Uluslararası Ödemeler Bankası (BIS), pazar günü yayımladığı Yıllık Ekonomi Raporu ile küresel ekonomi üzerindeki kara bulutlara dikkat çekti. Ekonomik faaliyetlerin son aylarda dirençli kalmayı başardığını belirten kurum; artan kamu borçları, devam eden arz şokları ve yapay zeka yatırımlarındaki belirsizliklerin karmaşık bir kırılganlık ortamı yarattığı uyarısında bulundu.

Küresel ekonomiyi tehdit eden 4 temel baskı alanı

BIS raporunda, politika yapıcıların istikrarı korumak adına dikkatle izlemesi gereken dört ana risk faktörü şu şekilde sıralandı:

• Enflasyon: Daha sık yaşanan tedarik ve arz kesintilerinin, şirketler ve hanehalkı nezdindeki yüksek enflasyon beklentilerini kalıcı hale getirme riski taşıması.

• Kamu Borçları: Küresel çapta giderek artan ve zorlanan kamu maliyesi dengelerinin sürdürülebilirliği.

• Yapay Zeka Yatırımları: Yapay zeka odaklı yatırımlarda yaşanan patlamanın ve hızlı büyümenin ne kadar kalıcı olduğuna dair belirsizlikler.

• Finansal Piyasalar: Sistematik olarak artan finansal kırılganlıklar.

“Politikalar birbirine zıt etki yaratmamalı”

Raporun bulgularını değerlendiren BIS Genel Müdürü Pablo Hernandez de Cos, mevcut süreçte kurumlar arası eşgüdümün önemine vurgu yaptı. Başarının ancak sağlam mali ve finansal temeller üzerine inşa edilebileceğini belirten de Cos, şu kritik uyarıyı yaptı:“Maliye, para ve finans politikaları küresel ekonomi üzerinde birbirine zıt etkiler yaratmamalı. Özellikle merkez bankaları, yüksek enflasyon beklentilerinin kalıcı bir şekilde yerleştiğini görmeleri halinde vakit kaybetmeden harekete geçmeye hazır olmalıdır.”

Jeopolitik krizlerde “Hürmüz” rahatlaması

Ekonomik risklerin yanı sıra küresel ticareti derinden etkileyen jeopolitik gelişmelere de değinen BIS Genel Müdürü de Cos; ABD ile İran arasında sağlanan ateşkesi ve Hürmüz Boğazı’nın deniz ticaretine yeniden açılmasını “iyi haber” olarak nitelendirdi.

Bu gelişmenin küresel ekonomi için en olumsuz senaryoları şimdilik önlediğini belirten de Cos, buna rağmen enerji tedarik zincirlerinin ve petrol piyasasının tam anlamıyla normale dönmesinin zaman alabileceğini hatırlattı.

BIS: Küresel ekonomi için borç, enflasyon ve yapay zeka riski büyüyor adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

ABD’li dev yatırım bankası Goldman Sachs, küresel bakır arzında yaşanan daralmanın etkisiyle 2026 ve 2027 yıllarına ilişkin fiyat beklentilerini yukarı yönlü güncelledi. Bankanın yayımladığı son rapora göre, üretimdeki aksaklıklar ve arz-talep dengesizliği emtia piyasalarındaki fiyatlamaları doğrudan etkilemeye devam ediyor.

Fiyat tahminlerinde yukarı yönlü revizyon

Goldman Sachs’ın yayımladığı değerlendirme raporunda, önümüzdeki iki yıla ilişkin güncel fiyat hedefleri piyasalarla paylaşıldı:

• 2026 Yılı: Yıl sonu bakır fiyatı tahmini ton başına 12.465 dolardan 13.735 dolara çıkarıldı.

• 2027 Yılı: Bir sonraki yıl için beklenti ise 12.150 dolardan 13.800 dolara yükseltildi.

• Kısa Vadeli Beklenti: Banka, önümüzdeki aylarda fiyatların ton başına 13.600 dolar civarında dengeli bir seyir izlemesini bekliyor.

Küresel arz açığı ve üretimdeki aksaklıklar

Fiyat tahminlerindeki bu belirgin artışın temelinde, küresel piyasalardaki arz açığı ve maden üretimlerindeki düşüşler yatıyor. ABD ile diğer piyasalar arasındaki stok ayrışması raporda net bir şekilde ifade edildi:

• ABD dışındaki küresel piyasalarda 2026’da 640 bin ton, 2027’de ise 170 bin ton tutarında arz açığı oluşması öngörülüyor.

• Buna karşılık, ABD içindeki bakır stoklarının bu yıl genelinde 900 bin ton artacağı tahmin ediliyor.

• Küresel arzı baskılayan bir diğer önemli faktör ise üretim sahaları. Dünyanın önde gelen madenlerinden Grasberg ve Kamoa-Kakula’nın toplam üretiminin, beklentilerin 200 bin ton altında kalacağı vurgulandı.

Fiyatlar üzerindeki potansiyel riskler

Goldman Sachs analistleri, arz-talep dengesizliğinin yanı sıra piyasaları şoklara açık hale getiren dış faktörlere de dikkat çekiyor.

Özellikle küresel enerji tedariki için kritik öneme sahip olan Hürmüz Boğazı’nın kapanma ihtimali gibi jeopolitik gerilimler fiyatlar üzerinde ciddi bir baskı unsuru oluşturuyor. Buna ek olarak, ABD yönetiminin bakır ithalatına yönelik uygulayabileceği olası yeni gümrük tarifeleri, fiyatların öngörülen hedeflerin de üzerine çıkmasına yol açabilecek temel yukarı yönlü riskler arasında gösteriliyor.

Goldman Sachs, bakır fiyat tahminini yükseltti adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Çin, ivme kaybeden ekonomisini desteklemek ve piyasalara yeniden hareket kazandırmak amacıyla kritik bir para politikası adımına imza attı. Bankalara sağlanan bir yıllık politika kredisi faiz oranı, rekor düşük seviyeye çekilerek ekonomik aktivitenin canlandırılması hedefleniyor.

Orta vadeli borç verme faizlerinde tarihi seviye

Bloomberg News’un konuya yakın kaynaklara dayandırdığı haberine göre, Çin Merkez Bankası bankalara yönelik sağladığı finansman koşullarını esnetmeye devam ediyor. Orta vadeli borç verme imkanı kapsamında uygulanan faiz oranlarındaki güncel durum şu şekilde şekillendi:

• Mayıs ayında bazı bankaların borçlanma faiz oranı yüzde 1,45 seviyesine kadar geriledi.

• Bu oran, nisan ayında uygulanan yüzde 1,50’lik seviyenin altında kalarak yeni bir rekor olarak kayıtlara geçti.

• Para politikasındaki bu gevşeme eğilimi, ülkenin ocak ayında gerçekleştirdiği 5 baz puanlık faiz indiriminin devamı niteliğini taşıyor.

Piyasaya 600 milyar yuanlık kaynak sağlandı

Merkez Bankası’nın piyasayı fonlamak için sağladığı bu yeni finansman imkanının hacmi de devasa boyutlara ulaştı. Mayıs ayında piyasaya kullandırılan orta vadeli borç verme imkanının toplam tutarı 600 milyar yuan (yaklaşık 88,4 milyar dolar) olarak gerçekleşti.

Öte yandan uzmanlar ve kaynaklar, piyasaya enjekte edilen bu büyük likiditenin tam olarak ne kadarlık bölümünün yüzde 1,45’lik rekor düşük faiz oranından fiyatlandırıldığının henüz netlik kazanmadığını belirtiyor. Pekin yönetiminin attığı bu son adım, zayıflayan iç talebi ve yavaşlayan büyümeyi yeniden ayağa kaldırma konusundaki kararlılığının bir göstergesi olarak değerlendiriliyor.

Çin, bir yıllık politika kredisi faizini rekor düşük seviyeye indirdi adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Hürmüz Boğazı’nın kapanması 2008 krizine yakın resesyon riski taşıyor adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Dünya Bankası Başekonomisti Indermit Gill, Ağustos ayı sonunda emekli olacak adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

IMF Başkanı: Savaş 2027’ye uzarsa çok daha kötü bir tabloyla karşılaşırız adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Hürmüz’ün kapalı kalması küresel petrol kıtlığına yol açacak adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Fed tarihin en bölünmüş kararlarından birini aldı: Faiz sabit tutuldu, 4 karşı oy adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Otomotivde ‘Hürmüz’ şoku: Boya inceltici ve nafta krizi kapıda adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Hürmüz Boğazı’nda yeni dönem: İran parlamentosu fiili kontrolü yasal zemine taşıyor İran, küresel enerji ticaretinin en hayati geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı’nda uygulamaya koyduğu tek taraflı geçiş ücretlerinden ilk gelirlerini tahsil ettiğini resmen duyurdu. Uluslararası deniz hukukuna aykırılık teşkil eden bu stratejik hamle, küresel enerji piyasalarında ve denizcilik sektöründe büyük yankı uyandırırken; Tahran yönetiminin boğaz üzerindeki kontrolünü resmileştirmeye yönelik yasal hazırlıklar içinde olduğu bildirildi.

İran’ın Hürmüz Boğazı’nda geçiş ücreti uygulaması ve ilk tahsilatlar

Küresel jeopolitiğin en hassas fay hatlarından biri olan Orta Doğu, uluslararası ticareti derinden sarsacak yeni bir krizin eşiğinde bulunuyor. İran’ın, dünya petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) sevkiyatının can damarı konumundaki Hürmüz Boğazı‘ndan geçen ticari gemilere yönelik başlattığı “geçiş ücreti” uygulaması, söylem aşamasından çıkarak fiili bir tahsilat sürecine dönüşmüş durumdadır. Yarı resmi Tasnim haber ajansına yansıyan bilgilere göre, İran Meclis Başkanvekili Hamid Rıza Hacı Babai, boğazı kullanan gemilerden alınan ücretlerden elde edilen ilk fonların devlet hazinesi hesaplarına başarıyla yatırıldığını kamuoyuna duyurmuştur. Hacı Babai’nin bu açıklaması, Tahran yönetiminin bölgesel sulardaki egemenlik iddialarını ekonomik bir kaldıraca dönüştürme stratejisinin en somut göstergesi olarak kabul edilmektedir. İranlı yetkililer, söz konusu geçiş ücretlerinden şu ana kadar tam olarak ne kadarlık bir fon tahsil edildiğine dair şeffaf bir rakam paylaşmaktan kaçınmış olsalar da, uygulamanın fiilen başlamış olması başlı başına küresel tedarik zincirleri için devasa bir alarm niteliği taşımaktadır. Her gün onlarca devasa petrol tankerinin ve kuru yük gemisinin geçiş yaptığı bu dar su yolu, İran’ın bu yeni uygulamasıyla birlikte serbest bir uluslararası geçiş güzergahı olmaktan çıkıp, Tahran’ın doğrudan vergilendirdiği ve kontrol ettiği bir “paralı otoyola” dönüşme riskiyle karşı karşıyadır. Bu durum, sadece bölgesel bir denizcilik sorunu değil, aynı zamanda küresel makroekonomik dengeleri yerinden oynatabilecek potansiyele sahip yapısal bir krizdir.

Uluslararası deniz hukuku ve BM sözleşmesi ihlali tartışmaları

İran’ın Hürmüz Boğazı‘nda uygulamaya koyduğu geçiş ücreti, uluslararası hukukun temel prensipleri ve denizcilik teamülleri açısından son derece tartışmalı ve hukuki zemini zayıf bir adımdır. Küresel okyanusların ve boğazların kullanımını düzenleyen temel metin olan 1982 tarihli Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi (UNCLOS), uluslararası seyrüsefere açık boğazlarda gemilerin “transit geçiş hakkına” (transit passage) sahip olduğunu ve kıyı devletlerinin bu geçişi engelleyemeyeceğini, yavaşlatamayacağını veya geçiş sırf geçiş yapıldığı için herhangi bir vergi ya da harç talep edemeyeceğini açıkça hükme bağlamaktadır. Kıyı devletleri, yalnızca gemilere sundukları spesifik hizmetler (kılavuzluk, fener hizmetleri, arama kurtarma altyapısı vb.) karşılığında makul ve orantılı hizmet bedelleri talep edebilirler. Ancak İran, UNCLOS’u imzalamış olmasına rağmen kendi iç hukukunda onaylamamış (ratify etmemiş) ve bu sözleşmeye taraf olmamıştır. Tahran yönetimi, taraf olmadığı bu sözleşmenin hükümlerinin kendisini bağlamadığını iddia ederek boğaz sularının kendi karasuları rejimine tabi olduğunu savunmaktadır. Buna karşılık, uluslararası hukuk uzmanları ve ABD başta olmak üzere Batılı ülkeler, transit geçiş hakkının artık bir “geleneksel uluslararası hukuk” (customary international law) kuralı haline geldiğini ve İran’ın taraf olmasa dahi bu kurala uymak zorunda olduğunu vurgulamaktadırlar. İran’ın geçiş ücreti talebi, bu hukuki gri alanı kendi lehine kullanarak fiili bir durum (de facto) yaratma çabasıdır. Bu hamle, uluslararası sularda seyrüsefer serbestisini savunan ülkeler için kabul edilemez bir emsal teşkil etme riski taşıdığından, hukuki tartışmaların kısa sürede diplomatik ve askeri bir restleşmeye dönüşmesi muhtemeldir.

Tahran yönetiminin boğaz üzerindeki kontrolü resmileştirme planı

Tahran’ın hamlesi sadece fiili bir ücret tahsilatıyla sınırlı kalmamakta, bu eylemi devletin en üst yasal ve güvenlik mekanizmalarıyla kalıcı bir devlet politikası haline getirmeyi amaçlamaktadır. İran Parlamentosu Ulusal Güvenlik ve Dış Politika Komisyonu üyesi Fedahüseyin Maleki’nin Mehr Haber Ajansı’na yaptığı açıklama, bu kurumsallaşma çabasının boyutlarını gözler önüne sermektedir. Maleki, İran parlamentosu ile ülkenin en tepe güvenlik karar alma organı olan Yüksek Milli Güvenlik Konseyi’nin, Tahran’ın Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolünü yasal zeminde resmileştirmeye yönelik kapsamlı bir planı değerlendirmekte olduğunu belirtmiştir. Bu planın yasalaşması, İran Donanması ve özellikle Devrim Muhafızları Ordusu (IRGC) Deniz Kuvvetleri’nin boğazdaki sivil gemilere yönelik müdahalelerine, ücret talep etmelerine ve “ücret ödemeyen” gemileri alıkoymalarına kendi iç hukuklarında meşru bir zemin kazandıracaktır. İranlı karar alıcılar, bu yasal düzenlemeyle birlikte, geçiş ücretini bir “güvenlik ve çevre koruma vergisi” adı altında meşrulaştırmaya çalışabilirler. Parlametonun sürece dahil olması, bu adımın siyasi popülizm ve iç kamuoyuna yönelik bir “bağımsızlık ve egemenlik” şovu olarak da kurgulandığını göstermektedir. Ancak bu tür bir tek taraflı iç hukuk düzenlemesinin, uluslararası arenada herhangi bir geçerliliği olmayacak ve İran’ı uluslararası toplumla daha da derin bir cepheleşmenin içine çekecektir.

Küresel enerji piyasalarına ve petrol fiyatlarına olası etkileri

Hürmüz Boğazı, küresel enerji tüketiminin can damarıdır. Dünyada deniz yoluyla taşınan petrolün yaklaşık yüzde 20’si ila 30’u ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ticaretinin devasa bir bölümü, en dar noktası sadece 21 mil genişliğinde olan bu stratejik su yolundan geçmektedir. Suudi Arabistan, Irak, Birleşik Arap Emirlikleri, Kuveyt ve Katar gibi dünyanın en büyük enerji ihracatçılarının ürünlerini Asya, Avrupa ve Amerika pazarlarına ulaştırabilmeleri için tek fiziki çıkış yolu bu boğazdır. İran’ın bu boğazdan geçen her varil petrol veya LNG metreküpü üzerinden bir “geçiş ücreti” talep etmesi, küresel enerji maliyetlerine doğrudan ve anında bir “sürtünme maliyeti” (frictional cost) eklenmesi anlamına gelmektedir. Bu durumun vadeli işlem piyasalarında (futures markets) yaratacağı ilk etki, arz yönlü bir endişe (supply-side anxiety) nedeniyle petrol fiyatlarında yukarı yönlü sert bir sıçrama (price spike) olacaktır. Ücretin miktarından bağımsız olarak, “boğazın paralı hale gelmesi ve ödeme yapmayanların engellenebileceği” riski, enerji tüccarları (commodity traders) için devasa bir belirsizlik priminin fiyatlara yansıtılmasına neden olacaktır. Bu maliyet artışı, enflasyonla mücadele eden küresel ekonomiler için yeni bir “maliyet itişli enflasyon” (cost-push inflation) dalgası yaratma potansiyeline sahiptir. Özellikle Asya’daki enerji ithalatçısı devler (Çin, Japonya, Güney Kore, Hindistan) bu durumdan en ağır ekonomik hasarı alacak ülkelerin başında gelmektedir. Küresel merkez bankalarının para politikalarını dahi etkileyebilecek bu jeo-ekonomik şok, İran’ın elindeki kozun büyüklüğünü kanıtlamaktadır.

