Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemi sayısı salı günü yalnızca 7’ye geriledi. Bu, tanker saldırılarının geçen hafta savaşın başlamasından bu yana en yüksek seviyeye çıkmasının hemen ardından yaşanan iki ayı aşkın sürenin en düşük rakamı.

Kpler verileri boğazdaki trafiğin sert biçimde yavaşladığını gösteriyor. Oysa bir hafta önce aynı güzergahtan günde 20’nin üzerinde gemi geçiyordu. Düşüşün arkasında, bölgedeki tankerlere yönelik saldırıların artması yatıyor.

Ham petrol geçişleri yüzde 27 azaldı

Kpler analistleri Emmanuel Belostrino ve Yui Torikata, boğazdan geçen ham petrol miktarının savaş dönemi zirvesinden yüzde 27 azalarak günlük en az 10,1 milyon varile gerilediğini belirtti. Bu seviye eylül ayı ortalamasına denk gelirken, savaş öncesi dönemin yüzde 74’ünde kaldı.

Düşüşün büyük bölümü Umman Körfezi’nde yaşandı. Burada tankerler arasında doğrudan yük aktarımı, yani gemiden gemiye transfer işlemleri yapılıyor ve bu işlemlerdeki azalma toplam rakamı aşağı çekti.

Alternatif güzergahlardan ihracat iki katına çıktı

Umman Körfezi kıyısı ve Kızıldeniz üzerinden yapılan petrol ihracatı günlük 6,7 milyon varile yükseldi. Bu rakam, savaş öncesi seviyenin iki katını aşıyor.

Kpler analistlerine göre bu artış, Hürmüz’deki kayıp geçişleri telafi etti. Böylece Orta Doğu’nun toplam ham petrol ihracatı savaş öncesi seviyeye yakın kalmayı başardı.

Boğazdan geçen gemi sayısı çarşamba günü 10’a çıktı. Ancak bu rakam, pazar ve pazartesi günlerinde görülen günlük 20’nin üzerindeki seviyenin oldukça altında kaldı. Son iki günde boğaza giren gemi sayısı, çıkan gemi sayısını geçti.

Kullanılan veriler, tespit edilmemek amacıyla Otomatik Tanımlama Sistemi transponderlerini kapatarak geçiş yapan gemileri kapsamıyor.

LSEG salı günü 8 gemi geçişi kaydetti

LSEG verilerine göre salı günü boğazdan 8 gemi geçti. Bunların yarısı girişe, yarısı çıkışa yönelikti. Bir gün önce bu sayı 14’tü.

Geçiş yapan gemiler arasında 5 petrol tankeri bulunuyordu. Listede ayrıca Katar’daki Ras Laffan’da yükleme yapan ve Pakistan’daki Port Qasim’e gitmesi planlanan Al Mafyar adlı sıvılaştırılmış doğal gaz tankeri de yer aldı.

Tanker saldırıları haftalık bazda zirveye çıktı

Deniz güvenliği kaynaklarına göre Hürmüz’den geçen tankerlere yönelik saldırılar geçen hafta, savaşın başlamasından bu yana haftalık bazda en yüksek seviyeye ulaştı. Bu durum, geçişlerdeki sert düşüşün temel nedeni olarak öne çıkıyor.

Son olayda bir tanker, Katar’ın Madinat ash Shamal kentinin 51 deniz mili kuzeyinde mermilerle vuruldu. Olayda yaralılar olduğu bildirildi.

Savaşın 28 Şubat’ta başlamasından önce Hürmüz Boğazı’ndan tankerler, gaz taşıyıcıları, dökme yük ve konteyner gemileri dahil günlük yaklaşık 125 büyük ticari gemi geçiyordu. Bu gemilerin taşıdığı yükler, küresel ham petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz arzının beşte birini oluşturuyordu.

Hürmüz Boğazı’nda gemi trafiği iki ayın dibinde adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

ABD Enerji Bakanı Chris Wright, pazartesi günü Hürmüz Boğazı’ndan 17 milyon varil petrol geçtiğini açıkladı. Kpler ise aynı gün petrol kargosu kaydetmediğini bildirdi. Wright ayrıca Venezuela üretimini artıracak anlaşmalara işaret etti.

Wright, Hürmüz’den 17 milyon varil petrol geçtiğini açıkladı

ABD Enerji Bakanı Chris Wright, pazartesi günü Hürmüz Boğazı’ndan 17 milyon varil petrol geçtiğini açıkladı. Wright, bu miktarın İran bağlantılı çatışmanın deniz taşımacılığını aksatmasından bu yana kaydedilen en yüksek günlük akış olduğunu söyledi.

Hürmüz Boğazı, petrol taşımacılığı açısından küresel enerji piyasasının öne çıkan geçiş noktalarından biri olarak izleniyor. Boğazdaki gemi trafiği ve petrol akışına ilişkin veriler, farklı takip sistemleri ve resmi açıklamalar üzerinden takip ediliyor.

