ABD Ticaret Bakanlığı, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) merkezli G42 ve Suudi Arabistan merkezli Humain adlı teknoloji şirketlerine, binlerce adet gelişmiş **yapay zeka çipi** ihracatı yapılmasına izin verdi. Karar, Körfez bölgesinin iki büyük teknoloji yatırımcısına stratejik destek anlamı taşırken, aynı zamanda ABD’nin hassas teknolojiler üzerindeki kontrol politikasında dikkatli bir dengeyi ortaya koyuyor. İhracat izni kapsamında her bir şirket, Nvidia Corp.’un en gelişmiş ürünlerinden biri olan GB300 işlemcisine eşdeğer bilgi işlem gücüne sahip toplamda 35.000 çipe erişim hakkı elde edecek. Ancak bu satışlar, özel güvenlik ve raporlama şartlarının sağlanması koşuluyla gerçekleşecek.
G42 ve Humain, ABD'nin teknoloji güvenliği denetimini kabul etti
Ticaret Bakanlığı kaynaklarına göre, anlaşmanın temel unsurlarından biri, çiplerin yalnızca belirlenen alanlarda ve sınırlı kullanım çerçevesinde değerlendirileceği yönündeki güvenlik taahhütleri. Hem G42 hem de Humain, hassas veri işleme faaliyetlerini yalnızca izinli alanlarda yürüteceklerini beyan etti. Bu taahhütler, ABD’nin son yıllarda benimsediği teknoloji denetimi politikasının bir parçası olarak, stratejik öneme sahip **yarı iletken ihracatı** süreçlerine gözetim mekanizması entegre edilmesini zorunlu kılıyor. Ticaret Bakanlığı, çiplerin yeniden ihracat edilmemesi ve üçüncü taraflara aktarılmaması için sıkı takibe alınacağını belirtti.
Anlaşmalar Çin riski dikkate alınarak şekillendi
İhracat izninin verilmesi, aylar süren diplomatik ve ticari müzakerelerin ardından mümkün oldu. ABD’nin, bu süreçte en fazla önem verdiği konulardan biri, Çin ile olası teknoloji paylaşımı riskinin ortadan kaldırılmasıydı. Görüşmelere yakın kaynaklara göre, anlaşma çerçevesinde hem G42 hem de Humain, Çinli şirketlerle olan bağlarını zayıflatmak veya tamamen sonlandırmak zorunda kaldı. Bu gelişmeler, ABD'nin hassas teknolojilerin “rakip ülkelere” aktarılmasını önleme politikasının açık bir yansıması olarak yorumlanıyor.
G42, Huawei’den ayrılarak Microsoft ortaklığına yöneldi
G42, daha önce Çin merkezli teknoloji devi Huawei ile işbirliği içindeydi. Ancak şirket, 2023 yılı içinde Huawei ile olan ticari ilişkilerini sona erdirme taahhüdünde bulundu. Bu karar, ABD merkezli Microsoft ile 1,5 milyar dolarlık yapay zeka ortaklığının önünü açtı. Bu ayrılık, ABD’den alınacak yüksek kapasiteli çiplerin satışına zemin hazırlayan en kritik adımlardan biri oldu. Washington yönetimi, bu tarz stratejik dönüşümleri teşvik ederek Körfez ülkeleriyle olan teknoloji ortaklığını derinleştirmeyi amaçlıyor.
Humain, Çin ekipmanlarından uzak durma sözü verdi
Suudi Arabistan merkezli Humain ise henüz erken aşamadaki bir girişim olmasına rağmen, bölgede yapay zeka projeleriyle öne çıkıyor. Şirket, Huawei başta olmak üzere Çin menşeli donanım üreticilerinden ekipman temin etmeyeceğini kamuoyuna açıkladı. ABD için bu tür taahhütler yalnızca ticari değil, aynı zamanda stratejik güvenlik açısından da büyük önem taşıyor. Bu sayede Washington, çip satışının kontrolünü elinde tutarken, Körfez bölgesinde **teknoloji altyapısı** üzerindeki etkisini artırma imkanı buluyor.