Denizcilik sektörü, lojistik maliyetler ve artan sigorta primleri

Bir geçiş ücreti uygulamasının fiziki olarak hayata geçirilmesi, uluslararası denizcilik (shipping) ve lojistik sektöründe tam bir kabusa neden olacaktır. Kargo gemileri, petrol tankerleri ve konteyner devleri için nakliye maliyetleri (freight rates) doğrudan artış gösterecektir. Ancak asıl büyük finansal darbe, sigorta sektöründen gelecektir. Londra merkezli uluslararası deniz sigortacıları (Lloyd’s of London vb.), Hürmüz Boğazı‘nın risk profilini “yüksek riskli bölge” olarak yeniden güncelleyeceklerdir. İran’ın ücret talep etmesi ve ödemeyi reddeden armatörlerin gemilerine Devrim Muhafızları tarafından el konulma veya el konulmaya teşebbüs edilme ihtimali, “Savaş Riski Primleri”nin (War Risk Premiums) astronomik seviyelere çıkmasına yol açacaktır. Bazı gemi sahipleri, bu riskleri ve ek maliyetleri göze alamayarak bölgeye gemi göndermeyi reddedebilir, bu da kiralama piyasalarında (charter markets) gemi arzının daralmasına ve fiyatların daha da şişmesine neden olur. Gemi kaptanları ve armatörler, “Ücreti ödeyip uluslararası hukuku çiğneyen bir rejime boyun mu eğeceğiz, yoksa ödemeyi reddedip gemimizin ve mürettebatımızın güvenliğini mi riske atacağız?” şeklindeki imkansız bir ikilemle baş başa kalacaklardır. Ayrıca, ABD yaptırımları altında olan İran devlet kurumlarına herhangi bir fon transferi yapmak, denizcilik şirketlerini ABD Hazine Bakanlığı’nın (OFAC) ikincil yaptırımlarıyla karşı karşıya bırakma riski taşıdığından, ücretin nasıl ve hangi para birimiyle ödeneceği bile çözümsüz bir finansal labirenttir.

Yaptırımlar kıskacındaki İran ekonomisi için alternatif gelir arayışı

İran’ın tüm dünyayı karşısına alma pahasına böyle agresif bir politikaya yönelmesinin temelinde, ülkenin içinde bulunduğu derin makroekonomik kriz yatmaktadır. Yıllardır süregelen ağır ABD ve Batı yaptırımları, İran’ın petrol ihracatını kısıtlamış, ülkenin uluslararası finansal sisteme (SWIFT) erişimini kesmiş ve döviz rezervlerini hızla eritmiştir. Hiperenflasyon, yerel para birimi Riyal’in tarihi değer kayıpları ve artan toplumsal hoşnutsuzluk, Tahran yönetimini acil sıcak döviz bulmaya zorlamaktadır. Hürmüz Boğazı‘ndan alınan “geçiş ücretleri”, İran devleti için yaptırımların etrafından dolanabileceği, tamamen kendi fiziki gücüne dayalı yeni, devasa ve sürekli bir döviz kapısı olarak tasarlanmaktadır. Günde on milyonlarca varil petrolün geçtiği bir güzergahtan alınacak cüzi bir yüzde bile, İran hazinesi için milyarlarca dolarlık yeni bir fon anlamına gelmektedir. İranlı politikacılar, coğrafi konumlarını ekonomik bir silaha dönüştürerek, Batılı ülkeleri ya yaptırımları hafifletmeye ya da bu yeni “haraç” sistemine göz yummaya zorlamak için bir kumar oynamaktadır. Ancak bu hamle, İran ekonomisini rahatlatmaktan ziyade, ülkeyi tam bir ekonomik ve askeri ablukaya sürükleyecek ölümcül bir hata (miscalculation) olma potansiyeli taşımaktadır.

Jeopolitik yansımalar ve uluslararası toplumun muhtemel askeri tepkisi

İran’ın bu tek taraflı uygulamasının askeri ve jeopolitik arenada karşılıksız kalması düşünülemez. Amerika Birleşik Devletleri, İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana Basra Körfezi’ndeki serbest seyrüseferin garantörü olarak kendini konumlandırmıştır. ABD Donanması’nın Bahreyn merkezli Beşinci Filosu’nun temel varlık amacı, tam da bu tür boğaz kapatma veya geçişi engelleme girişimlerini bertaraf etmektir. İran’ın sivil ticari gemilerden zorla ücret tahsil etmeye başlaması, uluslararası toplum tarafından bir tür “devlet destekli deniz haydutluğu” veya “haraç kesme” olarak algılanacaktır. Bu durum, ABD öncülüğünde kurulan deniz görev güçlerinin (Combined Maritime Forces – CMF) ticari gemilere askeri eskort (konvoy) sağlamasına ve İran donanması ile Batılı savaş gemileri arasında tehlikeli bir şekilde burun buruna gelmelere (close encounters) yol açacaktır. Yanlış bir hesaplama veya anlık bir çatışma, bölgede hızla tırmanacak geniş çaplı bir askeri krizin (escalation) fitilini ateşleyebilir. Ayrıca Birleşik Arap Emirlikleri ve Suudi Arabistan gibi bölge ülkeleri, kendi hayati çıkarlarının tehdit edildiğini görerek İran’a karşı daha sert bir cephe oluşturacaklardır. Sonuç itibarıyla, İran’ın Hürmüz Boğazı’nda elde ettiğini açıkladığı bu “ilk gelirler”, aslında küresel enerji güvenliğini ve bölgesel barışı hedef alan pimi çekilmiş bir bombanın ilk sinyallerinden başka bir şey değildir.

İran, Hürmüz Boğazı’nda uygulanan geçiş ücretlerinden ilk gelirini elde etti adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Donald Trump, küresel finans piyasalarını ve uluslararası güvenlik mimarisini derinden sarsan İran savaşının sona ermek üzere olduğunu duyurdu. Nükleer krizin çözümü, ateşkes pazarlıkları ve NATO eleştirileri yeni dönemin kodlarını barındırıyor.

Jeopolitik krizin çözümü ve küresel enerji piyasalarına etkisi

Küresel ekonomi, son altı haftadır dünyanın en stratejik enerji tedarik rotalarının merkezinde yer alan Orta Doğu’daki yıkıcı bir savaşın gölgesinde fiyatlamalarını sürdürmektedir. Amerika Birleşik Devletleri ile İran arasında patlak veren ve Hürmüz Boğazı’ndan Umman Körfezi’ne kadar uzanan devasa bir deniz ablukasıyla zirveye ulaşan bu çatışma, küresel emtia piyasalarında (commodity markets) eşi benzeri görülmemiş bir arz şoku (supply shock) korkusu yaratmıştı. Ancak, ABD Başkanı Donald Trump’ın Fox News kanalında Maria Bartiromo’ya verdiği röportajda sarf ettiği sözler, piyasalar üzerinde adeta soğuk bir su etkisi yaratarak jeopolitik risk primini (geopolitical risk premium) hızla aşağı çekme potansiyeline sahiptir. Başkan Trump’ın, çatışmanın bitip bitmediği yönündeki soruya verdiği

“Bence çok yakın, evet. Ben bunu sona çok yakın görüyorum”

şeklindeki net yanıt, diplomatik arka kapı (back-channel) görüşmelerinin artık nihai bir anlaşma metnine dönüşmek üzere olduğunun en güçlü resmi teyididir.

Savaşın “sona çok yakın” olmasının makroekonomik yansımaları, her şeyden önce küresel petrol ve doğal gaz fiyatlarında hissedilecektir. İran’ın günlük milyonlarca varillik petrol ihracatının piyasadan çekilmesi ve deniz ticaret yollarının kapanması, sanayi üretiminden lojistik maliyetlerine kadar tüm değer zincirini (value chain) sekteye uğratmış ve maliyet enflasyonunu (cost-push inflation) tetiklemişti. Savaşın sona ermesi, küresel enerji tedarikinin normalleşeceği ve risk nedeniyle şişen petrol fiyatlarındaki spekülatif köpüğün (speculative premium) ortadan kalkacağı anlamına gelmektedir. Bu diplomatik iyimserlik, Brent ve WTI gibi referans petrol fiyatlarında anında aşağı yönlü bir düzeltme (correction) başlatacak; gelişmekte olan enerji ithalatçısı ülkelerin (Türkiye, Hindistan, Japonya gibi) cari açıklarında (current account deficit) ve döviz kurlarındaki baskılarda muazzam bir rahatlama yaratacaktır. Krizin son bulması, dünya ekonomisi için sadece bir barış haberi değil, aynı zamanda trilyonlarca dolarlık bir ekonomik can suyudur.

Nükleer silahların engellenmesi ve yaptırımların ekonomik bedeli

Trump’ın röportajında dikkat çektiği en kritik stratejik gerekçelerden biri, ABD’nin bu çatışmaya dahil olmasının temel motivasyonu olan “nükleer silah” meselesidir. Başkan’ın

“Eğer bunu yapmasaydım şu anda İran’ın nükleer silahı olurdu”

şeklindeki iddialı açıklaması, askeri müdahalenin ve ağır ekonomik ablukanın önleyici bir eylem (preemptive strike) mantığına dayandığını göstermektedir. Nükleer silahların yayılmasının önlenmesi (nuclear non-proliferation), sadece askeri ve jeopolitik bir mesele değil; aynı zamanda küresel yatırım ortamını, bölgesel istikrarı ve uluslararası sermaye akışlarını derinden etkileyen devasa bir makroekonomik parametredir. Nükleer kapasiteye sahip ve küresel finans sistemine entegre olmayan bir İran, Orta Doğu’daki tüm Körfez ülkelerini (Suudi Arabistan, BAE, Katar) varoluşsal bir tehdit altında bırakacak, bu da bölgedeki yüz milyarlarca dolarlık Doğrudan Yabancı Yatırımın (FDI) hızla bölgeyi terk etmesine (capital flight) yol açacaktı.

ABD’nin nükleer kapasiteyi engellemek için uyguladığı askeri baskı ve eşzamanlı tam kapsamlı ekonomik yaptırımlar (comprehensive sanctions), İran ekonomisinde eşine az rastlanır bir yıkım yaratmıştır. Ülkenin uluslararası ticaret ağlarından (SWIFT sistemi dahil) dışlanması, deniz ablukası ile petrol satışının sıfırlanması ve dondurulan rezervler, İran’ın makroekonomik fizyolojisini çökertmiştir. İran Riyali’nin değer kaybetmesi (hiperenflasyon), ithalata dayalı üretim bantlarının durması ve temel gıda tedarikindeki zorluklar, Trump yönetiminin “maksimum baskı” (maximum pressure) stratejisinin sahadaki ekonomik sonuçlarıdır. Savaşın sona ermesi ve olası bir nükleer anlaşmanın imzalanması, sadece bombaların susması değil, aynı zamanda bu devasa yaptırım duvarının nasıl ve hangi şartlarda esnetileceğinin de başlangıcı olacaktır. Piyasalar, nükleer denetim mekanizmalarının karşılığında İran petrolünün dünya piyasalarına ne zaman ve ne kadar hacimde (export volumes) döneceğini modellemeye çalışacaktır.

Ateşkes diplomasisi ve müzakere masasında “brinkmanship” stratejisi

Haberin satır aralarındaki en çarpıcı siyasi mesaj, Başkan Trump’ın mevcut kırılgan ateşkese yönelik aldığı tavizsiz tutumdur. ABC News muhabiri Jonathan Karl’a yapılan açıklamada, İran ile mevcut ateşkesi (ceasefire) uzatmayı düşünmediğini net bir dille ifade etmesi, uluslararası ilişkilerde ve oyun teorisinde (game theory) “uçurumun kenarı” (brinkmanship) olarak adlandırılan son derece agresif ve yüksek riskli bir müzakere taktiğidir. Trump, ateşkesi ucu açık bir şekilde uzatmayı reddederek, Tahran yönetimine “ya şimdi bir anlaşma imzalarsınız ya da yıkıcı savaş tüm şiddetiyle yeniden başlar” şeklinde çok keskin bir ültimatom vermektedir. Bu taktik, karşı tarafın üzerindeki zaman baskısını (time pressure) maksimize ederek taviz koparmayı amaçlar.

Makroekonomik açıdan bakıldığında, ucu açık ve ne zaman biteceği belli olmayan ateşkesler, piyasalar için en az savaşın kendisi kadar yıpratıcıdır. Belirsizliğin (uncertainty) devam etmesi, şirketlerin uzun vadeli yatırım planlarını askıya almasına, sigorta şirketlerinin savaş risk primlerini düşürmemesine ve deniz ticaretinin normale dönememesine neden olur. Trump’ın “Bu iki şekilde de bitebilir” sözü, diplomatik bir anlaşma kadar askeri bir nihayetin de hala masada olduğunu hatırlatan stratejik bir blöftür. Bu baskı stratejisi, karşı tarafın iç kamuoyunu ve siyasi elitlerini uzlaşmaya zorlarken, finansal piyasalara da “sürecin sonsuza kadar sürüncemede kalmayacağı ve yakında net bir çözüme kavuşacağı” mesajını vererek bir nevi acı verici ama gerekli bir netlik (clarity) sağlamaktadır.

Savaş sonrası yeniden inşa (rebuilding) ve küresel sermaye akışları

Trump’ın açıklamalarının ekonomik vizyon barındıran en önemli kısmı,

“Bence bir anlaşma tercih edilir çünkü o zaman yeniden inşa edebilirler”

şeklindeki sözleridir. “Yeniden inşa” (reconstruction) kavramı, modern ekonomi tarihinde savaşlar kadar büyük bir servet transferi ve yatırım döngüsü yaratan en kritik aşamadır. Altı haftalık yoğun askeri çatışmalar, abluka ve hava harekatları, İran’ın rafineri altyapısında, liman tesislerinde, elektrik şebekelerinde ve ulaşım ağlarında devasa boyutlarda fiziksel sermaye yıkımına (capital destruction) yol açmıştır. Savaşın sona ermesiyle birlikte, bu altyapının yeniden ayağa kaldırılması yüz milyarlarca dolarlık bir yeniden inşa ekonomisi (reconstruction economy) yaratacaktır.

Eğer kalıcı ve uluslararası kabul gören bir barış anlaşması (ve nükleer mutabakat) sağlanırsa, İran pazarının yeniden küresel ekonomiye entegrasyonu başlar. Bu durum, Avrupa’dan Asya’ya, Çin’den Amerika’ya kadar dünyanın dev altyapı, enerji, telekomünikasyon ve inşaat şirketleri için muazzam bir pazar fırsatı anlamına gelmektedir. Yabancı doğrudan yatırımların (FDI) ülkeye akması, hem İran ekonomisinin hızla toparlanmasını ve istihdam yaratmasını (economic recovery) sağlayacak hem de küresel tedarik zincirlerinin bölgeye yeniden yerleşmesine olanak tanıyacaktır. Dünya Bankası ve IMF gibi uluslararası finansal kuruluşların (IFIs) bu yeniden inşa sürecine kredi ve yapısal uyum programlarıyla dahil olması, İran’ı küresel kapitalist sisteme bağlayan en güçlü kilit mekanizması olacaktır. Trump, “yeniden inşa” vurgusuyla aslında İran halkına ve yönetimine, anlaşmanın sadece güvenlik değil, devasa bir ekonomik refah getireceğinin havucunu (carrot) sunmaktadır.

Nato eleştirileri ve transatlantik güvenlik mimarisinin çöküşü

Orta Doğu’daki krizin çözümüne dair verilen iyimser mesajların hemen ardından, Başkan Trump’ın NATO’ya (Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü) yönelik sarf ettiği son derece sert ve tarihsel eleştiriler, Amerika Birleşik Devletleri’nin küresel dış politika doktrininde yaşanan yapısal değişimi gözler önüne sermektedir.

“NATO bizim yanımızda olmadı ve gelecekte de yanımızda olmayacak”

şeklindeki çıkış, İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana Batı dünyasının güvenlik mimarisini ve ekonomik entegrasyonunu sağlayan transatlantik ittifakın temelinden sarsıldığının en üst düzeyden itirafıdır. Bu açıklama, sadece diplomatik bir serzeniş değil; Washington’ın uluslararası ilişkilerde artık çok taraflılığı (multilateralism) terk edip, tamamen ulusal çıkarlara dayalı ikili ve izolasyonist (isolationist) bir yola girdiğinin ilanıdır.