Wright’ın açıklaması, boğazdan geçen ham petrol miktarının önceki günlere göre arttığına işaret ederken, gemi takip verileriyle resmi değerlendirmeler arasındaki fark da dikkat çekti.

Kpler verileri petrol akışı açıklamasıyla farklılık gösterdi

Wright’ın paylaştığı 17 milyon varillik rakam, gemi takip şirketi Kpler’in öncü verileriyle farklılık gösterdi. Kpler, pazartesi günü Hürmüz Boğazı’ndan yalnızca beş dökme yük gemisinin geçtiğini ve petrol kargosu kaydedilmediğini bildirdi.

Kpler verilerindeki bu görünüm, ABD Enerji Bakanı’nın açıkladığı günlük petrol akışıyla aynı yönde olmadı. Gemilerin takip cihazlarını kapatması halinde ise bu gemilerin Kpler verilerinde görünmeyebileceği belirtildi.

Wright, daha önce de boğazdan geçen petrol miktarının gemi takip şirketlerinin kayıtlarında görülen düzeylerden daha yüksek olduğunu savunmuştu. Bu değerlendirme, deniz taşımacılığında kullanılan farklı veri setleri ile gemi sinyallerinin erişilebilirliği arasındaki farklara işaret etti.

Gemi takip verileri, genellikle gemilerin konum bildirimlerine dayanırken, sinyal paylaşımı yapılmayan veya takip cihazları devre dışı olan gemiler bu sistemlerde eksik görünebiliyor. Bu nedenle resmi makamların açıkladığı akış tahminleri ile ticari takip şirketlerinin verileri arasında dönemsel farklılıklar oluşabiliyor.

Venezuela anlaşmalarının üretimi iki kattan fazla artırması bekleniyor

Caracas’ta temaslarda bulunan Wright, ABD’li ve diğer ülkelerden petrol şirketleriyle çarşamba günü imzalanacak anlaşmaların Venezuela’nın ham petrol üretimini gelecek yıllarda iki kattan fazla artıracağını söyledi.

Wright’a göre anlaşmalara bağlı yatırımlar, piyasaya sunulan petrol miktarını önemli ölçüde artıracak. Bakan, bu ilave arzın petrol fiyatları üzerinde aşağı yönlü baskı oluşturacağını ifade etti.

“Anlaşmalara bağlı yatırımların piyasaya sunulan petrol miktarını önemli ölçüde artıracağını ve petrol fiyatları üzerinde aşağı yönlü baskı oluşturacağını” belirtti.

Venezuela ham petrol üretimi, 1990’ların sonunda günlük 3 milyon varilin biraz üzerindeki seviyede zirve yaptıktan sonra yaklaşık 1,1-1,2 milyon varile gerilemişti.

Wright’ın açıklamasında, çarşamba günü imzalanması planlanan anlaşmaların kapsamı, yatırım tutarı veya üretim artışının hangi takvim içinde gerçekleşeceğine ilişkin ayrıntı paylaşılmadı. Bakan, üretimdeki artışın gelecek yıllarda iki katın üzerine çıkmasını beklediğini belirtti.

Venezuela’nın üretim kapasitesi, ülkenin petrol sektörüne yönelik yatırımlar, işletme koşulları ve şirketlerin faaliyet planları açısından yakından izleniyor. Wright’ın Caracas’taki temasları, petrol şirketleriyle imzalanacağı belirtilen anlaşmaların üretim görünümüne etkisi bakımından gündeme geldi.

Wright, ABD’de rafineri kapasitesine dikkat çekti

Wright, ABD’de benzin ve motorin fiyatlarının önündeki temel engelin rafineri kapasitesi olduğunu söyledi. Ham petrol arzındaki değişimlerin nihai akaryakıt fiyatlarına yansımasında rafinerilerin işleme kapasitesi belirleyici unsurlar arasında yer alıyor.

ABD Enerji Bakanı, Trump yönetiminin rafinerilere yönelik düzenlemeleri gevşetmesinin ardından ABD’de benzin fiyatlarının gelecek haftalarda düşmesinin beklendiğini ifade etti.

Wright, benzin ve motorin fiyatlarının önündeki temel engelin rafineri kapasitesi olduğunu söyledi.

Bakanın değerlendirmesi, Venezuela’dan sağlanması beklenen ek petrol arzı ile ABD’deki rafineri düzenlemelerine yönelik yaklaşımı birlikte ele aldı. Ancak açıklamada benzin ve motorin fiyatlarına ilişkin herhangi bir seviye, oran veya takvimsel fiyat verisi paylaşılmadı.

Rafineri kapasitesi, ham petrolün benzin, motorin ve diğer ürünlere dönüştürülmesindeki işlem hacmini ifade ediyor. Wright, ABD’deki düzenleyici değişikliklerin ardından akaryakıt fiyatlarına ilişkin beklentisini bu kapasite çerçevesinde dile getirdi.

Hürmüz Boğazı’ndaki günlük petrol akışına ilişkin farklı veriler, Venezuela’da planlanan petrol anlaşmaları ve ABD’deki rafineri düzenlemeleri, Wright’ın açıklamalarında enerji arzı ile akaryakıt fiyatları arasındaki ilişkiyi öne çıkan başlıklar haline getirdi.

