hesaplarında kontrolsüz büyümenin finansal istikrarı riske atabileceği ifade ediliyor.
Sıkı para politikasıyla uyumlu makro ihtiyati çerçeve
TCMB’nin yaptığı bu değişiklikler, Haziran 2023’ten bu yana uygulanan dezenflasyon odaklı para politikası ile uyumlu bir adım olarak değerlendiriliyor. Merkez Bankası, hem politika faizini yüksek tutarak hem de kredi kanalları üzerinden likiditeyi kontrol ederek enflasyonla mücadeleyi sürdürüyor.
Özellikle kredi kartı harcamaları ve KMH kullanımında son dönemde yaşanan hızlı artış, bankacılık sektöründe TL likiditesinin baskı altına girmesine yol açmıştı. Yeni uygulama, bu tür likidite genişlemelerini dizginlemek adına önemli bir araç olarak öne çıkıyor.
Bankalar ve reel sektör üzerindeki etkiler neler olabilir?
TCMB’nin aldığı kararların bankacılık sektörü ve reel sektör üzerindeki etkileri dikkatle izleniyor. Bankalar açısından daha düşük döviz kredi büyümesi, dış ticaret yapan firmaların finansmana erişimini zorlaştırabilir. Ancak, uzun vadede döviz borçlanmasında kur riski azalacağından finansal sürdürülebilirlik açısından olumlu bir adım olarak görülüyor.
Kredili mevduat hesaplarındaki sınır ise bireysel tüketici kredisi büyümesini sınırlayarak, hanehalkı borçlanma eğilimini düşürebilir. Bu da tüketim talebinin dengelenmesine ve cari açık üzerindeki baskının azalmasına katkı sağlayabilir.
Makrofinansal istikrar ve TL’ye yönelimi teşvik hedefi
TCMB, zorunlu karşılık mekanizmasını sıkılaştırarak hem TL’ye olan talebi artırmayı hem de bankacılık sisteminin içsel risklerini azaltmayı hedefliyor. Bu kapsamda Türk lirası likiditesinin yönetimi ve enflasyon görünümündeki iyileşme, alınan önlemlerin etkisiyle desteklenmeye çalışılıyor.
Ayrıca, kredi büyümesine getirilen sınırlamaların 2026 yılında enflasyon hedefiyle uyumlu bir patika oluşturmasına yardımcı olması bekleniyor. TCMB’nin önümüzdeki PPK toplantılarında da benzer adımlarla sıkı duruşunu sürdüreceği tahmin ediliyor.