Trump’ın NATO eleştirilerinin kalbinde devasa bir makroekonomik yük paylaşımı (burden sharing) sorunu yatmaktadır. ABD on yıllardır, Avrupalı müttefiklerinin kendi savunma bütçelerini (GSYH’nin %2’si hedefi) yeterince artırmadıklarını ve Amerika’nın askeri harcamaları üzerinden “bedavacılık” (free-riding) yaptıklarını savunmaktadır. Özellikle İran gibi küresel enerji güvenliğini tehdit eden büyük bir krizde NATO müttefiklerinin (özellikle Fransa ve Almanya’nın) ABD’ye askeri ve siyasi destek vermekten kaçınmaları, Trump’ın bu kuruma olan inancını tamamen bitirmiştir. Bu durumun Avrupa ekonomisi üzerindeki etkileri yıkıcı olacaktır. ABD güvenlik şemsiyesinin (security umbrella) zayıflaması veya ortadan kalkması, Avrupa ülkelerini kendi savunma sanayilerine (defense spending) yüz milyarlarca Euro’luk devasa bütçeler ayırmak zorunda bırakacaktır. Bu devasa savunma harcamaları, Avrupa Birliği’nin zaten kırılgan olan maliye politikalarını, sosyal refah devleti harcamalarını (social safety nets) ve bütçe açıklarını (fiscal deficits) derinden sarsacak; Euro Bölgesi’nde yapısal bir enflasyon ve durgunluk riskini beraberinde getirecektir.

Amerika birleşik devletleri iç ekonomisi ve fed’in faiz patikası

İran ile savaşın sona ermesi senaryosu, sadece Orta Doğu için değil, aynı zamanda Amerika Birleşik Devletleri’nin kendi iç makroekonomik dengeleri için de hayati bir önem taşımaktadır. Savaşın başlamasıyla birlikte yükselen petrol fiyatları, Amerikan tüketicisinin satın alma gücünü eriten ve tüketici harcamalarını (PCE) baskılayan “regresif bir vergi” (regressive tax) etkisi yaratmıştı. Barışın tesis edilmesi ve enerji maliyetlerinin ucuzlaması, ABD iç piyasasında benzin fiyatlarını (gas prices) hızla aşağı çekecektir. Enerji maliyetlerindeki bu düşüş, ulaştırmadan perakendeye kadar tüm üretim zincirindeki maliyet enflasyonunu hafifletecek ve Amerikan tüketicisinin harcanabilir gelirini (disposable income) artırarak ekonomiye devasa bir iç talep desteği sağlayacaktır.

Bu tablonun en çok sevindireceği kurum ise şüphesiz Amerika Birleşik Devletleri Merkez Bankası (Fed) olacaktır. Fed, bir süredir enflasyonu yüzde 2 hedefine indirmeye çalışırken, jeopolitik krizler nedeniyle enflasyonist beklentilerin bozulmasından endişe ediyordu. Savaşın bitmesi ve enerji şokunun ortadan kalkması, Fed’e uygulamakta olduğu faiz indirim döngüsünde (easing cycle) çok daha geniş bir manevra alanı sağlayacaktır. Piyasalar, enflasyon riskinin azalmasıyla birlikte Fed’in daha cesur faiz indirimleri yapabileceğini fiyatlayacak; bu da ABD Hazine tahvillerinin getirilerini (bond yields) düşürecek, hisse senedi piyasalarında (Wall Street) yeni rekorların önünü açacak ve şirketlerin borçlanma maliyetlerini ucuzlatarak reel yatırımları teşvik edecektir. Kısacası barış, ABD ekonomisi için “yumuşak iniş” (soft landing) senaryosunun en büyük garantisidir.

Küresel ticaret yollarının normalleşmesi ve lojistik maliyetler

Savaşın en yıkıcı ekonomik etkilerinden biri, dünyanın can damarı olan deniz ticaret rotalarının felç olmasıydı. ABD Donanması’nın İran limanlarına yönelik uyguladığı tam kapsamlı abluka ve bölgedeki çatışma riski, Hürmüz Boğazı ve çevresini ticari gemiler için girilemez bir “kırmızı bölge” (no-go zone) haline getirmişti. Küresel petrol ticaretinin neredeyse beşte birinin geçtiği bu boğazın kapanması, gemi armatörlerini rotalarını binlerce mil uzatmaya, Afrika’nın güneyindeki Ümit Burnu’nu dolaşmaya mecbur bırakmıştı. Bu durum, navlun fiyatlarını (freight rates) ve deniz sigorta primlerini (war risk premiums) astronomik seviyelere çıkarmış, küresel tedarik zincirlerinde (supply chain disruptions) pandemi dönemini aratmayan tıkanıklıklara yol açmıştı.

Trump’ın açıklamalarıyla şekillenen barış beklentisi, küresel lojistik sektörü için bir kurtuluş reçetesidir. Ateşkesin kalıcı bir anlaşmaya dönüşmesi ve ablukanın kaldırılmasıyla birlikte, konteyner gemileri ve devasa ham petrol tankerleri (VLCC) yeniden normal rotalarına dönecektir. Deniz yollarının güvenliğe kavuşması, teslimat sürelerini haftalarca kısaltacak, navlun ve sigorta maliyetlerini anında çökertecektir. Lojistik maliyetlerindeki bu radikal düşüş, uluslararası ticareti canlandıracak, şirketlerin kar marjlarını iyileştirecek ve dünyanın dört bir yanındaki tüketiciler için raflardaki ürünlerin fiyatlarının düşmesine (dezenflasyonist etki) doğrudan katkı sağlayacaktır.

Orta doğu’da yeni güç dengesi ve yabancı doğrudan yatırımlar

İran ile Amerika Birleşik Devletleri arasında sağlanacak olası bir anlaşma, Orta Doğu’nun jeopolitik ve ekonomik güç dengesini yeniden yazacaktır. Yıllardır süren vekalet savaşları (proxy wars), nükleer tehditler ve bölgesel gerilimler nedeniyle Körfez ülkeleri (Suudi Arabistan, BAE, Katar) savunma sanayisine yüz milyarlarca dolar harcamak zorunda kalmış ve “Vizyon 2030” gibi devasa ekonomik çeşitlendirme (economic diversification) projelerini sürekli bir güvenlik tehdidi altında yürütmeye çalışmışlardır. Nükleer programı denetim altına alınmış ve küresel sisteme yeniden entegre olmaya başlayan bir İran, bölgedeki risk algısını temelden değiştirecektir.

Körfez ülkeleri, askeri gerilimlerin azalmasıyla birlikte bütçelerindeki savunma harcamalarını kısarak devasa fonları teknolojiye, turizme, yenilenebilir enerjiye ve mega altyapı projelerine kaydırma fırsatı bulacaklardır. Daha da önemlisi, Orta Doğu bölgesinin genel “risk primi” düşeceği için, Batılı ve Asyalı kurumsal yatırımcılar, bölgeye yatırım yapmak konusunda çok daha cesur davranacaklardır. Yabancı Doğrudan Yatırımların (FDI) hızla artması, bölge ülkelerinin petrole dayalı (rentier) ekonomik modellerinden kurtularak bilgi ve teknoloji odaklı yeni ekonomilere geçişlerini hızlandıracaktır. Savaşın bitişi, Orta Doğu’yu çatışmaların değil, ekonomik entegrasyonun ve refahın konuşulduğu yeni bir merkeze dönüştürme potansiyeline sahiptir.

Sonuç ve piyasalar için geleceğe yönelik makroekonomik projeksiyonlar

Sonuç itibarıyla, Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Donald Trump’ın İran savaşına dair “sona çok yakın” açıklaması, dünya ekonomisi için 2026 yılının en kritik makroekonomik müjdelerinden biridir. Savaşın sona ermesi; nükleer tehdidin bertaraf edilmesini, enerji şokunun sönümlenmesini, küresel enflasyonun kontrol altına alınmasını ve donmuş durumdaki yüz milyarlarca dolarlık ticaretin yeniden akmasını sağlayacak tarihi bir eşiktir. Trump’ın ateşkesi uzatmayarak karşı tarafı anlaşmaya zorlayan agresif müzakere taktiği ve yeniden inşa vizyonu, krizin kalıcı bir ekonomik faturaya dönüşmeden çözülmesini hedeflemektedir.

Önümüzdeki birkaç hafta, küresel finans piyasaları için tarihi bir dönüm noktası olacaktır. Yatırımcılar, anlaşmanın şartlarını, yaptırımların kaldırılma takvimini ve İran petrolünün piyasaya dönüş hızını pür dikkat izleyeceklerdir. Eşzamanlı olarak, Trump’ın NATO eleştirilerinin transatlantik ilişkilerde yaratacağı derin ekonomik fay hatları, Avrupa’nın kendi savunma ve maliye politikalarını (defense spending and fiscal policy) baştan aşağı yeniden tasarlamasını zorunlu kılacaktır. Dünya ekonomisi, yıkıcı bir savaşın karanlığından çıkıp, jeopolitik dengelerin, enerji fiyatlarının ve ittifak yapıların tamamen yeniden şekillendiği yeni ve belirsiz bir aydınlığa doğru hızla ilerlemektedir.

Trump: İran ile savaş ‘sona çok yakın’ adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Uluslararası Para Fonu (IMF) Başkanı Kristalina Georgieva, Orta Doğu’daki savaşın küresel ekonomi üzerindeki yıkıcı etkilerini ve politika yapıcıların alması gereken acil önlemleri değerlendirdi. Küresel ekonominin kaderi, savaşın süresine ve merkez bankalarının atacağı adımlara bağlı.

Bretton woods komitesi’nde küresel krizin makroekonomik anatomisi

Dünya ekonomisi, birbiriyle derinden entegre olmuş tedarik zincirleri, uluslararası sermaye akışları ve hassas enerji hatları üzerine inşa edilmiş son derece kompleks bir ekosistemdir. Bu makroekonomik mimarinin kalbi konumundaki Orta Doğu’da patlak veren savaş, sadece bölgesel bir güvenlik ve diplomasi krizi olmakla kalmamış; aynı zamanda küresel enflasyonu, büyüme beklentilerini ve gelişmekte olan ülkelerin borç sürdürülebilirliğini doğrudan tehdit eden devasa bir küresel şoka dönüşmüştür. Küresel finansal istikrarın nihai güvencesi olarak kabul edilen Uluslararası Para Fonu’nun (IMF) Başkanı Kristalina Georgieva, saygın Bretton Woods Komitesi’nin düzenlediği etkinlikte yaptığı tarihi konuşmada, bu eşi benzeri görülmemiş ekonomik tsunaminin etkilerini ve politika yapıcıların (merkez bankaları ve hükümetler) düşebileceği stratejik hataları tüm çıplaklığıyla gözler önüne sermiştir. Georgieva’nın analizleri, kriz anlarında alınan makroekonomik kararların ülkelerin gelecek on yıllarını nasıl şekillendirebileceğine dair kusursuz bir akademik ve pratik rehber niteliği taşımaktadır.

Georgieva’nın konuşmasının merkezinde yer alan en kritik tespit, savaşın dünya ekonomisine olan maliyetinin “zaman” ile olan asimetrik ve doğrusal olmayan (non-linear) ilişkisidir. IMF Başkanı, çatışmanın ekonomik faturasının her geçen gün katlanarak arttığını, bu nedenle çözüm için kaybedilecek tek bir saniyenin bile küresel refah üzerinde trilyonlarca dolarlık bir tahribat yarattığını vurgulamıştır. Savaşın uzaması sadece mermi ve füze maliyeti değil; yatırımcı güveninin çökmesi, ticaret rotalarının felç olması ve en önemlisi dünya genelinde milyonlarca hanehalkının satın alma gücünün enerji enflasyonu altında ezilmesi anlamına gelmektedir. Bretton Woods kurumlarının (IMF ve Dünya Bankası) varlık nedeni olan “küresel finansal krizleri önleme ve yönetme” misyonu, Georgieva’nın bu uyarılarıyla 2026 yılının fırtınalı baharında bir kez daha en yüksek alarm seviyesinde test edilmektedir.

Zamanla yarış: iki haftalık toparlanma senaryosu vs. yaz kabusu

Uluslararası kuruluşların hazırladığı ekonomik projeksiyonlar, krizlerin süresine bağlı olarak tamamen farklılaşan alternatif senaryolar (scenario analysis) içermektedir. Kristalina Georgieva’nın analizinde belirttiği “çatışmanın iki hafta içinde sona ermesi” ihtimali, küresel ekonomi için V-tipi (V-shaped) adı verilen hızlı ve güçlü bir toparlanma senaryosunu temsil etmektedir. Eğer diplomatik çabalar sonuç verir ve savaş birkaç hafta içinde kalıcı bir ateşkesle son bulursa, piyasalardaki jeopolitik risk primi (geopolitical risk premium) hızla eriyecek, navlun fiyatları normalleşecek ve tüketici güven endeksleri yeniden yükselişe geçecektir. Kısa süreli bir şok, şirketlerin iflas etmesine veya tedarik zincirlerinin kalıcı olarak yer değiştirmesine (relocation) yetecek bir süre değildir; dolayısıyla ekonomi, ufak bir sarsıntının ardından planlanan büyüme patikasına (growth trajectory) kolayca dönebilir.

Ancak, madalyonun diğer yüzündeki karamsar senaryo çok daha ürkütücüdür. Georgieva’nın savaşın “yaz aylarına kadar devam etmesi durumunda olumsuz bir tabloyla karşı karşıya kalınacağı” yönündeki uyarısı, savaşın ekonomik hasarının zamanla üstel (eksponansiyel) olarak arttığını göstermektedir. Yaz ayları, Kuzey Yarımküre’de tarımsal hasat dönemi, turizm sezonunun zirvesi ve klimaların çalışması nedeniyle elektrik (dolayısıyla doğal gaz) talebinin pik yaptığı en kritik dönemdir. Savaşın bu döneme sarkması; tarımsal üretimi vurarak küresel bir gıda krizini tetikleyebilir (özellikle gübre ve dizel maliyetleri üzerinden), döviz girdisi için turizm gelirlerine bel bağlayan gelişmekte olan ülkeleri temerrüde (sovereign default) sürükleyebilir ve merkez bankalarını faizleri uzun süre yüksek tutmaya (higher for longer) mecbur bırakabilir. Sürecin yaz aylarına uzaması, hanehalkı tasarruflarının tükenmesine, şirket iflaslarının zincirleme bir reaksiyona dönüşmesine ve küresel ekonominin derin bir “stagflasyon” (durgunluk içinde yüksek enflasyon) girdabına girmesine neden olacak bir kırılma noktası (tipping point) olarak görülmektedir.

Yüzde yirmilik enerji açığı: küresel arz şokunun devasa boyutu

Krizin kalbinde yer alan ve makroekonomik dengeleri en çok bozan unsur, enerji piyasalarında yaşanan devasa arz çöküşüdür. Georgieva’nın, “Dünya ekonomisinin hala petrol ve gaz arzının %20’sinden yoksun olduğunu” vurgulaması, durumun vehametini rakamsal olarak ortaya koymaktadır. Küresel ekonomide enerjinin yüzde 20’sinin bir anda piyasadan silinmesi, 1973 yılındaki Arap Petrol Ambargosu veya 1979 yılındaki İran İslam Devrimi sonrasında yaşanan enerji krizlerinden çok daha büyük ve ani bir fiziksel daralma (supply deficit) anlamına gelmektedir. Modern endüstri, ulaşım ve elektrik şebekeleri bu denli büyük bir arz kaybını kısa sürede başka kaynaklardan (örneğin yenilenebilir enerji veya atıl kapasitelerden) telafi etme esnekliğine (elasticity of substitution) sahip değildir.

Bu devasa arz kaybı, sadece benzin istasyonlarındaki tabelaları değil, tüm üretim maliyetlerini roket hızında yukarı fırlatmıştır. Enerji, tarımdan lojistiğe, petrokimyadan demir-çeliğe kadar her sektörün en temel girdisidir (input). Yüzde 20’lik arz açığı, petrole dayalı türev ürünlerin (plastik, sentetik elyaf, asfalt) maliyetlerini katlarken, doğal gaz açığı ise Avrupa ve Asya’daki ağır sanayi tesislerinin şalter indirmesine (production curtailment) neden olmaktadır. IMF, bu enerji açığının devam etmesi halinde, küresel sanayi üretiminde sert bir daralma yaşanacağını ve enerji ithalatçısı ülkelerin (Türkiye, Hindistan, Japonya gibi) devasa dış ticaret açıkları vererek uluslararası rezervlerini hızla tüketeceklerini öngörmektedir.

İmf’nin kriz yönetimi ve ülkelerle finansal müzakereler

Böylesine devasa bir enerji şoku ve tedarik zinciri bozulması karşısında, Uluslararası Para Fonu’nun (IMF) üstlendiği küresel “son çare mercii” (lender of last resort) rolü hayati bir önem kazanmaktadır. Georgieva, IMF’nin yüksek enerji fiyatları ve lojistik tıkanıklıklardan etkilenen ülkelerle finansal ihtiyaçlarını aktif olarak görüştüğünü belirtmiştir. Bu görüşmeler, genellikle dış ödemeler dengesi krizi (balance of payments crisis) yaşayan, döviz rezervleri eriyen ve uluslararası piyasalardan borçlanma maliyetleri (bond yields) sürdürülemez seviyelere çıkan ülkeleri kapsamaktadır. IMF, bu ülkelere Acil Finansman Araçları (RFI) ve Genişletilmiş Fon Kolaylığı (EFF) gibi mekanizmalar üzerinden milyarlarca dolarlık likidite desteği sağlamaya hazırlanmaktadır.