ABD, Hürmüz’den günlük 17 milyon varil petrol geçtiğini açıkladı adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Amerika Birleşik Devletleri ile İran arasında tırmanan jeopolitik gerilim ve bölgesel güvenlik riskleri devam ederken, küresel enerji ve emtia ticaretinin en kritik geçiş noktalarından Hürmüz Boğazı ve Bab el-Mendeb’de gemi trafiği dalgalı bir seyir izlemektedir. Kpler seyrüsefer verileri, görünür gemi geçişlerinde sınırlı bir artışa işaret etse de toplam hacmin tarihsel ortalamaların gerisinde kaldığını ortaya koymaktadır.

Hürmüz Boğazı’nda görünür gemi trafiği ve jeopolitik risklerin seyri

Küresel ham petrol ve LNG ticaretinin en hayati deniz koridoru olan Hürmüz Boğazı’nda, ABD-İran geriliminin yarattığı güvenlik kaygılarına rağmen görünür ticari emtia trafiği çarşamba günü hafif bir toparlanma kaydetmiştir. Uluslararası gemi takip platformu Kpler verilerine göre, boğazdan geçen emtia taşıyıcı gemi sayısı salı günkü 8 seviyesinden çarşamba günü 10’a yükselmiştir. Ancak kaydedilen bu yükselişe rağmen, günlük geçiş hacmi bölgedeki 10 günlük hareketli ortalama olan yaklaşık 15 geminin belirgin şekilde altında kalmaya devam etmektedir. Geçiş yapan gemilerin tipleri incelendiğinde, Umman Körfezi’nden Hürmüz Boğazı’na doğru iki orta menzilli yakıt tankeri, bir LPG gemisi, bir Panamax tanker ve üç Handymax tankerin giriş yaptığı tespit edilmiştir. Körfez içinden dışarıya doğru seyrüsefer yapan grupta ise bir orta menzilli yakıt tankeri, bir bitüm tankeri ve bir kuru yük gemisi yer almıştır. Ticari filoların temkinli hareket etmesi, bölgedeki deniz sigorta primlerinin (War Risk Insurance) ve navlun maliyetlerinin yüksek seyretmesine neden olmaktadır.

İran ve Umman arasındaki Hürmüz pazarlığı ve gelir paylaşımı taslağı

Piyasalar ve küresel enerji aktörleri, bir yandan askeri hareketliliği takip ederken diğer yandan İran ile Umman arasında Hürmüz Boğazı’nın yönetimi ve seyrüsefer rejimi üzerine yürütülen diplomatik temaslara odaklanmıştır. Üst düzey bir İranlı diplomatik kaynak, Tahran ve Maskat yönetimlerinin boğazın kullanımına ilişkin ikili anlaşmanın teknik ve hukuki ayrıntıları üzerinde çalışmayı sürdürdüğünü doğrulamıştır. İran Devrim Muhafızları Ordusu daha önce yaptığı açıklamada, boğazın güvenliği, seyrüsefer düzenlemeleri ve olası gelir paylaşımı (transit ücretleri/geçiş rejimleri) hususlarında tarafların mutabakata vardığını duyurmuştu. Bu diplomatik sürecin nihai bir hukuki çerçeveye kavuşması, bölgedeki askeri tırmanmanın deniz ticaretine yansıyan yıkıcı etkilerini hafifletebilecek en kritik siyasi katalizör olarak değerlendirilmektedir.

Bab el-Mendeb ve Kızıldeniz rotasında trafik yavaşlaması

Kızıldeniz’i Hint Okyanusu’na bağlayan bir diğer stratejik geçiş noktası olan Bab el-Mendeb Boğazı’nda ise ticari trafik üst üste ikinci gün yavaşlama kaydetmiştir. Kpler verilerine göre, salı günü 24 olan emtia gemisi geçiş sayısı çarşamba günü 19’a gerilemiştir. Bölgeden çıkış yapan altı tankerlik grubun içerisinde, devasa kapasitesiyle bilinen bir VLCC (Very Large Crude Carrier – Çok Büyük Ham Petrol Taşıyıcısı) tankerin de bulunması dikkat çekmiştir. Bab el-Mendeb’deki bu yavaşlama, Süveyş Kanalı üzerinden yürütülen Asya-Avrupa ticaret hattındaki tedarik zinciri aksamalarının bir süre daha devam edebileceğini teyit etmektedir.

