Ticaret Bakanlığı, 2025 yılı Aralık ayı itibarıyla dahilde işleme rejimi kapsamında toplam 542 firmaya dahilde işleme izin belgesi (DİİB) düzenledi. Ayrıca aynı dönemde 9 firmaya yurt içi satış ve teslim, 3 firmaya ise hariçte işleme izni verildi. Bakanlık, bu kapsamda bazı belgeleri iptal ederken, Resmi Gazete’de yayımlanan listelerle işlemleri kamuoyuna duyurdu.
542 firmaya DİİB verildi, 33 belge iptal edildi
Resmi Gazete’de yayımlanan verilere göre, Aralık ayında Türkiye genelinde faaliyet gösteren 542 firma, ithalata dayalı üretim süreçlerinde vergi avantajları sağlamak amacıyla dahilde işleme izni aldı. Söz konusu belge, firmalara belirli hammaddeleri gümrük vergisi ve KDV ödemeksizin ithal ederek, işleyip ihraç etme imkânı tanıyor.
Bu kapsamda 26 firma kendi talepleri doğrultusunda belgelerini iptal ettirirken, 7 firmanın belgesi ise Bakanlık tarafından resen iptal edildi. Bu iptallerin çoğunluğu yükümlülüklerin yerine getirilmemesi ya da ihraç taahhüdünün gerçekleştirilmemesi gibi nedenlerden kaynaklanıyor.
Dahilde işleme rejimi nedir ve neden önemlidir?
Dahilde işleme rejimi, Türkiye’nin ihracat potansiyelini artırmak amacıyla firmalara sağlanan önemli bir teşvik mekanizmasıdır. Bu rejim sayesinde üretici ve ihracatçı firmalar, yurt dışından getirdikleri hammaddeleri veya ara malları vergisiz ithal edebilir, bunları iç piyasaya sokmadan işleyip tekrar ihraç edebilirler. Böylece firmaların rekabet gücü artar, üretim maliyetleri düşer.
2025 yılında küresel tedarik zincirlerinde yaşanan aksamalara rağmen Türkiye’nin ihracat odaklı büyüme stratejisi, bu tür rejimlerin önemini daha da artırdı. Dahilde işleme izin belgesi, özellikle otomotiv, tekstil, makine, elektronik ve kimya sektörlerinde yaygın olarak kullanılıyor.
Aralık ayında yurt içi satış ve hariçte işleme izinleri
Bakanlığın yayımladığı verilere göre Aralık 2025’te ayrıca 9 firmaya yurt içi satış ve teslim belgesi, 3 firmaya da hariçte işleme izin belgesi verildi. Yurt içi satış belgeleri, firmalara üretimlerini iç piyasaya yönlendirme imkânı sunarken, hariçte işleme izinleri, Türkiye dışına gönderilen ürünlerin orada işlenip tekrar ithal edilmesini düzenler.
Bu tür belgeler özellikle teknoloji, savunma ve ilaç sektörlerinde ihtiyaç duyulan özel üretim süreçlerinde firmalara esneklik sağlar. Hariçte işleme rejimi, yerli üretimin yetersiz kaldığı alanlarda geçici dış kaynak kullanımı için önemlidir.
Dahilde işleme rejiminin 2025 yılı performansı
2025 yılı genelinde Türkiye’de binlerce firma DİİB başvurusunda bulunurken, Ticaret Bakanlığı bu taleplerin büyük kısmına onay verdi. İlk 11 ayda toplamda 5.300’ün üzerinde belge verildiği tahmin ediliyor. Aralık ayında verilen 542 belge, bu anlamda aylık bazda ortalamanın üzerinde bir rakama işaret ediyor.
Bu belgeler aracılığıyla yapılan ithalat ve ihracat işlemleri hem ülke ekonomisine katkı sağlamakta hem de döviz girdisi oluşturarak cari açığın azaltılmasına yardımcı olmaktadır. Rejim kapsamında işlenen malların ihraç edilmesi, Türkiye’nin dış ticaret dengesinde pozitif etki yaratır.
İhracatçı firmalara sağlanan avantajlar
DİİB sahibi firmalar, ithal ettikleri mallar için gümrük vergisi, KDV, ÖTV ve diğer dış ticaret vergilerinden muaf tutulur. Bu durum, firmaların maliyet yapısını doğrudan etkileyerek rekabet gücünü artırır. Ayrıca belirli sürelerde belge yükümlülüklerini yerine getiren firmalar için teşvik kapsamındaki işlemler sorunsuz şekilde ilerler.