Ancak IMF’nin sağladığı bu finansal can simitleri, karşılıksız birer hibe değildir; genellikle sıkı makroekonomik koşullara (conditionality) bağlıdır. IMF, yardım sağladığı ülkelerden bütçe disiplinini sağlamalarını, para birimlerinin piyasa koşullarında dalgalanmasına izin vermelerini ve yapısal reformları hayata geçirmelerini talep eder. Georgieva’nın bahsettiği bu görüşmeler, gelişmekte olan ülkelerin hükümetleri için son derece sancılı geçmektedir. Bir yanda savaşın getirdiği yüksek ithalat faturaları, diğer yanda IMF’nin talep ettiği mali sıkılaşma politikaları, hükümetleri halkın artan yoksulluğu ile makroekonomik istikrar arasında amansız bir tercih yapmaya zorlamaktadır. IMF’nin bu süreçteki esnekliği veya katılığının dozu, küresel güney (Global South) ülkelerinin krizden nasıl çıkacağını belirleyecek ana faktördür.

Merkez bankalarının açmazı: erken sıkılaştırma ve büyümenin boğulması

Jeopolitik şokların ve enerji krizlerinin makroekonomik yönetiminde en zorlu görev, hiç şüphesiz merkez bankalarının omuzlarındadır. Georgieva’nın merkez bankalarının politikalarına dikkat çekerek, “para politikasının erken sıkılaştırılmasının (premature tightening) büyümeyi boğabileceğini” ifade etmesi, para politikasının doğasındaki klasik bir ikileme (policy dilemma) işaret etmektedir. Savaşın yarattığı enflasyon, talebin çok güçlü olmasından (demand-pull) ziyade, petrol ve gaz arzının kesilmesinden kaynaklanan maliyet enflasyonudur (cost-push inflation). Merkez bankaları, faiz oranlarını artırarak (örneğin kredi faizlerini yükselterek) petrol tedarikini artıramazlar veya kapalı olan limanları açamazlar. Faiz artırımları sadece insanların ve şirketlerin kredi almasını zorlaştırarak iç talebi soğutur.

Eğer merkez bankaları (özellikle ABD Merkez Bankası Fed ve Avrupa Merkez Bankası ECB), sadece geçici bir enerji şokuna tepki olarak faiz oranlarını agresif bir şekilde ve çok erken yükseltirlerse, zaten savaşın getirdiği maliyet yükü altında ezilen şirketleri bir de yüksek borçlanma maliyetleriyle vurmuş olurlar. Georgieva’nın “büyümeyi boğmak” (choking growth) olarak tanımladığı bu durum, ekonomiyi gereksiz ve derin bir resesyona itmek anlamına gelir. Politika yapıcılar, bu nedenle manşet enflasyondaki (enerji ve gıda dahil) geçici sıçramaları “göz ardı etme” (look through) eğilimindedirler. Öncelik, dışsal bir şok nedeniyle zaten küçülme eğilimine giren reel sektörü, bir de ağır para politikası çekiciyle ezmemektir.

İkincil yansımalar (second-round effects) ve ücret-fiyat sarmalı

Ancak Georgieva’nın analizinin hemen devamında yer alan kritik uyarı, merkez bankalarının ne zaman harekete geçmesi gerektiğinin sınırlarını çok net çizmektedir. IMF Başkanı, “Savaşın etkilerinin fiyatlara ikincil yansımaları (second-round effects) olması halinde ise birçok merkez bankasının harekete geçmesi gerektiğini” dile getirmiştir. Makroekonomi biliminde “ikincil etkiler”, dışsal bir şokun (enerji fiyatlarındaki artışın) ekonominin temel dokusuna sızarak kalıcı bir enflasyonist davranış değişikliği yaratmasıdır. Akaryakıt fiyatlarının artması bir “birincil etkidir”. Ancak lojistik şirketlerinin artan yakıt maliyetlerini bakkal rafındaki peynirin fiyatına yansıtması ve ardından o peyniri alan işçinin, artan yaşam maliyetleri karşısında patronundan daha yüksek maaş talep etmesi “ikincil etkidir”.

Eğer işçi daha yüksek maaş alırsa, patron da artan işçilik maliyetlerini telafi etmek için ürettiği malların fiyatlarına tekrar zam yapar. Bu kısır döngü, ekonomi literatüründe “ücret-fiyat sarmalı” (wage-price spiral) olarak adlandırılır ve merkez bankalarının en büyük kabusudur. İşte Georgieva’nın uyardığı senaryo tam olarak budur. Eğer tüketicilerin ve üreticilerin gelecekteki enflasyon beklentileri bozulur (unanchored inflation expectations) ve enerji dışındaki kalemleri içeren “çekirdek enflasyon” (core inflation) kalıcı olarak yükselişe geçerse, merkez bankalarının artık bekleme lüksü kalmaz. Bu durumda, resesyon riskini göze alarak faizleri sert bir şekilde artırmak ve ekonomiyi soğutarak bu enflasyonist psikolojiyi kırmak zorunda kalırlar. Yani savaş uzadıkça, ikincil etkilerin ortaya çıkma ihtimali artar ve merkez bankalarının elleri kolları bağlanır.

Maliye politikasında tehlikeli tuzak: geniş kapsamlı sübvansiyonlar

Enerji fiyatları rekor seviyelere çıktığında, vatandaşlardan gelen siyasi tepkileri dindirmek isteyen hükümetler genellikle maliye politikası (fiscal policy) araçlarına, özellikle de sübvansiyonlara başvururlar. Ancak Georgieva’nın bu konudaki uyarısı son derece keskin ve akademik olarak tartışılmazdır: “Mali otoriteler herkese yönelik geniş sübvansiyonlardan (blanket subsidies) kaçınmalıdır.” Hükümetlerin benzin, doğal gaz veya elektrik fiyatlarına getirdiği ve zengin-fakir ayrımı yapmaksızın tüm toplumu kapsayan vergi indirimleri veya fiyat tavanları, makroekonomik açıdan üç büyük yıkıcı sonuç doğurur.

Birincisi, geniş kapsamlı sübvansiyonlar son derece maliyetlidir ve devletlerin bütçe açıklarını (fiscal deficit) devasa boyutlara taşıyarak kamu borç krizlerini tetikler. İkincisi, bu sübvansiyonlar regresiftir; yani çok araç kullanan veya büyük evlerini ısıtan zenginler, toplu taşıma kullanan fakirlere göre devletin bu desteğinden çok daha fazla faydalanır. Üçüncüsü ve en tehlikelisi ise fiyat mekanizmasının (price signals) bozulmasıdır. Enerji krizinin olduğu bir ortamda, yüksek fiyatlar insanların enerjiyi tasarruflu kullanmasını teşvik etmelidir. Ancak devlet fiyatı suni olarak düşük tutarsa, talep azalmaz; arzın kısıtlı, talebin ise yüksek kaldığı bu ortam enflasyonu daha da şiddetlendirir. Devletin bütçeden karşıladığı bu devasa zararlar eninde sonunda para basılarak (monetization) veya yeni vergilerle finanse edileceği için, enflasyonist ateş daha da harlanır.

Doğru maliye politikası: dar kapsamlı, geçici ve hedefe yönelik destekler

Peki, vatandaşlar artan faturalar altında ezilirken devletler ne yapmalıdır? Georgieva, çözüm formülünü “mali destek önlemlerinin dar kapsamlı (targeted) ve geçici (temporary) olması gerektiği” şeklinde özetlemiştir. Bu, IMF’nin ve modern maliye teorisinin kriz dönemlerinde önerdiği altın standarttır. Enerji fiyatlarını piyasa gerçekliğinden koparmak (fiyatlara müdahale etmek) yerine, artan fiyatların serbest piyasada oluşmasına izin verilmeli; ancak bu fiyat artışlarından en çok zarar gören, bütçesinin büyük kısmını enerji ve gıdaya ayıran en alt gelir grubundaki (bottom quintile) vatandaşlara “doğrudan nakit transferleri” (direct cash transfers) yapılmalıdır.

Hedefe yönelik nakit destekleri, hem sosyal adaleti (social equity) sağlar hem bütçeye olan maliyeti çok daha düşüktür hem de insanların enerjiyi tasarruflu kullanma teşvikini bozmaz (çünkü vatandaş yüksek faturayı görür, ancak devletten aldığı nakitle bunu öder ve tasarruf ederse nakit cebinde kalır). Ayrıca bu desteklerin “geçici” olarak tasarlanması, kriz bittiğinde devletin bütçe disiplinini yeniden sağlamasına ve bu sosyal yardımların kalıcı bir popülist harcama kalemine dönüşmesine engel olur. Georgieva’nın uyarıları, özellikle seçim ekonomisi uygulayan hükümetler için acı bir reçete olsa da, ülkelerin uzun vadeli makroekonomik sağlığını korumanın tek rasyonel yoludur.

Küresel ekonominin geleceği ve bretton woods’un vizyonu

Sonuç itibarıyla, IMF Başkanı Kristalina Georgieva’nın Bretton Woods Komitesi’nde yaptığı bu kapsamlı değerlendirme, dünya ekonomisinin tarihsel bir dönüm noktasında (crossroads) olduğunu kanıtlamaktadır. “Savaşın süresine bağlı olarak küresel ekonominin geleceğinin şekilleneceğini” vurgulaması, sadece bir durum tespiti değil, aynı zamanda küresel liderlere ve diplomatlara yönelik çok açık bir çağrıdır. Ekonomi politikaları, merkez bankalarının faiz kararları veya hükümetlerin sübvansiyon paketleri, kendi başlarına bu devasa krizin kök nedenini çözemez; sadece acıyı hafifletmeye çalışır. Asıl çözüm, silahların susması ve yüzde 20’lik enerji açığının kapatılarak küresel tedarik zincirlerinin yeniden işler hale getirilmesidir.

Önümüzdeki kritik haftalarda, savaşın sona ermemesi ve yaz aylarına sarkması halinde, dünya ekonomisi çok daha sert para politikası sıkılaştırmalarına, şirket iflas dalgalarına ve gelişmekte olan ülkelerde şiddetli borç krizlerine şahit olacaktır. IMF ve diğer Bretton Woods kurumları (Dünya Bankası), bu fırtınalı süreçte küresel finansal mimariyi ayakta tutmak için trilyonlarca dolarlık devasa kurtarma paketlerini devreye sokmak zorunda kalacaktır. Küresel ekonomi, savaşın tahribatı ile politika yapıcıların akılcılığı arasında süregelen bu devasa sınavda, kaderini çizecek o iki haftalık veya aylarca sürecek zaman diliminin sonucunu nefesini tutarak beklemektedir.

IMF/Georgieva: Savaş kısa sürede biterse küresel ekonomi hızla toparlanabilir adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Orta Doğu’da artan jeopolitik gerilimlerin etkisiyle petrol fiyatlarında yaşanan yükseliş ve küresel ekonomiye dair yavaşlama endişeleri, endüstriyel metaller piyasasında satış baskısı yaratarak bakır fiyatlarının düşmesine neden oldu.

Orta Doğu gerilimleri ve küresel emtia piyasalarına yansımalar

Küresel finans piyasaları, makroekonomik belirsizlikler ve jeopolitik fay hatlarındaki sert hareketliliklerle şekillenen oldukça zorlu ve dalgalı bir işlem döneminden geçmektedir. Bu kritik süreçte, dünya endüstrisinin can damarı ve ekonomik sağlığın en önemli barometresi olarak kabul edilen endüstriyel metaller piyasasında yön arayışı hız kazanırken, özellikle baz metallerin öncüsü konumundaki bakır, uluslararası yatırımcıların ve piyasa analistlerinin bir numaralı odak noktası haline gelmiştir. Açıklanan son piyasa verilerine ve işlem hacimlerine göre, bakır fiyatları üzerinde ciddi ve derinlemesine bir satış baskısı oluşmuş durumdadır. Bu aşağı yönlü ivmelenmenin temelinde yatan en önemli faktör, şüphesiz ki Orta Doğu coğrafyasında giderek tırmanan, bölgesel sınırları aşma potansiyeli taşıyan ve diplomatik çözüm umutlarının her geçen gün zayıfladığı sıcak çatışma ortamıdır. Bölgedeki bu yüksek tansiyonun küresel enerji arz güvenliğini doğrudan tehdit etmesi, enerji piyasalarında anında ve şiddetli bir reaksiyon bulmuş; bu da petrol fiyatları üzerinde sert bir yukarı yönlü sıçrama yaratmıştır.

Petrol arzına yönelik endişelerin büyümesiyle birlikte, Orta Doğu kaynaklı gerilimler nedeniyle ham petrol fiyatları yüzde 3 gibi oldukça belirgin bir oranda artış kaydederek enerji ithalatçısı ülkeler ve sanayi devleri için yeni bir maliyet şoku dalgası yaratmıştır. Emtia piyasalarında, enerji maliyetleri ile endüstriyel metallerin fiyatlamaları arasında tarihsel olarak son derece karmaşık ve çok yönlü bir korelasyon bulunmaktadır. Bir yandan yükselen enerji maliyetleri madencilik ve izabe (rafinaj) süreçlerinin üretim maliyetlerini artırarak teorik olarak metal fiyatlarını yukarı itme potansiyeli taşırken, diğer yandan bu maliyet artışının küresel enflasyonu körüklemesi ve ekonomik büyümeyi sekteye uğratması, metallere olan nihai talebi tahrip etmektedir. Mevcut piyasa koşullarında, talep daralması korkusu, maliyet artışı endişelerine ağır basmış ve bu durum bakır fiyatları başta olmak üzere birçok baz metalin değer kaybetmesine yol açmıştır. Piyasalar, jeopolitik risklerin yarattığı bu sisli ortamda rasyonel bir fiyat keşfi (price discovery) yapabilmek adına merkez bankalarının adımlarını ve sanayi verilerini yakından izlemeye devam etmektedir.

Bununla birlikte, sadece enerji maliyetleri değil, aynı zamanda güvenli liman (safe-haven) arayışındaki sermaye hareketleri de endüstriyel metaller üzerindeki baskıyı artırmaktadır. Jeopolitik kriz anlarında kurumsal yatırımcıların ve hedge fonların riskli varlık sınıflarından (hisse senetleri ve endüstriyel emtialar) çıkarak ABD Doları, altın ve devlet tahvilleri gibi daha risksiz ve defansif enstrümanlara yönelmesi, emtia borsalarındaki likiditeyi daraltmaktadır. Dolar endeksinin (DXY) güçlenmesi, genellikle dolar üzerinden fiyatlanan bakır gibi metallerin diğer para birimlerini kullanan alıcılar için daha pahalı hale gelmesine ve dolayısıyla küresel talebin zayıflamasına neden olur. Orta Doğu’daki krizin yarattığı bu makroekonomik zincirleme reaksiyon, metaller piyasasında son derece karışık ve çift yönlü bir fiyatlama davranışının ortaya çıkmasına zemin hazırlamıştır.

Londra metal borsasında bakır fiyatları ve artan stok miktarı

Dünyanın en büyük ve en köklü endüstriyel metal ticaret merkezi olan Londra Metal Borsası (LME), küresel bakır piyasasının nabzının attığı ana platformdur. Son işlem günlerinde LME verileri incelendiğinde, bakır piyasasındaki zayıflığın rakamsal boyutları net bir şekilde ortaya çıkmaktadır. Kısa bir süre önce güçlü bir alım dalgasıyla son üç haftanın en yüksek seviyesini test eden LME üç aylık bakır vadeli işlemleri, bu zirvede tutunamayarak kar satışları ve makroekonomik endişelerin etkisiyle yüzde 0,9 oranında düşüş kaydetmiş ve ton başına 12,6 bin dolar seviyesine kadar gerilemiştir. Bu geri çekilme, piyasadaki yükseliş trendinin (bullish trend) henüz sağlam bir temel makroekonomik zemine oturmadığını ve dışsal şoklara karşı ne kadar kırılgan olduğunu kanıtlamaktadır. Yatırımcılar, 12,6 bin dolarlık bu seviyeyi önemli bir teknik destek noktası olarak değerlendirmekte olup, bu seviyenin altına inilmesi durumunda satışların derinleşebileceği yönünde uyarılarda bulunmaktadırlar.