Transponder veri kısıtları ve “karanlık seyir” (dark fleet) gerçeği

Açıklanan resmi seyrüsefer rakamları değerlendirilirken Kpler ve denizcilik analistleri önemli bir teknik kısıta dikkat çekmektedir. Kpler verileri, yalnızca Otomatik Tanımlama Sistemi (AIS – Transponder) cihazları açık olan ve uydu/karasal istasyonlar tarafından takip edilebilen görünür gemileri kapsamaktadır. Bölgedeki yüksek jeopolitik riskler, olası askeri müdahaleler ve uluslararası yaptırımlar nedeniyle çok sayıda tanker ve kargo gemisi takip sistemlerini kapatarak “karanlık seyir” (dark navigation) modunda hareket etmektedir. Dolayısıyla, Hürmüz ve Bab el-Mendeb boğazlarından gerçekleşen fiili fiziki gemi trafiğinin ve emtia akışının, açıklanan resmi istatistiksel sayıların belirgin şekilde üzerinde olduğu değerlendirilmektedir.

Hürmüz’de gemi trafiği hafif arttı: İran-Umman görüşmeleri yakından izleniyor adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Küresel enerji ticaretinin şah damarları olan Hürmüz ve Bab el-Mandeb boğazlarında ticari gemi geçişlerinin dramatik bir şekilde yavaşlaması, uluslararası emtia piyasalarında yeni bir arz şoku endişesini tetikliyor. VLCC ve LNG tankerlerinin geçiş yapmaması, jeopolitik risklerin makroekonomik etkilerini derinleştiriyor.

Hürmüz boğazı’nda emtia gemisi trafiğindeki dramatik çöküş

Dünya petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) tedarik zincirinin en hayati kilit noktası (chokepoint) olarak kabul edilen Hürmüz Boğazı, benzeri görülmemiş bir deniz trafiği daralmasına sahne olmaktadır. Uluslararası emtia ve denizcilik veri analitiği kuruluşu Kpler tarafından yayımlanan son verilere göre, perşembe günü boğazdan geçen emtia gemilerinin sayısı bir önceki güne kıyasla tam yarı yarıya gerileyerek tarihi düşük seviyelerden biri olan 7 rakamına inmiştir. Bu 7 geminin yalnızca 4’ü boğaza giriş yaparken, 3’ü Körfez sularından çıkış gerçekleştirmiştir. Rakamların bu denli sert bir düşüş sergilemesi, uluslararası denizcilik şirketlerinin, armatörlerin ve dev enerji tüccarlarının (commodity traders) bölgedeki operasyonlarını ne denli büyük bir risk altında gördüklerinin en somut matematiksel kanıtıdır. Şubatta patlak veren sıcak çatışma ve savaş ortamından önce Hürmüz Boğazı, küresel deniz yoluyla taşınan ham petrolün ve LNG’nin yaklaşık beşte birinin transit geçiş yaptığı, her gün on milyonlarca varil enerjinin Asya, Avrupa ve Amerika pazarlarına pompalandığı devasa bir otoban konumundaydı. Gemi trafiğindeki bu ani felç durumu, Orta Doğu jeopolitiğindeki fay hatlarının kırılmasıyla birlikte, sadece bölgesel bir güvenlik sorunu olmaktan çıkmış; doğrudan doğruya küresel sanayi çarklarının dönmesini sağlayan enerji arzı üzerinde sistemik bir tehdit haline gelmiştir. Bu durum, spot piyasalardaki fiziki teslimatlı petrol kontratlarının fiyatlamalarında anında bir risk primi (risk premium) oluşmasına zemin hazırlamaktadır.

Çok büyük ham petrol (VLCC) ve LNG tankerlerinin yokluğu

Perşembe gününe ait gemi geçiş verilerindeki en çarpıcı ve makroekonomik açıdan en sarsıcı detay, geçen 7 gemi arasında hiçbir Çok Büyük Ham Petrol Tankeri (Very Large Crude Carrier – VLCC) veya LNG (Sıvılaştırılmış Doğal Gaz) tankerinin bulunmamasıdır. Bir VLCC tankeri, tek seferde yaklaşık 2 milyon varil ham petrol taşıma kapasitesine sahiptir; bu da küresel günlük petrol tüketiminin yaklaşık yüzde 2’sine tekabül etmektedir. Benzer şekilde LNG tankerleri, kış aylarına yaklaşırken Avrupa ve Asya’nın sanayi ile ısınma ihtiyaçları için kritik öneme sahip devasa enerji bloklarını taşımaktadır. Hürmüz Boğazı‘ndan bu dev gemilerin geçiş yapmaması, küresel piyasalardan aniden milyonlarca varil petrolün ve yüzbinlerce metreküp doğal gazın fiziksel olarak çekilmesi (veya piyasaya ulaşımının gecikmesi) anlamına gelmektedir. Kpler verilerinde dikkat çeken tek istisnai büyük hacimli sevkiyat, propan ve bütan gazları (LPG bileşenleri) taşıyan 1 adet Çok Büyük Gaz Taşıyıcısının (VLGC), İran rotasını kullanarak boğazdan çıkış yapması olmuştur. VLCC ve LNG tanker sahiplerinin boğaz geçişlerini askıya alması, varlık değerleri yüz milyonlarca doları bulan bu gemilerin ve içlerindeki milyarlarca dolarlık kargoların asimetrik askeri saldırılara (dron, füze veya mayın tehdidi) hedef olma ihtimaline karşı alınan radikal bir kurumsal risk yönetimi (hedging) kararıdır. Bu büyük gemilerin yokluğu, enerji piyasalarında “arz sıkışıklığı” (supply squeeze) algısını körüklemekte ve vadeli işlem piyasalarında contango yerine backwardation (yakın vadeli fiyatların uzak vadeden yüksek olması) yapısını güçlendirmektedir.

