ABD ile İran arasında diplomatik ilişkilerin son derece sınırlı ve gerilimli seyrettiği bir dönemde, Washington yönetiminden dikkat çekici bir uyarı geldi. ABD’nin İran’daki resmi temsili niteliğindeki İran Sanal Büyükelçiliği, Cuma günü erken saatlerde bir güvenlik bildirimi yayımlayarak Amerikan vatandaşlarını “İran’ı derhal terk etmeleri” yönünde uyardı. Uyarıda, ayrılış planlarının ABD hükümeti yardımına bel bağlanmadan hazırlanması gerektiği açıkça belirtildi.
Uyarı, ABD-İran görüşmeleri öncesi geldi
Güvenlik duyurusunun, ABD ile İran arasında Cuma günü Umman’da yapılması planlanan diplomatik görüşmeler öncesine denk gelmesi, dikkatleri yeniden Körfez bölgesindeki jeopolitik gelişmelere çevirdi. CNBC’nin aktardığına göre, iki ülke arasında yapılacak olan bu görüşme, 2025 yılı Haziran ayında İsrail ile İran arasında yaşanan ve 12 gün süren çatışmaların ardından tarafların gerçekleştireceği ilk resmi toplantı olacak.
Görüşmelerin, bölgesel tansiyonun kontrol altına alınması ve diplomatik kanalın yeniden işler hale getirilmesi açısından kritik bir adım olduğu değerlendiriliyor. Ancak ABD’nin vatandaşlarına yaptığı bu sert uyarı, görüşmelere rağmen bölgede güvenlik risklerinin yüksek olduğuna işaret ediyor.
Heyette dikkat çeken isimler: Kushner ve Witkoff
ABD tarafından Umman’daki toplantıya katılacak heyette, ABD Özel Temsilcisi Steve Witkoff ile eski ABD Başkanı Donald Trump’ın damadı ve danışmanı Jared Kushner yer alacak. Her iki ismin de geçmişte Orta Doğu diplomasi trafiğinde aktif roller üstlenmiş olması, görüşmenin Beyaz Saray nezdinde taşıdığı önemi gözler önüne seriyor.
İran tarafında ise Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi liderliğinde bir diplomatik ekibin masada olması bekleniyor. Araghchi, 2015 yılında imzalanan nükleer anlaşma (JCPOA) müzakerelerinde önemli rol oynamış bir isim olarak biliniyor. Bu isimlerin bir araya geliyor olması, görüşmelerin yalnızca güvenlik değil, aynı zamanda nükleer program ve ekonomik yaptırımlarla ilgili gündemleri de içereceğine işaret ediyor.
2025’teki çatışmaların gölgesi hâlâ sürüyor
İran ile İsrail arasında geçen yıl yaşanan ve 12 gün süren çatışmalar, Körfez ve Orta Doğu’daki güç dengesini ciddi biçimde sarstı. İsrail’in İran destekli milislere yönelik yoğun hava saldırılarına karşılık olarak İran’ın bölgedeki müttefikleri üzerinden karşı hamlelerde bulunması, bölgeyi neredeyse tam ölçekli bir savaşa sürüklemişti.
Bu çatışmaların ardından İran ile Batılı güçler arasında diplomatik temaslar tamamen kesilmiş, taraflar yalnızca üçüncü ülkeler üzerinden dolaylı temaslarla iletişim kurmuştu. 6 Şubat 2026 itibarıyla gerçekleşecek olan görüşmeler, bu temas zincirinin doğrudan ve resmi boyuta taşınması anlamına geliyor.
ABD hükümetinin pozisyonu: Önce güvenlik
ABD hükümeti, özellikle gerilimli coğrafyalarda bulunan vatandaşlarına yönelik güvenlik uyarılarını, istihbarat verilerine ve diplomatik gelişmelere paralel şekilde düzenli olarak yapıyor. İran’a ilişkin yapılan son çağrının tonu ise önceki benzer bildirimlere göre oldukça sert ve acil niteliği taşıyor.