Fiyatlardaki bu düşüş eğilimini destekleyen ve piyasadaki arz-talep dengesizliğini gözler önüne seren en çarpıcı istatistik ise LME onaylı antrepolardaki bakır stok verilerinden gelmiştir. Resmi açıklamalara göre, LME bakır stokları hızla tırmanarak 385,2 bin ton ile Mart 2018’den bu yana görülen en yüksek seviyesine çıkmıştır. Altı yılı aşkın bir sürenin zirvesine ulaşan bu devasa stok birikimi, metal piyasası analistleri için son derece güçlü bir “ayı piyasası” (bearish) sinyali olarak okunmaktadır. Emtia ekonomisinde, borsa stoklarının bu denli hızlı ve hacimli bir şekilde artması, genellikle fiziki piyasadaki (spot market) nihai tüketici talebinin oldukça zayıf olduğunu ve üreticilerin ellerinde kalan fazla malı borsa depolarına teslim etmeyi (warranting) tercih ettiklerini gösterir. Özellikle Asya ve Avrupa’daki imalat sanayilerinden beklenen siparişlerin gelmemesi, bu stok yığılmasının temel fiziksel nedenidir.

LME stoklarındaki bu dramatik artış, aynı zamanda piyasa yapısında “contango” (ileriki vadeli fiyatların spot fiyatlardan daha yüksek olması) durumunun derinleşmesine neden olmaktadır. Contango piyasası, anlık fiziksel talebin zayıf olduğunu ve piyasanın bol arz koşullarında bulunduğunu teyit eder. Depolama ve finansman maliyetlerinin yüksek olduğu bir ortamda, böylesine büyük bir stok yükünün eritilebilmesi için küresel ekonomi çarklarının çok daha hızlı dönmesi ve imalat sanayisi Satın Alma Yöneticileri Endeksi (PMI) verilerinin eşik değer olan 50’nin çok üzerine çıkması gerekmektedir. Ancak mevcut jeopolitik ve ekonomik konjonktür, bu tür bir hızlı toparlanma senaryosuna şimdilik uzak görünmektedir; bu da LME bakır fiyatları üzerindeki baskının kısa vadede ortadan kalkmayabileceğine işaret etmektedir.

Şanghay vadeli işlemler borsasında zıt yönlü fiyatlamaların sırrı

Londra piyasalarında karamsar bir hava hakimken, dünyanın en büyük bakır tüketicisi olan Çin’in yerel piyasalarında oldukça farklı ve ilk bakışta çelişkili görünen bir fiyatlama tablosu ortaya çıkmıştır. Şanghay Vadeli İşlemler Borsası’nda (SHFE) işlem gören bakır kontratları, LME’deki düşüşün aksine 18 Mart’tan bu yana en yüksek seviyesine ulaşarak yüzde 0,6 oranında bir artışla ton başına 97,8 bin yuan seviyesine yükselmiştir. Bu coğrafi fiyat ayrışması (arbitrage divergence), küresel emtia piyasalarının homojen olmadığını ve bölgesel makroekonomik dinamiklerin küresel eğilimlerden zaman zaman keskin bir şekilde kopabileceğini gösteren mükemmel bir vaka analizidir. Şanghay piyasasındaki bu yukarı yönlü hareketin arkasında yatan nedenleri anlamak, küresel bakır piyasasının tam resmini görebilmek adına hayati bir önem taşımaktadır.

Şanghay’daki bu pozitif ayrışmanın ana nedenlerinden biri, Çin hükümetinin ve Çin Merkez Bankası’nın (PBOC) ekonomiyi canlandırmak, özellikle de sıkıntılı gayrimenkul ve altyapı sektörlerini desteklemek amacıyla devreye soktuğu teşvik paketleridir (stimulus measures). Çin’de devlet destekli altyapı projeleri ve elektrik şebekesi yatırımları, dünyanın geri kalanındaki zayıf sanayi talebini kısmen dengeleyecek düzeyde devasa bir iç talep yaratmaktadır. Ayrıca, yaklaşan yüksek inşaat ve üretim sezonu (geleneksel olarak bahar ve erken yaz ayları) öncesinde Çinli imalatçıların ve tüccarların gelecekteki olası fiyat artışlarına veya tedarik zinciri kırılmalarına karşı kendilerini korumak amacıyla stoklarını yeniden doldurma (restocking) çabası içine girmeleri, SHFE bakır fiyatlarını yukarı çeken güçlü bir yerel dinamiktir. LME depoları dolarken Çin’in kendi iç antrepolarındaki malın hareketliliği, bu iki borsa arasındaki fiyat makasını belirlemektedir.

Bununla birlikte, döviz kurlarındaki dalgalanmalar da bu fiyat ayrışmasında önemli bir matematiksel rol oynamaktadır. Çin Yuanı’nın Amerikan Doları karşısındaki değer kayıpları veya beklentileri, ithal edilen emtiaların yuan cinsinden maliyetini artırmakta, bu da yerel borsadaki nominal fiyatların yukarı yönde hareket etmesine neden olmaktadır. Çinli yatırımcıların sermaye kontrolleri nedeniyle yurt dışı piyasalar yerine iç piyasadaki emtia kontratlarını bir enflasyon ve kur koruma kalkanı (hedge) olarak kullanmaları da Şanghay piyasalarındaki işlem hacimlerini ve fiyatları destekleyen finansal bir reflekstir. Ancak analistler, Çin’deki bu yerel rallinin, küresel ekonomi genelinde toparlanma olmadan tek başına sürdürülebilir bir boğa piyasası (bull market) yaratmak için yeterli olamayacağı konusunda uyarıda bulunmaktadırlar.

Yükselen petrol fiyatları metal endüstrisinde maliyetleri artırdı

Emtia piyasalarındaki çapraz etkileşimlerin en belirgin örneği, enerji fiyatları ile madencilik sektörü arasındaki kopmaz bağdır. Petrol fiyatları cephesinde yaşanan yüzde 3’lük sert artış, metal çıkarma, işleme ve lojistik süreçlerinin tamamını derinden sarsan bir maliyet şokuna dönüşmüştür. Bakır, alüminyum ve çinko gibi endüstriyel metallerin doğadan çıkarılıp nihai ürüne dönüştürülme süreci, olağanüstü derecede enerji yoğun (energy-intensive) bir faaliyettir. Dünyanın ücra köşelerinde, Şili’nin And Dağları’ndan Afrika’nın bakır kuşağına kadar uzanan devasa maden sahalarında kullanılan dev iş makineleri, hafriyat kamyonları ve jeneratörler büyük ölçüde dizel yakıtla çalışmaktadır. Bu nedenle petrol fiyatlarındaki her bir dolarlık artış, madencilik şirketlerinin operasyonel giderlerini (OPEX) doğrudan ve anında artırmaktadır.

Ayrıca, çıkarılan cevherin yüksek sıcaklıklarda eritildiği izabe tesisleri (smelters) ve rafinaj işlemleri de devasa boyutlarda elektrik ve doğal gaz tüketmektedir. Küresel enerji fiyatlarındaki artış eğilimi, özellikle enerji ithalatçısı konumundaki Asya ve Avrupa’daki izabe tesislerinin kar marjlarını (Treatment and Refining Charges – TC/RC) acımasızca eritecek bir düzeye ulaşmıştır. Tarihsel olarak düşük seviyelerde seyreden bu izabe karları, enerji şokuyla birleştiğinde birçok tesisin üretim kapasitesini düşürmesine veya planlı bakım duruşlarını (maintenance shutdowns) öne çekmesine neden olmaktadır. Teorik çerçevede bakıldığında, üretim maliyetlerinin artması ve izabe kapasitelerinin düşmesi uzun vadede bakır arzını kısıtlayarak fiyatları destekleyecek bir faktör olsa da, şu anki piyasa psikolojisinde enerji fiyatlarının yarattığı “talep yok edici” (demand destruction) korkusu çok daha baskındır.

Lojistik ve navlun maliyetleri de enerji şokundan nasibini alan bir diğer kritik halkadır. Rafine edilmiş metal katotların veya bakır konsantrelerinin okyanuslar ötesi taşınmasında kullanılan dev kargo gemilerinin yakıt (bunker) maliyetleri, petrol fiyatlarındaki yükselişle birlikte paralel olarak artmaktadır. Orta Doğu’daki gerilimlerin bazı deniz ticaret rotalarını güvensiz hale getirmesi ve tedarik zincirlerinin uzaması da navlun fiyatlarına ek bir risk primi eklemektedir. Tüm bu maliyet enflasyonu, nihai ürün fiyatlarına yansıtılamadığı sürece madencilik sektörünün karlılığını tehdit edecek ve yeni maden arama ve kapasite artırımı (CapEx) yatırımlarının ertelenmesine yol açacaktır. Bu durum, gelecekteki yapısal bakır açığının (structural deficit) daha da büyümesine neden olabilecek stratejik bir risk barındırmaktadır.

Alüminyum ve diğer baz metallerde gözlemlenen karışık görünümler

Bakır piyasasındaki bu çalkantılı süreç, endüstriyel metaller kompleksinin diğer üyelerinde de birbirinden farklı ve karmaşık yansımalar bulmuştur. Londra Metal Borsası’nda işlem gören alüminyum, genel düşüş trendinden kısmen ayrışarak yüzde 0,3 oranında sınırlı bir artışla ton başına 3,4 bin dolar seviyesine yükselmiştir. Alüminyumun bu pozitif ayrışması, üretim sürecinin bakırdan bile daha fazla elektrik enerjisine (özellikle kömür ve doğal gaz kaynaklı) bağımlı olmasından kaynaklanmaktadır. “Katılaştırılmış elektrik” olarak da anılan alüminyum, enerji fiyatlarındaki artışlara en hızlı tepki veren metaldir. Piyasalar, artan enerji maliyetlerinin özellikle Avrupa ve Çin’deki bazı alüminyum izabe tesislerini kepenk kapatmaya zorlayabileceğini ve bu durumun küresel arzı daraltacağını fiyatlayarak alüminyuma bir miktar alım getirmiştir.

Ancak tablonun geri kalanı çok daha karamsardır. Lehimleme ve elektronik devre üretiminin ana bileşeni olan LME kalay fiyatları yüzde 1,5 gibi oldukça sert bir düşüş yaşamıştır. Yarı iletken ve tüketici elektroniği sektöründeki küresel yavaşlama beklentileri, kalay üzerindeki satış baskısının ana nedenidir. Galvanizli çelik üretiminde kullanılan ve inşaat ile otomotiv sektörlerinin doğrudan göstergesi olan çinko yüzde 0,43, kurşun ise yüzde 0,4 oranında değer kaybetmiştir. Küresel emlak piyasalarındaki yüksek faiz kaynaklı durgunluk ve inşaat başlangıçlarındaki azalma, bu metallerin fiziksel talebini ciddi şekilde törpülemektedir. Elektrikli araç bataryalarının ve paslanmaz çeliğin kritik hammaddesi olan nikel de bu rüzgara karşı duramayarak yüzde 0,45 oranında bir düşüş sergilemiştir.

Şanghay Vadeli İşlemler Borsası’ndaki (SHFE) diğer metallerin durumu da LME’ye paralel bir seyir izleyerek zayıf bir tablo çizmiştir. SHFE çinko yüzde 0,5, kurşun yüzde 0,1 ve kalay yüzde 0,6 oranında gerilerken, nikel fiyatları yatay kalarak sabit bir görünüm sunmuştur. Şanghay’daki bu geniş çaplı düşüş eğilimi, bakırdaki lokal rallinin aksine, Çin iç piyasasında da otomotiv ve inşaat gibi geleneksel sektörlerdeki talebin henüz istenilen ivmeyi yakalayamadığını kanıtlamaktadır. Yatırımcılar, farklı kullanım alanlarına sahip bu metallerin fiyat hareketlerini analiz ederek, küresel ekonomi çarklarının hangi sektörlerde döndüğünü ve hangi alanlarda tıkandığını tespit etmeye çalışan makroekonomik bir röntgen okuması yapmaktadırlar.

Enerji dönüşümü ve veri merkezlerinin yarattığı yapısal bakır talebi

Kısa vadeli piyasa gürültüleri, makroekonomik korkular ve jeopolitik şoklar bakır fiyatları üzerinde geçici dalgalanmalar yaratsa da, metalin uzun vadeli projeksiyonu benzersiz bir talep hikayesine dayanmaktadır. Küresel finans dünyasının önde gelen kuruluşlarından ANZ (Australia and New Zealand Banking Group) tarafından yayımlanan güncel raporda yer alan değerlendirmeler, piyasanın bu uzun vadeli görünümüne ışık tutmaktadır. ANZ analistleri, piyasa notunda “ANZ, enerji dönüşümü ve veri merkezi büyümesi sayesinde bakır talebinin dirençli olduğunu belirtti.” ifadelerini kullanarak, bakırın gelecekteki değerini belirleyecek olan iki devasa mega trendin altını çizmişlerdir. Bu yapısal değişimler, geleneksel inşaat ve beyaz eşya sektörlerindeki yavaşlamayı tek başına telafi edebilecek büyüklükte bir talep dalgası yaratmaktadır.

Bu mega trendlerin ilki, küresel ısınmayla mücadele kapsamında tüm dünyanın benimsediği “enerji dönüşümü” (energy transition) ve karbonsuzlaşma politikalarıdır. İçten yanmalı motorlu araçlardan elektrikli araçlara (EV) geçiş süreci, metal piyasaları için devrim niteliğindedir. Geleneksel bir benzinli araçta ortalama 20 kilogram bakır kullanılırken, tam elektrikli bir araçta bu miktar batarya, kablolama ve motor bileşenleri nedeniyle 80 kilogramın üzerine çıkmaktadır. Buna ek olarak, elektrikli araç şarj istasyonları ağının kurulması devasa bir bakır yoğunluğu gerektirmektedir. Fosil yakıtlı santrallerin yerini alan güneş ve rüzgar enerjisi tarlaları da, üretilen elektriğin şebekeye entegre edilmesi için geleneksel santrallere kıyasla megavat başına dört ila beş kat daha fazla bakır kablo kullanımını zorunlu kılmaktadır. Tüm bu yeşil devrim, bakırı “yeni çağın petrolü” haline getirmektedir.

ANZ’nin vurguladığı ikinci büyük itici güç ise, son dönemde teknoloji dünyasını kasıp kavuran yapay zeka (AI) devrimi ve buna bağlı olarak eksponansiyel bir hızla büyüyen veri merkezi (data center) yatırımlarıdır. Gelişmiş yapay zeka modellerinin eğitilmesi ve çalıştırılması, devasa işlem gücü sunan sunucu çiftliklerine ihtiyaç duymaktadır. Bu veri merkezleri, hem elektriğin iletimi için hem de sunucuların ürettiği muazzam ısının tahliye edilmesini sağlayan gelişmiş soğutma sistemlerinde (heat exchangers) çok yoğun bir şekilde bakır kullanmaktadır. Veri merkezlerinin küresel elektrik tüketimindeki payının önümüzdeki yıllarda katlanarak artması beklenmekte olup, bu gücün güvenli ve kayıpsız bir şekilde iletilebilmesi ancak bakır altyapısıyla mümkündür. Dolayısıyla, kısa vadeli ekonomik yavaşlamalar yaşansa da, teknoloji ve iklim politikaları bakır talebi altına çok güçlü bir destek seviyesi (floor) inşa etmektedir.

Küresel ekonomik yavaşlama endişesi ve para politikalarının etkisi

Bakırın uzun vadeli temelleri ne kadar güçlü olursa olsun, finansal piyasalar her zaman gelecekteki nakit akışlarını mevcut konjonktürün iskonto oranlarıyla fiyatlar. Endüstriyel metaller piyasasını şu an en çok baskılayan unsur, küresel ekonomi üzerindeki yavaşlama endişelerinin (recession fears) somutlaşmaya başlaması ve bu durumun merkez bankalarının uyguladığı katı para politikalarıyla doğrudan ilişkili olmasıdır. Petrol fiyatları cephesinde yaşanan yükselişler, manşet enflasyon verilerini (TÜFE ve ÜFE) yeniden yukarı itme potansiyeli taşıdığı için, merkez bankaları (özellikle ABD Federal Rezerv Sistemi – Fed ve Avrupa Merkez Bankası – ECB) enflasyonla mücadelede henüz zafer ilan edememektedir. Enerji maliyetlerinin yarattığı “yapışkan enflasyon” (sticky inflation), faiz indirim döngülerinin piyasaların beklediğinden çok daha geç ve çok daha sığ bir şekilde başlamasına neden olmaktadır.

Faiz oranlarının “daha uzun süre daha yüksek” (higher for longer) kalacağı beklentisi, reel ekonomi üzerinde soğutucu bir etki yaratmaktadır. Yüksek borçlanma maliyetleri, şirketlerin yeni fabrika kurma, kapasite artırma veya yeni altyapı projeleri başlatma konusundaki iştahlarını kesmektedir. Kredi kartı faizlerinin ve mortgage oranlarının zirvelerde dolaşması, hanehalkının dayanıklı tüketim mallarına (otomobil, beyaz eşya, elektronik) ve yeni konutlara olan talebini bıçak gibi kesmektedir. Tüketim ve yatırım harcamalarındaki bu daralma, doğrudan doğruya bakır, alüminyum ve çinko gibi üretim hammaddelerine olan sanayi siparişlerini düşürmektedir. Endüstriyel metaller piyasasındaki satış dalgası, işte bu makroekonomik daralma sürecinin erken bir uyarı sistemi olarak çalışmaktadır.