ABD-İran barış görüşmelerindeki belirsizlik ve jeopolitik fay hatları

Denizcilik trafiğinde yaşanan bu “bekle ve gör” (wait and see) politikasının arkasındaki yegane politik itici güç, Washington ile Tahran arasında yürütülen ve küresel piyasalar tarafından yakından takip edilen barış görüşmelerindeki derin belirsizliktir. Diplomatik kanalların tıkanması, müzakere masasında öne sürülen tazminat ve yaptırımın kaldırılması gibi maksimalist taleplerin karşılanamaması, bölgedeki askeri gerilimi her an patlamaya hazır bir barut fıçısı halinde tutmaktadır. ABD donanmasının caydırıcılık unsurları ile İran’ın asimetrik deniz gücü (sürat tekneleri, kıyı bataryaları) arasındaki potansiyel sıcak temas riski, sivil deniz taşımacılığını bir savaş alanının ortasında bırakmaktadır. ABD-İran görüşmelerinden somut, bağlayıcı ve denetlenebilir bir uzlaşı (de-escalation) çıkmadığı sürece, armatörlerin bu sularda operasyon yapma iştahı sıfıra yakınsayacaktır. Bu belirsizlik, uluslararası ilişkiler disiplinindeki “güvenlik ikilemi” (security dilemma) teorisinin emtia piyasalarına doğrudan yansımasıdır. Taraflar, masadaki pozisyonlarını güçlendirmek adına sahada askeri hareketliliği canlı tutarken, bu güç gösterisinin faturasını lojistik darboğazlar ve fırlayan navlun maliyetleri üzerinden küresel ekonomi ödemektedir. Jeopolitik risklerin bu denli yüksek kalması, küresel fon yöneticilerinin enerji şirketleri hisselerindeki pozisyonlarını artırmalarına (overweight) ve uzun vadeli enerji sözleşmelerinde fiyatlama formüllerini yeniden revize etmelerine neden olmaktadır.

Bab el-Mandeb boğazında yavaşlayan trafik ve süveyş krizi

Hürmüz Boğazı‘nda yaşanan çöküşün bir benzeri ve doğrudan uzantısı, Kızıldeniz’i Aden Körfezi’ne ve Hint Okyanusu’na bağlayan bir diğer stratejik su yolu olan Bab el-Mandeb Boğazı’nda da kendini göstermektedir. Kpler verileri, Bab el-Mandeb‘den geçen emtia gemisi sayısının perşembe günü 23’e gerilediğini ortaya koymuştur. Oysa önceki iki günün her birinde bu sayı 34 seviyesindeydi; bu da transit trafikte yaklaşık yüzde 32’lik bir yavaşlamaya (daralmaya) işaret etmektedir. Bab el-Mandeb, küresel ticaretin ve Avrupa’nın Asya ile olan enerji köprüsünün (Süveyş Kanalı bağlantısı) kilit taşıdır. Buradaki 23 geminin 16’sı giriş, 7’si ise çıkış yapmış olup, çıkış yapanlar arasında Stoic Warrior ve Dokos adlı iki adet Suezmax (Süveyş Kanalı’ndan geçebilecek maksimum büyüklükteki tanker) ham petrol tankeri dikkat çekmektedir. Stoic Warrior’un Vietnam’a, Dokos’un ise Hindistan’a doğru seyretmesi, Asya’nın enerji açlığının bu riskli sulardaki gemi trafiğini ayakta tutan tek zorunlu unsur olduğunu göstermektedir. Ancak perşembe günü bu boğazdan da tıpkı Hürmüz’de olduğu gibi hiçbir VLCC veya LNG tankerinin geçmemesi, en büyük ölçekli küresel enerji aktörlerinin Kızıldeniz-Süveyş rotasını tamamen terk edip, gemilerini Afrika’nın güneyindeki Ümit Burnu’na (Cape of Good Hope) yönlendirdiklerinin matematiksel kanıtıdır. Ümit Burnu rotası, teslimat sürelerini 10 ila 15 gün arasında uzatırken, devasa bir yakıt ve operasyon maliyeti yaratarak küresel tedarik zinciri enflasyonunu ateşlemektedir.