Bununla birlikte, bu rejim kötüye kullanıldığında ya da taahhütlerin yerine getirilmemesi durumunda ciddi yaptırımlar uygulanabilir. Bu da firmaların belge kapsamında ithal ettiği malları zamanında ve taahhüt edildiği şekilde ihraç etmelerini zorunlu kılar.
Finansal boyut: DİİB rejiminin ekonomi üzerindeki etkisi
Dahilde işleme rejimi, sadece firmalar için değil, makroekonomik düzeyde de önemli etkiler doğurur. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ve Ticaret Bakanlığı verilerine göre, 2025 yılında dahilde işleme kapsamında yapılan ihracat, toplam ihracatın yaklaşık %35’ini oluşturdu. Bu da 2025’te yaklaşık 95 milyar dolarlık bir ihracat hacmine işaret ediyor.
Bu ihracatın yaratılması için yaklaşık 65 milyar dolarlık vergisiz hammadde ithalatı yapıldığı tahmin ediliyor. Bu yapının Türkiye’nin üretim kapasitesi üzerindeki etkisi büyük olmakla birlikte, iç piyasadaki KDV gelirlerinde geçici düşüşlere neden olabiliyor. Ancak bu durum, ihracatla gelen döviz girdisi sayesinde dengeleniyor.
Sektörel dağılım: Hangi sektörler DİİB kullanıyor?
Aralık 2025 döneminde DİİB verilen 542 firmanın sektörel dağılımı da dikkat çekici. En fazla belge alan sektörler şunlar:
- Tekstil ve hazır giyim (yaklaşık 150 firma)
- Otomotiv ve yedek parça (100 firma)
- Makine ve ekipman imalatı (75 firma)
- Kimya ve ilaç sanayi (50 firma)
- Elektrik-elektronik ürünler (45 firma)
- Diğer sektörler (122 firma)
Bu veriler, Türkiye’nin ihracata dayalı üretim modelinin çeşitlendiğini ve sadece birkaç sektöre bağlı kalmadığını gösteriyor. Ayrıca, orta ve küçük ölçekli işletmelerin de bu tür teşviklerden yararlandığı, bölgesel kalkınma açısından olumlu bir tablo oluşturuyor.
DİİB iptalleri neden gerçekleşiyor?
Aralık ayında iptal edilen toplam 33 belgeden 26’sı firma taleplerine bağlı, 7’si ise Bakanlık tarafından resen iptal edildi. Bu iptallerin nedenleri arasında şunlar yer alıyor:
- İhracat taahhüdünün süresi içinde yerine getirilmemesi
- Belgelerin kötüye kullanılması veya denetimlere aykırılık
- Üretim faaliyetine geçilememesi veya ithalatın yapılmaması
- Firma kapanışı ya da ticaret sicil değişiklikleri
Bakanlık, DİİB belgelerinin şeffaf ve etkili şekilde kullanılmasına büyük önem veriyor. Bu kapsamda sıkı denetimler uygulanmakta, firmaların yükümlülükleri titizlikle takip edilmektedir.
2026 hedefi: Dahilde işleme performansı artırılacak
2026 yılı için Ticaret Bakanlığı’nın hedefleri arasında, dijital başvuru sistemlerinin yaygınlaştırılması, belge onay süreçlerinin hızlandırılması ve bölgesel teşviklerle daha fazla KOBİ’nin rejimden yararlanmasının sağlanması yer alıyor.
Özellikle Anadolu’daki üretim merkezlerinde faaliyet gösteren firmaların dahilde işleme sistemine daha fazla entegrasyonu, hem istihdam artışı hem de bölgesel kalkınma açısından önem taşıyor. Ayrıca yeşil dönüşüm kapsamında çevre dostu üretim yapan firmaların da teşvik kapsamına alınması bekleniyor.
Sonuç: DİİB üretim ve ihracat için stratejik araç
542 firmaya Aralık 2025’te verilen DİİB belgeleri, Türkiye’nin ihracat odaklı büyüme stratejisine katkı sağlayacak adımların başında geliyor. Dahilde işleme rejimi, firmalara maliyet avantajı sunarken, ülkenin döviz gelirlerini artırarak ekonomik dengeye katkıda bulunuyor.
Önümüzdeki dönemde belge iptallerinin daha da azalması, uygulama süreçlerinin dijitalleşmesi ve sektörel çeşitliliğin artması bekleniyor. Bu sayede Türkiye’nin küresel ticaret zincirindeki yeri daha da güçlenecek.