Ayrıca, yüksek faiz ortamının küresel likiditeyi daraltması ve Amerikan Doları’nı güçlü kılması, gelişmekte olan ülkelerin (Emerging Markets) emtia ithalat kapasitelerini de ciddi şekilde sınırlandırmaktadır. Döviz kurlarındaki zayıflık ve artan dolar maliyetleri, Asya, Latin Amerika ve Afrika’daki imalat merkezlerinin hammadde alımlarını asgari düzeyde tutmalarına neden olmaktadır. Merkez bankaları, enflasyonu dizginlemek için bilerek ekonomiyi yavaşlatma (soft landing veya hard landing) stratejisi izlerken, bu stratejinin yan etkileri emtia borsalarındaki fiyat grafiklerinde kırmızı mumlar olarak kendini göstermektedir. Piyasa analistleri, bakır fiyatlarının yeniden kalıcı bir yükseliş trendine girebilmesi için, faiz indirimlerinin resmen başlaması ve küresel imalat PMI verilerinde eşzamanlı bir genişleme evresine geçilmesi gerektiği konusunda hemfikirdirler.

Endüstriyel metaller piyasasında uzun vadeli makroekonomik beklenti

Sonuç olarak, 2026 yılının nisan ayında endüstriyel metaller piyasasının çizdiği tablo, birbirinden tamamen farklı zaman ufuklarına sahip iki güçlü makroekonomik gücün amansız bir bilek güreşine sahne olmaktadır. Bir tarafta, Orta Doğu jeopolitiğinin, tırmanan petrol fiyatları şokunun ve inatçı faiz oranlarının şekillendirdiği, sanayi çarklarını yavaşlatan kısa vadeli karamsar bir konjonktür bulunmaktadır. LME stoklarındaki 385,2 bin tonluk yığılma ve 12,6 bin dolara gerileyen bakır fiyatları, bu kısa vadeli makro korkuların matematiksel yansımasıdır. Küresel tedarik zincirlerinin kırılganlığı ve enflasyonist baskıların henüz tam olarak bertaraf edilememiş olması, emtia yatırımcılarını bir süre daha defansif ve temkinli bir pozisyonda kalmaya zorlayacaktır.

Ancak denklemin diğer tarafında, yeşil dönüşümün devasa gereksinimleri, elektrikli araç devrimi ve yapay zeka odaklı veri merkezlerinin eşine az rastlanır altyapı ihtiyaçları gibi, küresel ekonomi mimarisini baştan aşağı yeniden tasarlayan uzun vadeli yapısal trendler parlamaktadır. Önümüzdeki on yıl içinde, dünyadaki yeni maden keşiflerinin ve kapasite artırımlarının, bu sarmal şeklinde büyüyecek olan yapısal bakır talebini karşılamakta yetersiz kalacağı ve devasa bir arz açığı (supply deficit) oluşacağı hemen hemen tüm ekonomi kurumlarının ortak projeksiyonudur. Dolayısıyla, mevcut fiyat düşüşleri ve makroekonomik yavaşlamalar, bakır piyasasının uzun vadeli boğa senaryosunu iptal etmemekte, sadece zaman çizelgesini bir miktar ertelemektedir.

Piyasalar, önümüzdeki çeyreklerde sadece günlük jeopolitik manşetleri değil, aynı zamanda Çin’den gelecek somut altyapı teşviklerini, Federal Rezerv’in para politikası metinlerindeki ton değişikliklerini ve küresel enerji arzındaki stabilizasyon emarelerini mikroskobik bir dikkatle analiz edecektir. Bakırın “Doktor Bakır” (Dr. Copper) lakabını hak edecek şekilde dünya ekonomisinin sağlığını teşhis etmeye devam edeceği bu süreçte, endüstriyel metaller piyasası hem riskler hem de tarihi fırsatlarla dolu bir oyun alanı olmaya devam edecektir. Fiyatlardaki bu karışık seyir ve volatilite, profesyonel yatırımcılar için zorlu ancak bir o kadar da belirleyici bir makroekonomik laboratuvar ortamı sunmaktadır.

Orta Doğu gerilimi ve küresel yavaşlama endişesi bakırı vurdu adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

İran, ABD ile devam eden gerilim kapsamında hazırladığı 10 maddelik barış planını açıkladı. Tarafların Cuma günü İslamabad’da müzakerelere başlayacağı duyurulurken, ateşkesin uzatılabileceği belirtildi.

İran’ın 10 maddelik planında yaptırımlar ve nükleer program öne çıkıyor

İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi, ABD ile yürütülen gerilimin sona erdirilmesine yönelik hazırlanan kapsamlı barış planını kamuoyuyla paylaştı. Açıklamada, iki ülke arasında müzakerelerin Cuma günü Pakistan’ın başkenti İslamabad’da başlayacağı duyuruldu. Ayrıca mevcut iki haftalık ateşkes süresinin, tarafların uzlaşması halinde uzatılabileceği ifade edildi.

Tahran yönetiminin açıkladığı 10 maddelik planın merkezinde, ABD’nin İran’ın uranyum zenginleştirme programını resmen kabul etmesi ve uygulanan tüm birincil ile ikincil yaptırımların kaldırılması yer alıyor. İran tarafı, bu şartların karşılanmasını anlaşmanın temel ön koşulları olarak tanımladı.

İran tarafından yapılan resmi açıklamada, planın “Hürmüz Boğazı üzerinde İran kontrolünün devamı, zenginleştirmenin kabulü ve tüm yaptırımların kaldırılmasını” içerdiği vurgulandı. Bu çerçevede, jeopolitik riskler ve nükleer program konuları müzakerelerin ana eksenini oluşturuyor.

Uzmanlara göre, yaptırımların kaldırılması talebi yalnızca siyasi değil, aynı zamanda ekonomik açıdan da kritik önem taşıyor. İran ekonomisinin uluslararası finans sistemine yeniden entegre edilmesi, ülkenin dış ticaret ve enerji gelirleri açısından belirleyici bir unsur olarak görülüyor.

Hürmüz Boğazı ve enerji arzı planın en kritik başlıkları arasında

Planın en dikkat çeken maddelerinden biri, küresel enerji arzı açısından stratejik öneme sahip olan Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrol meselesi oldu. İran, dünya petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği bu kritik noktada kontrolünü sürdürmek istediğini açıkça ifade etti.

Beş haftadır devam eden çatışmalar nedeniyle fiilen deniz trafiğine kapanan Hürmüz Boğazı, küresel enerji piyasalarında ciddi arz endişelerine yol açmıştı. Bu nedenle, boğazın statüsü yalnızca bölgesel değil, küresel ölçekte enerji piyasaları açısından belirleyici bir unsur olarak öne çıkıyor.

Plan kapsamında yer alan diğer önemli maddeler arasında, ABD askerî güçlerinin Orta Doğu’dan çekilmesi, İran ve müttefiklerine yönelik saldırıların durdurulması ve dondurulmuş İran varlıklarının serbest bırakılması bulunuyor. Bu talepler, yalnızca siyasi değil aynı zamanda ekonomik dengeler açısından da önemli sonuçlar doğurabilecek nitelikte.

Ayrıca İran, yapılacak olası anlaşmanın uluslararası hukuk çerçevesinde bağlayıcı hale getirilmesini talep ediyor. Bu kapsamda Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi tarafından alınacak bir kararın, anlaşmayı hukuki olarak güvence altına alması isteniyor.

Küresel piyasalar müzakere sürecini yakından izliyor

İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi tarafından yapılan açıklamada, “Böyle bir kararın kabul edilmesi, tüm bu anlaşmaları uluslararası hukuk gereği bağlayıcı hale getirecek ve İran ulusu için önemli bir diplomatik zafer oluşturacaktır” ifadelerine yer verildi.

Analistler, müzakere sürecinin yalnızca siyasi sonuçlar doğurmayacağını, aynı zamanda küresel finansal piyasalar üzerinde de önemli etkiler yaratabileceğini belirtiyor. Özellikle enerji fiyatları, enflasyon beklentileri ve ticaret dengeleri, bu sürecin seyrine bağlı olarak yeniden şekillenebilir.

İran ile ABD arasında yürütülecek görüşmelerin sonucu, başta petrol fiyatları olmak üzere birçok ekonomik gösterge üzerinde belirleyici olabilir. Bu nedenle yatırımcılar ve politika yapıcılar süreci yakından takip ediyor.

Genel değerlendirmeler, açıklanan planın kapsamlı ve yüksek talepler içerdiğini, bu nedenle müzakerelerin zorlu geçebileceğini ortaya koyuyor. Bununla birlikte, tarafların diyalog sürecine girmesi, küresel ekonomi açısından belirsizliklerin azalması yönünde önemli bir adım olarak değerlendiriliyor.

İran’ın 10 maddelik barış planı ve müzakere tarihi belli oldu adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Sentix ekonomik endeksi nisan ayında sert düşüş kaydederek Euro Bölgesi ve küresel ekonomi için resesyon endişelerini yeniden gündeme taşıdı. Özellikle beklentilerdeki hızlı bozulma dikkat çekti.

Euro Bölgesi’nde Sentix endeksi, Nisan 2026 itibarıyla güçlü bir gerileme kaydederek ekonomik görünümde belirgin bir bozulmaya işaret etti. Endeks, bir önceki aya göre 16,1 puan düşerken, bu düşüşte ekonomik beklentilerdeki sert gerileme belirleyici oldu.

Özellikle beklenti endeksinin 19 puanlık düşüşle negatif bölgeye geçmesi, yatırımcıların ekonomik aktiviteye ilişkin öngörülerinin hızla kötüleştiğini ortaya koydu. Bu gelişme, piyasalarda resesyon riskinin yeniden gündemin üst sıralarına taşınmasına neden oldu.

Uzmanlar, jeopolitik risklerin ve enerji fiyatlarındaki artışın ekonomik beklentiler üzerinde baskı oluşturduğunu belirtiyor.

Almanya ekonomisinde sert bozulma dikkat çekti

Avrupa’nın en büyük ekonomisi olan Almanya’da da benzer bir tablo gözlendi. Sentix Genel Ekonomik Endeksi 15,6 puan düşerek -27,7 seviyesine geriledi.

Ekonomik beklentiler ise -16,8 puana inerek Eylül 2024’ten bu yana en düşük seviyeye ulaştı. Bu durum, Almanya ekonomisinde büyüme görünümünün ciddi şekilde zayıfladığını ortaya koydu.

Analistler, Almanya’daki sanayi üretimi ve ihracat performansının enerji maliyetlerine duyarlılığı nedeniyle bu tür şoklardan daha fazla etkilendiğini vurguluyor.

Küresel ekonomik görünümde zayıflama sinyali

Küresel ölçekte de ekonomik beklentilerde belirgin bir kötüleşme dikkat çekti. küresel ekonomiye ilişkin Sentix Bileşik Endeksi 13,8 puan düşerek -2,9 seviyesine geriledi.

Küresel beklenti endeksi ise -6,6 puan ile Nisan 2025’ten bu yana en düşük seviyeye indi. Bu gelişme, hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ekonomilerde büyüme görünümünün zayıfladığına işaret ediyor.

Yatırımcılar, küresel ölçekte artan belirsizlikler nedeniyle daha temkinli bir duruş sergiliyor.

Enerji fiyatları ve arz sorunları etkili oluyor

Euro Bölgesi’nde ekonomik beklentilerdeki bozulmanın temel nedenleri arasında enerji fiyatlarındaki yükseliş ve arz sorunları öne çıkıyor. Özellikle İran savaşı sonrası Hürmüz Boğazı’nda yaşanan aksaklıklar, enerji arzına yönelik riskleri artırdı.

Petrol fiyatlarının 110 doların üzerinde seyretmesi, üretim maliyetlerini yükselterek ekonomik aktivite üzerinde baskı oluşturuyor. Bu durum, enflasyonist riskleri artırırken büyüme beklentilerini de aşağı çekiyor.

Sentix verilerine göre, mevcut durum endeksi mart ayında -9,5 puan seviyesindeyken nisan ayında -22,8 puana geriledi. Beklentilerdeki düşüş ise iki ayda toplam 31,3 puanlık kayba ulaştı.

Yatırımcı algısında riskler yeniden ön planda

Yatırımcılar, enerji altyapısına yönelik saldırılar ve deniz taşımacılığındaki kesintilerin ekonomik faaliyet üzerinde ciddi olumsuz etkiler yaratabileceğini değerlendiriyor.

Artan jeopolitik riskler, piyasalarda belirsizliği yükseltirken, yatırım kararlarında daha temkinli bir yaklaşımın benimsenmesine neden oluyor.

Ekonomistler, mevcut gelişmelerin devam etmesi halinde Euro Bölgesi’nde büyümenin daha da zayıflayabileceğini ve ekonomik büyüme görünümünün aşağı yönlü revize edilebileceğini ifade ediyor.

Sonuç olarak, Sentix endeksindeki sert düşüş, küresel ve bölgesel ekonomide risklerin arttığını ve resesyon ihtimalinin yeniden güç kazandığını ortaya koyuyor.

Sentix ekonomik endeksinde sert düşüş: resesyon endişesi yeniden gündemde adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Uluslararası Para Fonu (IMF), Orta Doğu’da devam eden savaşın küresel ekonomi üzerinde ciddi ve kalıcı etkiler yaratabileceği uyarısında bulundu. Kuruluş, özellikle enerji ve tarım emtialarında yaşanabilecek arz kesintilerinin fiyatları yukarı çekerek ekonomik büyümeyi baskılayacağını belirtti.

IMF Başekonomisti Pierre-Olivier Gourinchas’ın imzasını taşıyan değerlendirmede, savaşın Körfez bölgesinden çıkan petrol, doğal gaz ve gübre akışını sekteye uğratmasının dünya genelinde maliyetleri artıracağı vurgulandı. Bu durumun küresel ekonomi üzerinde geniş çaplı etkiler yaratması bekleniyor.

Enerji ve gıda fiyatlarında kalıcı artış riski

IMF, kısa süreli bir çatışmanın dahi petrol ve doğal gaz fiyatlarında hızlı yükselişlere neden olabileceğini belirtirken, uzun süren bir savaşın enerji maliyetlerini kalıcı olarak yüksek seviyelerde tutabileceğine dikkat çekti.

Bu senaryoda özellikle enerji ithalatına bağımlı ülkelerin daha fazla etkileneceği ifade edildi. Artan maliyetler, hem üretim hem de tüketim tarafında baskı yaratarak enflasyon üzerinde yukarı yönlü etki oluşturuyor.

Enerji fiyatlarının yanı sıra gübre maliyetlerindeki artış da küresel gıda fiyatlarını doğrudan etkiliyor.

Gübre ve tarım maliyetleri yükseliyor

IMF’ye göre, Hürmüz Boğazı’ndan geçen gübre üretiminin küresel arz içindeki payı oldukça yüksek. Bu nedenle bölgede yaşanacak aksaklıkların tarım maliyetlerini artırması bekleniyor.

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü’nün (FAO) projeksiyonlarına göre gübre fiyatlarının yılın ilk yarısında yüzde 15 ila 20 oranında artabileceği öngörülüyor.

Bu gelişme, gıda fiyatları üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturarak küresel enflasyonun daha geniş bir tabana yayılmasına neden olabilir.

Büyüme yavaşlayacak borçlu ülkeler zorlanacak

IMF, artan maliyetlerin ekonomik büyümeyi yavaşlatacağını ve özellikle yüksek borçluluk oranına sahip ülkelerin daha fazla risk altında olduğunu vurguladı. Bu ülkelerin, kriz etkilerini hafifletmek için gerekli mali kaynaklara erişimde zorlanabileceği ifade edildi.

Bu durum, ekonomik büyüme ile finansal istikrar arasındaki dengenin daha kırılgan hale geldiğine işaret ediyor.

Enerji piyasalarında sert fiyat hareketleri

Enerji piyasalarında halihazırda önemli fiyat artışları yaşanıyor. İngiltere’de doğal gaz fiyatları Aralık ayından bu yana iki katına çıkarak 140 sterlin/therm seviyesine yükseldi.

Brent petrol fiyatı ise savaş öncesinde yaklaşık 60 dolar seviyesindeyken, son günlerde 116 doların üzerine çıktıktan sonra 112 dolar seviyelerine geriledi.

Bu gelişmeler, petrol fiyatları ve enerji maliyetlerinin küresel ekonomik görünüm üzerindeki etkisini artırıyor.

Avrupa ülkeleri arasında kırılganlık farkı

IMF değerlendirmesinde, Avrupa ülkeleri arasında enerji bağımlılığına göre farklı kırılganlık seviyeleri bulunduğu belirtildi. Özellikle İtalya ve İngiltere’nin yüksek doğal gaz bağımlılığı nedeniyle daha riskli konumda olduğu ifade edildi.

Buna karşılık Fransa ve İspanya’nın nükleer ve yenilenebilir enerji kapasitesi sayesinde görece daha dayanıklı bir yapıya sahip olduğu vurgulandı.