Karanlık filo (Dark Fleet) gerçeği ve AIS transponder verilerindeki kör noktalar

Kpler gibi saygın denizcilik veri analitiği kuruluşlarının raporlarının dipnotlarında yer alan en sarsıcı gerçek, “Transponderlerini kapatarak Hürmüz ve Bab el-Mandeb boğazlarından geçen gemiler Kpler verilerinde yer almıyor” ifadesidir. Küresel denizcilik hukukuna (IMO kuralları) göre ticari gemilerin Otomatik Tanımlama Sistemlerini (AIS) sürekli açık tutmaları zorunludur. Ancak günümüzde uygulanan ağır yaptırımlar, ambargolar ve savaş durumu, “Karanlık Filo” (Dark Fleet veya Shadow Fleet) olarak adlandırılan ve sayılarının yüzleri bulduğu tahmin edilen devasa bir hayalet armadanın doğmasına yol açmıştır. Genellikle eski, standart dışı, uluslararası geçerliliği olan bir sigortası (P&I Club koruması) bulunmayan ve paravan şirketler üzerine kayıtlı bu gemiler, radarlarda görünmemek ve yaptırımlı petrolü (özellikle İran ve Rusya menşeli) taşımak için boğaz geçişleri sırasında AIS transponderlerini kasten kapatmaktadır (going dark). Bu durum, açıklanan resmi gemi geçiş verilerinin sahadaki fiili petrol akışını tam olarak yansıtmamasına (underreporting) neden olmaktadır. Karanlık filonun bölgedeki faaliyetleri, sadece küresel arz verilerini manipüle etmekle kalmaz; aynı zamanda olası bir kaza, petrol sızıntısı veya çatışma anında çevre felaketlerine ve deniz güvenliği krizlerine kapı aralar. Makroekonomik analizler yapan kurumlar, “eksik varilleri” uydu görüntüleri ve sentetik açıklıklı radar (SAR) teknolojileriyle tahmin etmeye çalışsa da, karanlık filonun varlığı küresel enerji piyasalarında fiyat keşif (price discovery) mekanizmasını derinden zedeleyen opak bir paralel ekonomi yaratmaktadır.

Savaş riski primleri ve yükselen küresel navlun maliyetleri

Ticari gemilerin Hürmüz Boğazı ve Bab el-Mandeb gibi yüksek riskli sulardan geçmeye devam edebilmesi için katlanmak zorunda oldukları en büyük finansal yük, astronomik seviyelere ulaşan sigorta poliçeleridir. Uluslararası denizcilik sigorta sendikaları (Londra Lloyd’s gibi), bölgeyi “Yüksek Riskli Bölge” (High Risk Area – HRA) olarak sınıflandırmış ve bu sulardan geçen gemiler için gemi gövde (Hull & Machinery) değerinin belli bir yüzdesi kadar “Savaş Riski Ek Primi” (War Risk Premium) talep etmeye başlamıştır. Askeri gerilimin ve siyasi belirsizliğin zirve yaptığı günlerde, bu prim oranları tek bir geçiş için milyonlarca doları bulabilmektedir. Gemi sahipleri (armatörler) ve kiralayanlar (charterers), karşı karşıya kaldıkları bu devasa finansal yükü doğal olarak taşıma ücretlerine (navlun) yansıtmak zorundadır. Baltık Kuru Yük Endeksi (BDI) ve Kirli Tanker Endeksleri (BDTI), rotaların uzaması ve sigorta primlerinin patlaması nedeniyle yukarı yönlü sert dalgalanmalar yaşamaktadır. Ayrıca, gemilerin Ümit Burnu’na yönelmesi ton-mil talebini (ton-mile demand) yapay olarak artırmakta, piyasadaki boş gemi arzını emerek navlun piyasasında yapısal bir sıkışıklık yaratmaktadır. Artan lojistik maliyetler, nihai tüketicinin satın aldığı benzinden, sanayicinin kullandığı doğal gaza kadar her ürünün fabrika çıkış fiyatına eklenerek, küresel ticaretin toplam maliyetini ağırlaştıran gizli bir vergi (stealth tax) işlevi görmektedir.

Küresel enerji piyasalarında fiyatlama davranışları ve spekülasyon

Gemi trafiklerindeki bu çöküş ve boğazların kapalı/riskli kalması ihtimali, emtia türev piyasalarında faaliyet gösteren fon yöneticileri, hedge fonlar ve algoritmik ticaret masaları (HFT) için eşsiz bir spekülasyon alanı yaratmaktadır. Brent ve WTI ham petrol vadeli kontratları, fiziksel arzın henüz kesilmediği ancak kesilme riskinin (tail risk) çok yüksek olduğu bu tür “risk primli” dönemlerde olağanüstü oynaklık (volatilite) sergilemektedir. Piyasalar, Hürmüz Boğazı‘nın fiziken kapatılması durumunda günlük 20 milyon varilin üzerinde bir petrolün sistemden çıkacağı “kıyamet senaryosunu” (doomsday scenario) fiyatlama modellerinin bir köşesinde sürekli olarak tutmaktadır. Opsiyon piyasalarında alım (call) opsiyonlarına yönelik aşırı talep, piyasa yapıcılarının (market makers) pozisyonlarını dengelemek adına dayanak varlığı (petrol) satın almalarına neden olarak (gamma squeeze) fiyatları suni olarak yukarı itebilmektedir. Öte yandan LNG tankerlerinin boğazlardan geçmemesi, Avrupa’daki TTF ve Asya’daki JKM doğal gaz referans fiyatlarını (benchmarks) yukarı yönlü baskılamaktadır. Kış aylarına yaklaşırken depolarını doldurma telaşında olan ülkeler, Orta Doğu gazının kesilmesi ihtimaline karşı ABD ve Avustralya menşeli LNG kargolarına hücum ederek bölgesel fiyat primlerinin (arbitraj makaslarının) açılmasına neden olmaktadır. Enerji piyasalarındaki bu korku odaklı fiyatlama davranışı, reel endüstrilerin maliyet öngörülebilirliğini tamamen ortadan kaldırmaktadır.