“İran’ı şimdi terk edin” şeklindeki açık ifade, bölgedeki Amerikan vatandaşlarının can güvenliği konusunda ciddi riskler bulunduğuna işaret ediyor. ABD Dışişleri Bakanlığı yetkilileri, ayrılış planlarının “ABD’nin sağlayabileceği resmi yardıma dayanmadan” yapılması gerektiğini vurgularken, vatandaşların ticari uçuşları kullanmaları yönünde yönlendirme yapıyor.
Bölgesel riskler, ekonomi ve enerji piyasalarını da etkiliyor
ABD ile İran arasında yaşanabilecek herhangi bir gerilim, yalnızca diplomatik boyutta kalmayıp küresel enerji piyasalarını ve da doğrudan etkileyebilir. İran, dünyanın en büyük doğalgaz rezervlerine ve dördüncü en büyük petrol rezervine sahip ülke konumundadır. Umman Körfezi, Hürmüz Boğazı ve Basra Körfezi gibi stratejik su yollarının güvenliği, enerji arz güvenliği açısından küresel anlamda kritik öneme sahiptir.
Jeopolitik risklerdeki artış, petrol fiyatları üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturabilir. ABD-İran hattındaki tansiyonun artması, Brent petrol ve WTI ham petrol fiyatlarında dalgalanmalara neden olabilir. Ayrıca güvenli liman varlıkları olarak bilinen altın ve dolar endeksi gibi finansal araçlarda da kısa vadeli volatilite beklenebilir.
Diplomatik temaslar başarılı olur mu?
Uzmanlar, görüşmelerin başarılı geçip geçmeyeceği konusunda temkinli iyimserlik taşıyor. Görüşmelerin Umman gibi tarafsız ve arabuluculuk konusunda deneyimli bir ülkede yapılacak olması, sürece güven verici bir zemin hazırlıyor. Ancak İran’ın nükleer programındaki kararlılığı ve ABD’nin yaptırımlar konusundaki ısrarı, müzakerelerin önündeki başlıca engeller arasında yer alıyor.
CNBC’nin haberine göre, toplantı masasında yalnızca güvenlik konuları değil, aynı zamanda ekonomik yaptırımların hafifletilmesi ve İran’ın <stronguluslararası SWIFT ödeme sistemine yeniden dahil edilmesi gibi konular da gündeme gelebilir. ABD tarafı, İran’a uygulanan kaldırmak için ciddi reform taleplerinde bulunabilir.
Olası senaryolar ve yatırımcılar için stratejik öngörüler
Jeopolitik gelişmelerin hız kazandığı bu dönemde, kurumsal yatırımcılar ve küresel fon yöneticileri açısından bölgedeki siyasi atmosferin seyri, portföy stratejilerinin yeniden şekillendirilmesine neden olabilir. ABD’nin İran’dan vatandaşlarını çekmeye çağırması, bölgesel risk priminin artmasına ve güvenli limanlara yönelimi tetikleyebilir.
Analistler, aşağıdaki senaryoların yatırım ve ticaret kararları açısından kritik olduğunu belirtiyor:
- Görüşmeler olumlu sonuçlanırsa: Bölgesel tansiyon azalır, petrol fiyatları istikrar kazanır, riskli varlıklara yönelim artar.
- Görüşmeler başarısız olursa: Gerilim tırmanır, enerji fiyatları yükselir, güvenli liman talepleri artar.
- Askeri gerginlik artarsa: Hürmüz Boğazı üzerinden sevkiyat riske girer, enerji piyasalarında arz şoku yaşanabilir.
Yatırım bankaları ve jeopolitik analiz kurumları, önümüzdeki birkaç haftanın kritik olacağını, sadece İran-ABD ilişkileri değil, aynı zamanda yeniden şekilleneceğini öngörüyor.
Kaynak
Kaynak: CNBC