İlk olarak 2023 yılında gündeme gelen ve uzun süredir üzerinde çalışılan vatandaşlık maaşı sistemi, bu yıl pilot olarak uygulamaya geçiyor. Resmi adıyla Gelir Tamamlayıcı Aile Destek (GETAD) Sistemi, düşük gelirli hanelerin temel ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla geliştirildi. Sistemin temelinde ise geliri belirli bir eşik değerin altında olan ailelerin desteklenmesi bulunuyor.
Asgari ücret altındaki gelirler tamamlanacak
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Hazine ve Maliye Bakanlığı iş birliğinde yürütülen çalışmalar neticesinde, vatandaşlık maaşına ilişkin detaylar netleşmeye başladı. Kulislerde konuşulanlara göre, hane halkı gelirinin asgari ücretin altında kalması durumunda bu fark, devlet desteğiyle tamamlanacak. Bu sayede her hanenin asgari ücret seviyesinde bir gelir elde etmesi amaçlanıyor.
Destek sadece nakit olarak değil; ihtiyaç duyulan durumlarda kira, gıda, enerji ve ısınma yardımları şeklinde de sağlanabilecek. Uygulamanın pilot aşamasında, bölgesel farklar dikkate alınarak destek miktarları il ve ilçe bazında farklılık gösterebilecek.
Eşik gelir tanımı bölgesel verilere göre belirlenecek
GETAD sisteminde temel belirleyici unsur “eşik gelir” olacak. Bu eşik gelir düzeyi, illerin ve ilçelerin ekonomik ve sosyal yapılarına göre ayrı ayrı belirlenecek. Belirlenen sınırın altında kalan her hane bu destekten faydalanabilecek. Hane içinde çalışan kişi bulunsa dahi, toplam gelir eşik seviyenin altındaysa destek verilecek.
Bu uygulamayla birlikte Türkiye’de sosyal yardımlar alanında önemli bir reform gerçekleştirilmiş olacak. Devlet, sadece yoksulluk sınırının altındakileri değil, düşük gelirli fakat çalışma hayatına dahil bireyleri de destek kapsamına almayı hedefliyor.
Pilot uygulama birkaç ay içinde başlatılacak
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, yaptığı açıklamada pilot uygulamanın birkaç ay içinde başlatılacağını ve 2027 yılı itibarıyla tüm ülkeye yayılmasının planlandığını duyurdu. Yılmaz açıklamasında şu ifadelere yer verdi:
“Bu yeni destek modelimiz özü itibarıyla bir eşik gelirin altında kalan aileleri destekleyici bir model olacak ama istihdam piyasalarından caydırıcı nitelikte de olmayacak. Bu genel kavramsal çerçeve içinde yeni bir sistemi de ülkemize kazandıracağız. Sosyal yardım alanında yapısal bir reformu da hayata geçirmiş olacağız. Bu sistemin pilot uygulamasını birkaç ilimizde başlatacağız. 2027 yılında ise tüm ülkeye yaymayı planlıyoruz.”
Sistemin detayları bölgesel analizlere göre şekillenecek
Her ilin ve ilçenin sosyal ve ekonomik yapısı analiz edilerek destek mekanizmaları oluşturulacak. Bu analizlerin sonucunda vatandaşlık maaşı, her bölgeye özgü olarak şekillendirilecek. Böylece daha adil ve hedef odaklı bir sistem kurulmuş olacak.
GETAD sistemi yalnızca geliri düşük haneleri değil, aynı zamanda kayıt dışı çalışanları veya asgari ücretle geçinmeye çalışan geniş bir kesimi de kapsayabilecek. Bu yönüyle uygulama, sosyal güvenlik ve ekonomik eşitlik politikalarında yeni bir aşama olarak değerlendiriliyor.
Uygulamanın uzun vadeli etkileri
Uzmanlara göre vatandaşlık maaşı uygulaması, yoksulluğun azaltılması, tüketim harcamalarının desteklenmesi ve sosyal huzurun güçlendirilmesi açısından önemli etkiler doğurabilir. Özellikle pandemi sonrası artan gelir eşitsizliği ve yaşam maliyetleri karşısında, bu tür destek mekanizmalarının daha yaygın hale gelmesi bekleniyor.
GETAD’ın başarılı olması durumunda, bu sistem sosyal destek politikalarının kalıcı bir parçası haline gelebilir. Ayrıca ilerleyen dönemde dijital takip sistemleriyle desteklerin daha etkin ve şeffaf şekilde dağıtılması da planlanıyor.