Enflasyonist baskıların yeniden doğuşu ve merkez bankası ikilemi

Orta Doğu’daki boğazlarda yaşanan bu lojistik felcin ve artan enerji maliyetlerinin makroekonomik boyuttaki en yıkıcı sonucu, küresel dezenflasyon sürecini rayından çıkarma potansiyelidir. 2025 yılı boyunca agresif faiz artırımları ile enflasyonu kontrol altına almaya çalışan ABD Merkez Bankası (Fed) ve Avrupa Merkez Bankası (ECB), arz yönlü şoklar karşısında kullanabilecekleri politika araçlarının sınırına gelmiştir. Petrol, doğal gaz ve navlun maliyetlerindeki eşzamanlı artış, ekonomi literatüründe “maliyet itişli enflasyon” (cost-push inflation) olarak tanımlanan ve merkez bankalarının faiz politikalarıyla çözülmesi en zor olan enflasyon türünü yeniden alevlendirmektedir. Eğer Hürmüz Boğazı‘ndaki yavaşlama kalıcı hale gelir ve enerji fiyatları belli bir eşiğin (örneğin petrol için 90-100 dolar bandı) üzerinde kalıcılaşırsa, manşet enflasyon verilerindeki düşüş duracak, hatta yukarı yönlü bir ivme başlayacaktır. Bu senaryo, merkez bankalarının piyasaların merakla beklediği faiz indirim (pivot) kararlarını süresiz olarak ertelemelerine, yani “daha uzun süre daha yüksek” (higher for longer) faiz patikasında kalmalarına neden olacaktır. Yüksek faiz oranlarının devam etmesi, küresel ekonomik büyümeyi baskılayacak, ticari kredi musluklarını daraltacak ve hem tüketici hem de yatırımcı güvenini aşındıracaktır. Dolayısıyla, 7 gemilik basit bir veri, aslında küresel para politikasının kaderini tayin edebilecek büyüklükte bir makroekonomik kelebek etkisine (butterfly effect) sahiptir.

Asya ekonomilerinin enerji kırılganlığı ve stratejik bağımlılık

Bab el-Mandeb boğazından perşembe günü geçen Suezmax tankerleri Stoic Warrior ve Dokos’un rotalarının sırasıyla Vietnam ve Hindistan olması, Asya’nın Orta Doğu enerjisine olan yapısal bağımlılığının ve kırılganlığının en net fotoğrafıdır. Çin, Hindistan, Japonya, Güney Kore ve ASEAN ülkeleri, devasa sanayi üretimlerini, petrokimya tesislerini ve elektrik üretim santrallerini ayakta tutabilmek için Hürmüz Boğazı‘ndan akan petrole ve gaza mutlak surette mecburdur. Özellikle dünyanın en büyük petrol ithalatçısı Çin ve en hızlı büyüyen enerji tüketicisi Hindistan, tedarik zincirindeki bu aksamalara karşı en savunmasız makroekonomik blokları oluşturmaktadır. Asya ekonomileri, enerji maliyetlerindeki artışı ya devlet sübvansiyonlarıyla karşılayarak devasa bütçe açıkları vermek (fiscal deficit) ya da nihai ürün fiyatlarına yansıtarak küresel ihracat pazarlarındaki rekabet güçlerini kaybetmek ikilemiyle karşı karşıyadır. Çin ve Hindistan’ın Rus petrolüne yönelerek yaptırımları by-pass eden “karanlık filo” üzerinden indirimli (discounted) petrol alımlarına hız vermesi, kısmen bu kırılganlığı aşma çabasıdır. Ancak Asya rafinerilerinin teknik altyapısı (complex refining capacity), halen büyük oranda Basra Körfezi’nden gelen ekşi (sour) petrol kalitelerine göre dizayn edilmiştir. Asya kaplanlarının ekonomik büyüme ivmesinin, tamamen bu dar boğazlardaki siyasi ve askeri trafiğin seyrine ipotek edilmiş olması, jeo-ekonomik açıdan sürdürülemez bir durum teşkil etmektedir.