Bu durum, enerji çeşitliliğinin enerji güvenliği açısından kritik önem taşıdığını ortaya koyuyor.

Tarihsel deneyimler uyarıyor

IMF, geçmişte yaşanan petrol fiyatı şoklarının benzer sonuçlar doğurduğunu hatırlatarak, bu tür şokların enflasyonu artırırken büyümeyi aşağı çektiğini vurguladı.

Uzmanlar, mevcut gelişmelerin de benzer bir tabloya işaret ettiğini ve küresel ekonominin stagflasyon riskine karşı dikkatli olması gerektiğini belirtiyor.

Sonuç olarak, IMF’nin değerlendirmesi, Orta Doğu’daki savaşın yalnızca bölgesel değil, küresel ölçekte ekonomik dengeleri etkileyebilecek bir risk unsuru haline geldiğini ortaya koyuyor.

IMF’ten savaşın küresel ekonomiye etkileri için sert uyarı adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Dünya Ekonomik Forumu (WEF) Türkiye Ülke Stratejisi Toplantısı’nda yaptığı konuşmada, Orta Doğu’da devam eden çatışmaların küresel ekonomi üzerindeki etkilerine dikkat çekti. Erdoğan, savaşın uzaması halinde yalnızca bölge ülkelerinin değil, tüm dünyanın ekonomik anlamda daha ağır bir bedel ödeyeceğini ifade etti.

İstanbul’daki Cumhurbaşkanlığı Dolmabahçe Ofisi’nde düzenlenen toplantı, uluslararası yatırımcılar ile Türkiye’nin ekonomi yönetimini bir araya getirdi. Erdoğan, bu platformun Türkiye ekonomisinin küresel sistem içindeki konumunun değerlendirilmesi açısından önemli bir fırsat sunduğunu belirtti.

Küresel ekonominin son yıllarda salgın sonrası toparlanma süreci, dijital ve yeşil dönüşüm, artan ticaret gerilimleri ve jeopolitik gelişmelerle şekillendiğini ifade eden Erdoğan, mevcut tabloya yeni risklerin eklendiğini vurguladı. Bu kapsamda küresel ekonomi üzerinde artan belirsizliklerin etkisinin giderek daha geniş bir alana yayıldığına dikkat çekildi.

Çatışmaların enerji ve ticaret üzerindeki etkisi büyüyor

Erdoğan, konuşmasında savaşın etkilerinin yalnızca askeri alanla sınırlı kalmadığını belirterek şu ifadeleri kullandı:

“Enerji piyasalarından üretim, bilişim, ulaşım ve ticaret ağlarının işleyişine kadar geniş bir alanda savaşın olumsuz etkilerini tüm dünya hissediyor. Daha önce farklı vesilelerle ifade ettiğim gibi bir aydır bölgemizi derinden sarsan bu anlamsız, hukuksuz ve gereksiz savaşın faturasını çatışmaların tarafları kadar tüm insanlık da ödüyor.”

Erdoğan, diplomasi ve diyalog yollarının devre dışı kalmasının küresel maliyetleri artırdığını belirterek, çatışmaların sona ermemesi halinde ekonomik faturanın daha da büyüyeceğini ifade etti.

“Şu bir gerçek ki çatışmalar sona ermezse ödenecek fatura da kabaracaktır. Coğrafi mesafenin bu süreçte bir anlamı olmayacak, hatta farklı kıtalarda yer alan ülkeler anlaşıldığı kadarıyla enerji boyutuyla daha çok etkilenecektir.”

Bu değerlendirme, özellikle enerji arzı ve fiyatları üzerinden küresel ekonomide oluşabilecek zincirleme etkilerin altını çiziyor. Uzmanlar, enerji maliyetlerindeki artışın üretim ve lojistik süreçlerini doğrudan etkilediğini ve bu durumun enflasyonist baskıları artırdığını belirtiyor.

Küresel sistemde kırılganlıklar artıyor

Cumhurbaşkanı Erdoğan, küresel risk analizlerinin uluslararası sistemin daha rekabetçi ancak aynı zamanda daha kırılgan bir döneme girdiğini gösterdiğini ifade etti. Bu süreçte enerji güvenliği, tedarik zincirleri ve ticaret politikalarının daha fazla önem kazandığı vurgulandı.

Erdoğan, “Bu yeni dönemde global ekonomik düzen birçok cepheden tehdide maruz kalmaktadır. Enerji güvenliği ve tedarik zincirlerinin aşınması, uluslararası ticaret rejiminin erozyona uğraması ve korumacı politikalar kırılganlıkları artırmakta, tüm bu gelişmeler istikrarlı ekonomilerin sayısını azaltmaktadır” dedi.

Bu açıklamalar, küresel ekonomide yapısal değişimlerin hızlandığına ve ülkelerin ekonomik politikalarını yeniden şekillendirmek zorunda kalabileceğine işaret ediyor. Özellikle korumacılık eğilimlerinin artması, uluslararası ticaret hacmi üzerinde baskı oluşturabilir.

Türkiye’nin küresel ekonomideki rolü ve yatırım potansiyeli ele alındı

“Küresel Bir Merkezde Büyüme: Rekabet Gücünü ve Dayanıklılığı Güçlendirmek” temasıyla düzenlenen toplantıda, Türkiye’nin küresel ekonomideki konumu ve yatırım potansiyeli kapsamlı şekilde değerlendirildi.

Toplantıya, 16 ülkeden farklı sektörlerde faaliyet gösteren ve toplam büyüklüğü 1,2 trilyon doları bulan 23 uluslararası yatırımcı katıldı. Bu kapsamda gerçekleştirilen stratejik diyalog oturumlarında Türkiye’nin uzun vadeli büyüme perspektifi ve yatırım ortamı ele alındı.

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, yaptığı sunumda makroekonomik politikalar, mali disiplin yaklaşımı ve reform gündemi hakkında bilgi verdi. Bu çerçevede yatırım ortamının iyileştirilmesine yönelik adımların sürdüğü vurgulandı.

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar ise enerji arz güvenliği, kaynak çeşitlendirme ve Türkiye’nin enerji merkezi olma hedeflerine ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan da Türkiye’nin bölgesel ve küresel rolüne ilişkin perspektifleri paylaştı.

Toplantıya ayrıca Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Başkanı Fatih Karahan ve uluslararası yatırım dünyasının önde gelen isimleri katıldı. BlackRock Başkanı ve WEF Eş Başkanı Laurence Fink ile WEF Başkanı Alois Zwinggi de etkinlikte yer aldı.

Küresel işbirliği ve ekonomik dayanıklılık vurgusu

Toplantı kapsamında yapılan değerlendirmelerde, küresel ekonomide artan belirsizlikler karşısında kamu ve özel sektör işbirliğinin güçlendirilmesi gerektiği vurgulandı. Özellikle değer zincirlerinin yeniden şekillendiği bir dönemde, ülkelerin ekonomik dayanıklılıklarını artırmaya yönelik politikaların önemi öne çıktı.

Türkiye’nin küresel ekonomide bir “bağlantı noktası” olarak konumunu güçlendirme hedefi doğrultusunda, uluslararası doğrudan yatırımların artırılması ve sürdürülebilir büyümenin desteklenmesi temel öncelikler arasında yer aldı.

Bu kapsamda, toplantının çok taraflı işbirliğini teşvik eden ve yatırım odaklı büyümeyi destekleyen önemli bir platform olduğu ifade edildi. Ekonomik reformların sürdürülmesi ve yatırımcı güveninin artırılması, Türkiye’nin küresel rekabet gücü açısından kritik başlıklar olarak değerlendiriliyor.

Öte yandan Cumhurbaşkanı Erdoğan, Dünya Ekonomik Forumu ve BlackRock Başkanı Laurence Douglas Fink’i de kabul etti. Görüşme, Cumhurbaşkanlığı Dolmabahçe Çalışma Ofisi’nde basına kapalı olarak gerçekleştirildi.

Sonuç olarak, Orta Doğu’daki çatışmaların küresel ekonomik dengeler üzerindeki etkisi artarken, Türkiye’nin bu süreçte hem riskleri yönetme hem de fırsatları değerlendirme yönünde stratejik adımlar atmaya devam ettiği görülüyor.

Erdoğan: Çatışmalar uzarsa küresel ekonomik maliyet artacak adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

ABD Başkanı Donald Trump, Beyaz Saray’da düzenlenen kabine toplantısında İran’a yönelik askeri operasyonlar ve diplomatik süreç hakkında dikkat çeken açıklamalarda bulundu. Trump, İran’ın anlaşma yapmak istediğini öne sürerken, baskı politikasının süreceğini vurguladı.

İran’ın askeri kapasitesinin büyük ölçüde zayıflatıldığını savunan Trump, Tahran yönetiminin mevcut durumda anlaşma arayışında olduğunu ifade etti. Bu açıklamalar, küresel jeopolitik risk algısının yüksek seyrini sürdürdüğüne işaret etti.

Trump, Hürmüz Boğazı’nın geleceğinin yapılacak anlaşmaya bağlı olduğunu belirterek, bölgedeki enerji arzı açısından kritik mesajlar verdi.

“Anlaşma yaparlarsa Hürmüz açılır” mesajı

Trump, İran’ın nükleer programını “varoluşsal tehdit” olarak nitelendirerek, baskının devam edeceğini söyledi. “Doğru anlaşmayı yaparlarsa Hürmüz Boğazı açılır, aksi takdirde onları yok etmeye devam edeceğiz” dedi.

ABD Başkanı ayrıca, İran’ın füze ve dron kapasitesinin büyük ölçüde etkisiz hale getirildiğini ve askeri operasyonların planlanandan daha hızlı ilerlediğini ifade etti.

Bu gelişmeler, küresel enerji piyasası açısından kritik öneme sahip olan Hürmüz Boğazı’nın geleceğine ilişkin belirsizliği artırıyor.

“Maksimum baskı” stratejisi devam edecek

Trump, İran’ın nükleer faaliyetlerinden vazgeçmesi için uygulanan “maksimum baskı” stratejisinin süreceğini belirtti. “İran’ın bir şansı var, ya anlaşma yaparlar ya da sonuçlarına katlanırlar; seçim onlara kalmış” ifadelerini kullandı.

Bu yaklaşım, ABD’nin diplomatik ve askeri araçları birlikte kullanarak baskıyı sürdürme stratejisinin devam ettiğini gösteriyor.

Uzmanlar, bu tür açıklamaların küresel petrol fiyatları ve piyasa oynaklığı üzerinde etkili olabileceğini değerlendiriyor.

NATO müttefiklerine sert eleştiriler

Trump, açıklamalarında NATO müttefiklerine yönelik eleştirilerde de bulundu. Avrupa ülkelerinin tutumunu yetersiz bulduğunu belirten Trump, bu sürecin NATO için bir test olduğunu ifade etti.

“Avrupalıların yavaşlığını unutmayacağız” diyen Trump, İngiltere’nin askeri kapasitesine yönelik eleştirilerde de bulundu.

Bu açıklamalar, Batı ittifakı içindeki görüş ayrılıklarının derinleştiğine işaret ederken, küresel dış politika dengeleri açısından dikkat çekici bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Ekonomi ve enerji fiyatlarına ilişkin değerlendirmeler

Trump, petrol fiyatlarındaki yükseliş ve borsalardaki düşüşün beklenenden daha sınırlı kaldığını savundu. Enerji fiyatlarına karşı alınan önlemlerin açıklanacağını belirten Trump, ekonomi yönetiminin süreci yakından takip ettiğini ifade etti.

Ayrıca, çiftçilere yönelik yeni bir destek paketinin açıklanacağını duyurarak iç ekonomik politikalara da değindi.

Bu açıklamalar, ABD yönetiminin hem dış politika hem de küresel ekonomi üzerindeki etkileri birlikte değerlendirdiğini gösteriyor.

ABD’den askeri üstünlük vurgusu

ABD Başkan Yardımcısı J.D. Vance de İran’ın konvansiyonel askeri kapasitesinin büyük ölçüde ortadan kaldırıldığını savunarak, ABD’nin bölgede kontrol sağladığını ifade etti.

Bu açıklamalar, bölgedeki askeri ve siyasi dengelere ilişkin yeni tartışmaları beraberinde getirirken, piyasalarda belirsizliklerin devam ettiğini ortaya koyuyor.

Sonuç olarak, ABD ile İran arasındaki gerilim yüksek seviyesini korurken, gelişmelerin küresel piyasa ve enerji dengeleri üzerinde etkili olmaya devam etmesi bekleniyor.

Trump: İran anlaşma için yalvarıyor, Hürmüz Boğazı doğru anlaşmayla açılacak adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

JPMorgan CEO’su Jamie Dimon, Orta Doğu’da devam eden jeopolitik gerilimlere rağmen bölgenin uzun vadeli geleceğine ilişkin iyimser bir tablo çizdi. Dimon, bölge ülkelerinin kalıcı barış konusunda giderek daha uyumlu bir yaklaşım sergilediğini belirtti.

Washington’da düzenlenen Hill and Valley Forumu’nda konuşan Dimon, İran’daki savaşa rağmen bölgedeki gelişmelerin uzun vadede daha istikrarlı bir yapıya evrilebileceğini ifade etti. Bu sürecin, ekonomik dönüşüm ve yatırım akışları açısından belirleyici olabileceği değerlendiriliyor.

Dimon, “Suudi Arabistan, BAE, Katar, Amerika ve İsrail’in tamamı Orta Doğu’da kalıcı barış istiyor” diyerek, bölgesel aktörlerin ortak hedeflere yöneldiğine dikkat çekti.

Kalıcı barış beklentisi yatırım ortamını şekillendiriyor

Dimon, Orta Doğu’daki ülkelerin ekonomik kalkınma hedeflerinde doğrudan yabancı yatırım akışlarının kritik rol oynadığını vurguladı. Bölge ülkelerinin son yıllarda yatırım çekme konusunda önemli ilerleme kaydettiğini belirten Dimon, bu sürecin sürdürülebilirliği için jeopolitik istikrarın şart olduğunu ifade etti.

“Oraya gittiğinizde ne istediklerini biliyor musunuz? Yabancı doğrudan yatırım. Bölgeye ciddi miktarda yatırım akıyor, ancak bu tür gelişmeler yaşandığı sürece akmaya devam etmez” diyen Dimon, yatırımcı güveninin doğrudan güvenlik ortamına bağlı olduğuna işaret etti.

Uzmanlara göre, bölgedeki siyasi risklerin azalması halinde enerji dışı sektörlerde de yatırım artışı hız kazanabilir. Bu durum, ekonomik çeşitlendirme politikaları açısından kritik bir eşik olarak görülüyor.

Bölgesel dönüşümde finans merkezlerinin rolü artıyor

Dimon, Dubai ve Abu Dabi gibi şehirlerin son yıllarda küresel finans merkezleri haline geldiğini belirterek, bu dönüşümün bölgenin ekonomik potansiyelini ortaya koyduğunu ifade etti. Söz konusu merkezler, uluslararası sermaye için cazip birer yatırım üssü olarak öne çıkıyor.

Ancak Dimon, güvenlik risklerinin yatırım kararları üzerindeki etkisine de dikkat çekti. “Komşularının veri merkezlerine balistik füze yağdırdığı bir ortamda kimse 10 milyar dolarlık yatırım yapmaz” sözleriyle, istikrarın yatırımcı davranışları üzerindeki belirleyici rolünü vurguladı.

Bu değerlendirmeler, Orta Doğu’da ekonomik kalkınmanın yalnızca finansal kaynaklara değil, aynı zamanda siyasi ve güvenlik koşullarına da bağlı olduğunu ortaya koyuyor. Bölge ülkelerinin son yıllarda attığı reform adımları, uluslararası yatırımcıların ilgisini artırmış durumda.

Jeopolitik gelişmeler küresel piyasa beklentilerini etkiliyor

Orta Doğu’daki gelişmeler, yalnızca bölge ekonomileri değil, aynı zamanda küresel finans piyasaları üzerinde de etkili oluyor. Enerji arzı, ticaret yolları ve yatırım akışları açısından kritik öneme sahip olan bölge, yatırımcıların yakın takibinde bulunuyor.

Dimon’un açıklamaları, küresel yatırımcıların risk iştahı açısından önemli sinyaller içerirken, barış ihtimalinin artmasının piyasalarda olumlu fiyatlamalara yol açabileceği değerlendiriliyor.

Öte yandan, devam eden çatışmalar ve belirsizlikler, kısa vadede temkinli bir görünümün korunmasına neden oluyor. Bu durum, özellikle enerji ve altyapı yatırımlarında karar alma süreçlerini doğrudan etkileyebiliyor.

Sonuç olarak, JPMorgan CEO’su Dimon’un Orta Doğu’ya ilişkin iyimser değerlendirmeleri, bölgenin uzun vadeli ekonomik potansiyeline işaret ederken, kalıcı barışın sağlanmasının küresel ekonomi ve yatırım akışları açısından kritik bir eşik olduğu görülüyor.