Nvidia çipleri bölgesel yapay zeka hamlesini hızlandırabilir
Anlaşma ile Körfez ülkeleri, ABD kaynaklı en gelişmiş **AI donanımı** teknolojilerine erişim sağlayarak küresel yapay zeka yarışında daha rekabetçi hale gelecek. GB300 seviyesindeki işlem gücüne sahip çipler, büyük dil modelleri, otonom sistemler ve yüksek veri işleme uygulamaları için kritik öneme sahip. G42 ve Humain gibi şirketlerin bu donanımlarla neler inşa edebileceği belirsizliğini korusa da, Orta Doğu’nun AI altyapısını kurma süreci yeni bir ivme kazanmış durumda. Özellikle enerji dışı alanlara yönelen yatırım stratejileri göz önüne alındığında, bu gelişme Körfez ekonomileri açısından dönüştürücü olabilir.
Çip transferleri güvenlik kriterlerine bağlı olacak
Yetkililer, çiplerin teslimatı ve kullanımı sırasında uygulanacak özel güvenlik koşulları hakkında detaylı bilgi vermekten kaçındı. Ancak daha önce benzer anlaşmalarda görüldüğü üzere, çiplerin sadece onaylı veri merkezlerinde çalıştırılması ve ABD’nin önceden onayladığı yazılımlarla entegre edilmesi gibi şartlar söz konusu olabilir. Buna ek olarak, çiplerin kullanımının düzenli olarak raporlanması ve denetlenmesi de öngörülüyor. Washington yönetimi, teknolojik üstünlüğünü koruma adına yalnızca ihracat değil, ihracat sonrası izleme mekanizmalarını da aktif olarak uyguluyor.
Körfez'de yapay zeka yatırımları hız kazanıyor
BAE ve Suudi Arabistan, son yıllarda yapay zeka ve dijital dönüşüm yatırımlarını artırmış durumda. Özellikle G42’nin sağlık, güvenlik, ulaşım ve kamu yönetimi alanlarında geliştirdiği çözümler, bölge genelinde uygulanmaya başlandı. Humain ise Suudi Arabistan’ın Vision 2030 programı kapsamında geliştirilen yapay zeka altyapı projelerinde stratejik rol üstleniyor. Çip erişiminin sağlanması, bu projelerin ilerlemesini hızlandırabilir ve bölge ülkelerinin küresel teknoloji merkezi olma hedeflerine katkı sağlayabilir.
ABD’nin stratejik çip politikası Körfez üzerinden şekilleniyor
ABD, yarı iletken ihracatını yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda stratejik bir araç olarak kullanıyor. Çin’e yönelik ihracat kısıtlamaları sürerken, Körfez ülkeleri gibi jeopolitik olarak daha yakın ortaklara yüksek teknoloji transferi sağlanması dikkat çekici bir politika değişimini yansıtıyor. Bu stratejiyle hem Çin’in yapay zeka alanında ilerleyişini sınırlamak hem de kendi müttefikleri üzerinden küresel AI ekosistemini şekillendirmek amaçlanıyor.
Sonuç: Çip onayı bölgesel rekabeti artıracak
ABD'nin BAE merkezli G42 ve Suudi Arabistan merkezli Humain şirketlerine gelişmiş yapay zeka çipi satışına onay vermesi, sadece ticari değil, aynı zamanda stratejik bir gelişme olarak değerlendiriliyor. Bu adım, Körfez ülkelerinin teknoloji alanında güç kazanmasına katkı sağlarken, Çin'e yönelik sınırlamaların etkili biçimde sürdürüldüğünü de gösteriyor. Önümüzdeki dönemde benzer anlaşmaların artması ve Körfez ülkelerinin yapay zeka yatırımlarına hız kazandırması bekleniyor. ABD ise ihracat izinlerini, müttefik ülkelerdeki etki gücünü artırmak için kullanmayı sürdürecek.