Alternatif enerji koridorları ve uzun vadeli dönüşüm stratejileri

Krizlerin kronikleştiği ve ABD-İran müzakereleri gibi jeopolitik kördüğümlerin çözülemediği bir dünyada, uluslararası enerji şirketleri ve devletler, Hürmüz Boğazı ve Bab el-Mandeb‘e olan bağımlılıklarını azaltacak uzun vadeli stratejik alternatiflere yatırım yapmak zorundadır. Suudi Arabistan’ın Doğu-Batı boru hattı (Petroline) veya Birleşik Arap Emirlikleri’nin Habshan-Fujairah boru hattı gibi devasa bypass projeleri, Körfez petrolünü doğrudan Kızıldeniz veya Umman Denizi’ne ulaştırarak Hürmüz riskini bertaraf etmeyi amaçlayan makro-mühendislik harikalarıdır. Ancak bu boru hatlarının taşıma kapasiteleri, boğazlardan geçen deniz trafiğinin hacmini tek başına ikame edebilecek seviyede değildir. Bu nedenle, devletler “Stratejik Petrol Rezervlerini” (SPR) maksimize etme ve arz güvenliği için fiziki stoklama (hoarding) kapasitelerini artırma yoluna gitmektedir. Daha uzun vadeli, yapısal ve nihai çözüm ise, küresel enerji dönüşümünün (energy transition) hızlandırılmasıdır. Güneş, rüzgar, nükleer ve yeşil hidrojen gibi yenilenebilir ve yerli (domestik) enerji kaynaklarına yapılacak devasa sermaye yatırımları (Capex), sadece bir iklim veya sürdürülebilirlik tercihi değil; artık bir “ulusal güvenlik” (national security) ve “makroekonomik bağımsızlık” zorunluluğudur. Hürmüz Boğazı‘ndaki trafiğin yarı yarıya düşmesi, küresel sanayinin fosil yakıtlara ve dar coğrafi geçitlere olan hastalıklı bağımlılığını terk etmesi gerektiğine dair verilen en yüksek desibelli alarm zili olarak ekonomi tarihine geçecektir.

Hürmüz Boğazı gemi trafiği yarı yarıya düştü adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

ABD ile İran arasında varılan mutabakatın küresel enerji koridorlarındaki olumlu yansımaları haziran ayında netlik kazanmaya başladı. Küresel petrol arzının en kritik geçiş noktası olan Hürmüz Boğazı üzerinden yapılan ham petrol sevkiyatları, diplomatik yumuşamanın ardından hız kazanarak normal seviyesinin yaklaşık üçte birine kadar yükseldi.

Günlük petrol akışı 4,8 milyon varili buldu

Enerji veri ve analiz şirketi Kpler‘in analisti Yui Torikata, boğazdan geçen ve resmi olarak doğrulanan petrol akışının günlük yaklaşık 4,8 milyon varil seviyesine ulaştığını duyurdu.

Piyasalara derin bir nefes aldıran bu toparlanmanın arkasında üç temel dinamik öne çıkıyor:

• İran’ın İhracata Dönüşü: Mutabakat kapsamında İran’ın küresel pazara yeniden petrol ihraç etmeye başlaması.

• Körfezdeki Bekleyişin Bitmesi: Üç aydan uzun süredir Basra Körfezi içinde mahsur kalan ve geçiş izni bekleyen İran dışı yüklerin serbest bırakılması.

• Hayalet Gemilerin Geçişi: Otomatik Takip Sistemi (AIS) sinyali olmadan hareket eden tankerlerin emniyetli şekilde geçişlerini sürdürmesi.

İran tankerleri sinyal açmaya başladı

Diplomatik yakınlaşmanın en somut göstergelerinden biri de deniz ticareti şeffaflığında yaşandı. İran’a ait petrol tankerlerinin, seferleri sırasında kapatılmasıyla bilinen konum bilgilerini (AIS takip sinyallerini) yeniden yayınlamaya başlaması, küresel ticaret faaliyetlerinde kademeli ve daha şeffaf bir yapıya dönüşün güçlü bir işareti olarak yorumlandı.

18 Haziran’dan itibaren 35 milyon varil tahliye edildi

Kpler analisti Torikata, lojistik düğümün çözülmesine ilişkin çarpıcı bir istatistik de paylaştı:

“İran dışı gemilerde taşınan ve kriz döneminde Hürmüz Boğazı sınırları içinde mahsur kalan yaklaşık 35 milyon varillik devasa petrol stoku, 18 Haziran 2026 tarihinden bu yana başarılı bir şekilde bölgeden tahliye edilerek küresel pazarlara doğru yola çıktı.”

Riskler bitti mi? Şeffaflık henüz tam sağlanamadı

Bölgedeki jeopolitik gerilimin büyük ölçüde azalmasına ve sevkiyatların hızlanmasına rağmen, deniz taşımacılığı koşullarının henüz tamamen kriz öncesi döneme dönmediği belirtiliyor. Güvenlik endişeleri nedeniyle, bölgeden geçen İran dışı yüklerin önemli bir bölümünün hâlâ takip sinyalleri (transponder) kapalı şekilde boğazdan geçmeye devam etmesi, tam normalleşme için zamana ihtiyaç olduğunu gösteriyor.

Hürmüz Boğazı’ndaki petrol geçişleri normal seviyenin üçte birine ulaştı adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

İran’ın ham petrol depolayacak alanlarının hızla tükeniyor adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.