JPMorgan CEO’su Dimon Orta Doğu için iyimser konuştu adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Citi Ekonomik Sürpriz Endeksi, küresel ekonominin beklentilerin üzerinde performans göstermeye devam ettiğini ortaya koydu.

Citi Ekonomik Sürpriz Endeksi, küresel ekonominin 14 ay boyunca beklentilerin üzerinde performans sergilediğini gösterdi.

Bu süreç, 2008-2009 finansal krizinden bu yana görülen en uzun pozitif seri olarak kayıtlara geçti.

Endeksin 2025 başından bu yana pozitif bölgede kalması dikkat çekti.

Ekonomistler büyümeyi hafife aldı

Veriler, ekonomistlerin jeopolitik riskler ve ticaret politikalarının etkilerini olduğundan daha olumsuz değerlendirdiğini ortaya koydu.

Özellikle ihracat ve sanayi üretimi verileri, küresel ekonomi performansına güçlü katkı sağladı.

Uzmanlar, büyümenin beklentilerin üzerinde gerçekleştiğini kabul etmenin geciktiğini belirtiyor.

Pandemi sonrası ikinci en uzun seri

Endeks, pandemi sonrası dönemi geride bırakarak en uzun ikinci pozitif seriye ulaştı.

En uzun dönem ise 2009-2011 yılları arasında kaydedilmişti.

Mevcut verilerin henüz Orta Doğu’daki savaşın etkilerini tam olarak yansıtmadığı ifade ediliyor.

Yapay zeka ve maliye politikası etkili oldu

ABD’de uygulanan genişleyici maliye politikaları ve yapay zeka yatırımları büyümeyi destekleyen önemli unsurlar arasında yer aldı.

Yüksek ithalat tarifelerine rağmen ekonomik aktivitenin güçlü kalması dikkat çekti.

Bu gelişmeler, küresel piyasalarda hisse senedi performansını da olumlu etkiledi.

Enflasyon ve faiz riski gündemde

Analistler, petrol fiyatlarındaki artışın önümüzdeki dönemde enflasyon üzerinde baskı oluşturabileceğini belirtiyor.

Bu durumun merkez bankalarını faiz artırımı yönünde adım atmaya zorlayabileceği ifade ediliyor.

Küresel ekonomide güçlü veri akışına rağmen risklerin sürdüğü vurgulanıyor.

Citi ekonomik sürpriz endeksi 14 ayla rekor seride adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Kredi derecelendirme kuruluşu S&P Global, Orta Doğu’daki savaş sonrası hızla yükselen enerji fiyatlarının birçok ülke için ciddi ekonomik riskler oluşturabileceğini belirtti. Kurum, şimdilik ani kredi notu indirimi planlamadığını açıklarken, enerji maliyetlerindeki artışın özellikle kırılgan ekonomileri zorlayabileceğine dikkat çekti.

S&P: enerji fiyatları ülkeler için risk oluşturuyor

S&P Global, Orta Doğu’daki çatışmaların ardından yükselen petrol ve doğal gaz fiyatlarının birçok ülkenin ekonomik dengeleri üzerinde baskı oluşturabileceğini açıkladı. Kurum, mevcut koşullarda ülkelerin kredi notlarında ani bir indirime gitmeyi planlamadığını ancak enerji fiyatlarındaki hızlı artışın ciddi riskler yaratabileceğini vurguladı.

Enerji maliyetleri kırılgan ekonomileri etkileyebilir

S&P’nin küresel ülke analizleri başkanı Roberto Sifon-Arevalo, yükselen petrol fiyatları ve doğal gaz maliyetlerinin özellikle finansal açıdan kırılgan ekonomiler üzerinde baskı oluşturabileceğini ifade etti. Sifon-Arevalo değerlendirmesinde şu ifadeleri kullandı: “Aceleci davranıp her şeyin kötüye gittiğini söylemek istemiyoruz.” Ancak krizin uzun sürmesi halinde ekonomik koşulların daha da zorlaşabileceğini belirtti.

Asya ülkeleri enerji riskine daha açık

Uzmanlara göre enerji fiyatlarındaki yükselişten en fazla etkilenebilecek bölgelerden biri Asya ekonomileri olabilir. Sifon-Arevalo, Asya’nın Körfez bölgesinden gelen petrol ve doğal gaz tedarikine yüksek derecede bağımlı olduğunu vurguladı. Bu nedenle bölgedeki enerji arzına ilişkin risklerin ekonomik dengeleri doğrudan etkileyebileceği ifade edildi.

Borç yükü yüksek ülkeler yakından izleniyor

S&P Global, özellikle bazı gelişmekte olan ekonomilerin enerji fiyatlarındaki artıştan daha fazla etkilenebileceğine dikkat çekti. Hindistan, Tayland ve Endonezya’nın görece düşük petrol rezervlerine sahip olduğu belirtilirken, Pakistan, Bangladeş ve Sri Lanka gibi ülkelerin yüksek borç yükleri nedeniyle daha kırılgan bir yapıya sahip olduğu ifade edildi. Sifon-Arevalo, söz konusu ülkelerin kredi görünümlerinin nasıl şekilleneceğini yakından takip ettiklerini belirtti. Analistler, küresel enerji piyasasında yaşanan gelişmelerin önümüzdeki dönemde ülkelerin mali dengeleri ve kredi değerlendirmeleri üzerinde belirleyici olabileceğini ifade ediyor.

S&P Global: Yükselen enerji fiyatları ülke notlarını tehdit ediyor adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Bernstein: Hürmüz Kapanırsa Petrol 150 Doları Görebilir adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Orta doğu gerilimi petrolü 100 dolara taşıyabilir adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Avrupa Merkez Bankası (ECB) Yönetim Konseyi üyesi ve Avusturya Merkez Bankası Başkanı Martin Kocher, ABD Başkanı Donald Trump’ın Avrupa ülkelerine yönelik yeni gümrük tarifesi açıklamalarının, sadece transatlantik ilişkileri değil, küresel ekonomik dengeleri de tehdit ettiğini söyledi.

Kocher: Enflasyon yükselir, siyasi baskı araçları risk yaratır

Kocher, son açıklamasında söz konusu ticaret politikası tehditlerinin ABD’de enflasyonu hızlandırabileceğini belirtti. “Ticaret politikası tehditlerinin siyasi baskı aracı olarak kullanılması, küresel ekonomi açısından riskleri artırır ve orta ile uzun vadede tüm taraflara zarar verir,” ifadelerini kullandı.

ECB yetkilisi, ABD yönetiminin açıkladığı yeni cezai tarifelerin, kurallara dayalı ticaret düzeninden daha fazla uzaklaşmak anlamına geldiğini belirterek bu yaklaşımın sürdürülebilir olmadığını savundu.

Belirsizlik yatırım kararlarını olumsuz etkiliyor

Martin Kocher’e göre, ticaret gerilimleri yalnızca ekonomik ilişkileri değil, yatırımcıların ve tüketicilerin davranışlarını da etkiliyor. “Belirsizlikteki keskin artış, şirketlerin ve hanehalklarının güvenini zayıflatıyor. Bu da yatırım kararları ve tüketim eğilimleri üzerinde olumsuz sonuçlar doğuruyor,” dedi.

Kocher ayrıca, ticaret politikalarındaki bu tür oynaklığın küresel yatırım akışlarını yavaşlatabileceğini ve özellikle gelişmekte olan ekonomilerde finansal kırılganlıkları artırabileceğini vurguladı.

Finansal piyasalar üzerindeki etkiler şimdiden gözleniyor

Kocher’in açıklamaları, son dönemde uluslararası finansal piyasalarda yaşanan volatilite ile örtüşüyor. ABD tahvil faizlerinde görülen artış, yatırımcıların uzun vadeli riskleri yeniden fiyatladığını gösteriyor. Öte yandan, Avrupa borsalarında da bu tür açıklamaların ardından sınırlı da olsa geri çekilmeler yaşandı.

Uzmanlara göre, ticaret gerilimi ve jeopolitik riskler birleştiğinde, küresel büyüme görünümünün baskı altında kalma ihtimali artıyor. ECB yetkilileri, bu süreci yakından izlediklerini ve gerektiğinde para politikasında ayarlamaya gidebileceklerini belirtiyor.

ECB/Kocher: Gümrük tarifesi tehditleri küresel ekonomiyi riske atıyor adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Japonya ekonomisinin, yılın üçüncü çeyreğinde yaşanan daralmanın ardından yeniden toparlanma sürecine girmeye hazırlandığı değerlendiriliyor. Son açıklanan makroekonomik veriler ve özel sektör analizleri, ekonomik aktivitede geçici zayıflamanın ardından daha dengeli ve yaygın bir toparlanmanın mümkün olabileceğine işaret ediyor.

Uluslararası danışmanlık ve araştırma kuruluşlarının değerlendirmelerine göre, üretim, tüketim ve konut yatırımları tarafında gözlenen son gelişmeler, Japonya ekonomisinin 2026 yılına girerken daha sağlam bir zemin üzerinde ilerleyebileceğini gösteriyor. Bu görünüm, Japonya Merkez Bankası’nın (BOJ) para politikasında sıkılaşma adımlarını sürdürmesine yönelik beklentileri de güçlendiriyor.

Üçüncü çeyrek daralmasının ardından toparlanma beklentisi öne çıkıyor

Japonya ekonomisi, yılın üçüncü çeyreğinde beklenmedik bir daralma kaydetmişti. Söz konusu daralmanın temel nedenleri arasında, konut yatırımlarındaki sert düşüş ve sanayi üretimindeki geçici zayıflama öne çıkmıştı. Ancak son veriler, bu gerilemenin kalıcı olmayabileceğine işaret ediyor.

Ekonomistler, üçüncü çeyrekteki daralmanın büyük ölçüde geçici faktörlerden kaynaklandığını ve özellikle mevzuat değişikliklerinin konut sektöründe yarattığı etkilerin zamanla azalacağını belirtiyor. Bu çerçevede, yılın son çeyreği ve 2026’nın ilk ayları itibarıyla ekonomik aktivitede toparlanma beklentisi güç kazanmış durumda.

Japonya ekonomisinin genel görünümüne ilişkin bu iyimser tablo, küresel ekonomi açısından da önem taşıyor. Dünyanın en büyük ekonomilerinden biri olan Japonya’nın toparlanma sürecine girmesi, Asya-Pasifik bölgesindeki büyüme dinamiklerini de olumlu yönde etkileyebilir.

Sanayi üretiminde kısa vadeli zayıflık, ileriye dönük iyimserlik

Capital Economics tarafından yapılan değerlendirmede, Kasım ayında sanayi üretiminin aylık bazda gerilemiş olmasına rağmen, firmaların kısa vadeli ekonomik görünüme daha iyimser baktığı ifade edildi. Analize göre, üretimdeki düşüş geçici bir nitelik taşıyor.

Capital Economics, sanayi üretiminin Aralık ayında yüzde 1,2 oranında artmasını, Ocak ayında ise pandemiden bu yana en güçlü aylık artış olarak öngörülen yüzde 8’lik bir yükseliş kaydetmesini bekliyor. Bu tahminler, Japon sanayi sektöründe güçlü bir ivmelenme potansiyeline işaret ediyor.

Uzmanlar, üretimde beklenen bu toparlanmanın, hem iç talepteki canlanma hem de küresel ticaretteki toparlanma beklentileriyle desteklenebileceğini belirtiyor. Özellikle otomotiv, elektronik ve makine imalatı gibi Japon ekonomisinin lokomotif sektörlerinde üretim artışının yeniden hız kazanabileceği ifade ediliyor.

Fiyat istikrarı ve satış hacimleri tüketimi destekliyor

Kasım ayında mal fiyatlarının büyük ölçüde değişmemesi, Japonya’da satış hacimlerinin canlılığını koruduğuna işaret ediyor. Fiyat baskılarının sınırlı kalması, hanehalkı tüketiminin desteklenmesine katkı sağlıyor.

Ekonomistler, Japonya’da uzun süredir düşük enflasyon ortamının hâkim olduğunu ve tüketicilerin fiyat artışlarına karşı hassasiyetinin yüksek olduğunu hatırlatıyor. Bu nedenle, fiyatların istikrarlı seyretmesi, tüketim harcamalarının sürdürülebilirliği açısından önemli bir unsur olarak görülüyor.

Satış hacimlerindeki canlılığın devam etmesi, iç talebin ekonomik toparlanmada kilit rol oynayabileceğini gösteriyor. Bu durum, Japonya ekonomisinin yalnızca ihracata dayalı değil, daha dengeli bir büyüme patikasına girmesi açısından da olumlu bir sinyal olarak değerlendiriliyor.

Konut yatırımlarındaki düşüşün geçici olması bekleniyor

Üçüncü çeyrekte yaşanan ekonomik daralmanın başlıca nedenlerinden biri olarak, inşaat yönetmeliğindeki değişikliklerin ardından konut yatırımlarında görülen keskin düşüş öne çıkmıştı. Yeni düzenlemelerin, inşaat sektöründe geçici bir duraksamaya yol açtığı belirtiliyor.

Ancak son veriler, konut üretiminin toparlanmaya başladığını gösteriyor. Uzmanlar, konut yatırımlarındaki gerilemenin kısa ömürlü olmasını ve sektörün önümüzdeki dönemde yeniden büyüme eğilimine girmesini bekliyor.

Konut sektöründeki toparlanma, hem istihdam hem de iç talep açısından Japonya ekonomisine önemli katkılar sağlayabilir. Bu nedenle, konut yatırımlarının yeniden ivme kazanması, genel ekonomik görünüm açısından kritik bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

BOJ’un politika sıkılaştırma süreci devam edebilir

Genel ekonomik görünümdeki iyileşmeye rağmen, Japonya Merkez Bankası’nın (BOJ) önümüzdeki aylarda politika sıkılaştırma sürecini durdurmasının olası görülmediği ifade ediliyor. Son verilerin, bankanın para politikasında temkinli ancak kararlı bir normalleşme sürecini sürdürmesine zemin hazırladığı belirtiliyor.

Uzmanlara göre, Japonya ekonomisinde toparlanma sinyallerinin güçlenmesi, BOJ’un uzun süredir sürdürdüğü ultra gevşek para politikasından kademeli olarak uzaklaşmasını destekleyebilir. Bu süreçte, faiz artışlarının zamanlaması ve hızı piyasalar tarafından yakından izleniyor.

BOJ’un politika adımlarının, yalnızca enflasyon ve büyüme verileri değil, aynı zamanda döviz kuru gelişmeleri ve küresel finansal koşullar çerçevesinde şekilleneceği ifade ediliyor.

Barclays: 2026’da iki faiz artışı gündemde

Barclays FICC Araştırma üyelerine göre, Japonya Merkez Bankası’nın 2026 yılı içerisinde iki faiz artışına gitmesi muhtemel görülüyor. Kurumun analizine göre, BOJ’un Temmuz ve Aralık aylarında faiz oranlarını artırması bekleniyor.

Bu öngörü, Japonya’nın geleneksel “bahar ücret görüşmeleri döngüsüne” dayandırılıyor. Japon ekonomisinde ücret artışları, enflasyon dinamikleri ve para politikası kararları açısından kritik bir rol oynuyor.

Barclays analistleri, ücret artışlarının kalıcı hale gelmesinin, BOJ açısından faiz artışları için önemli bir dayanak oluşturduğunu belirtiyor.

Ücret-fiyat döngüsü anlatısı önem kazanıyor

Analizlerde, Japonya Merkez Bankası’nın son faiz artışının, bahar aylarında gerçekleştirilen yıllık ücret görüşmelerinde kararlaştırılan ücret artışlarının yalnızca “ücret-fiyat döngüsü” anlatısının başlangıç noktası olmadığını, aynı zamanda faiz artırımı için en güçlü gerekçelerden biri olduğunu teyit ettiği ifade ediliyor.

Bu durum, Japonya’da uzun yıllardır görülmeyen bir dinamiğin yeniden gündeme geldiğine işaret ediyor. Ücret artışlarının tüketimi desteklemesi, tüketimin fiyatlar üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturması ve bunun da para politikasında normalleşmeyi hızlandırması bekleniyor.

Uzmanlar, bu döngünün kalıcı hale gelmesi durumunda, Japonya’nın deflasyonla mücadelede önemli bir eşik aşabileceğini değerlendiriyor.

Yen’in seyri para politikasında belirleyici olmaya devam ediyor

Barclays değerlendirmelerinde, BOJ’un bugüne kadar olduğu gibi yenin yeniden değer kaybetmesi risklerine de gereken önemi vermesi gerektiği vurgulanıyor. Japon para biriminin aşırı değer kaybetmesi, ithalat maliyetleri ve enflasyon üzerinde baskı yaratabiliyor.

Bu nedenle, BOJ’un faiz artışları konusunda temkinli bir denge politikası izlemesi bekleniyor. Faiz artışlarının, hem enflasyon hedefleri hem de döviz kuru istikrarı gözetilerek kademeli biçimde uygulanabileceği ifade ediliyor.

Yen’in seyri, yalnızca Japonya ekonomisi için değil, küresel finansal piyasalar açısından da önemli bir gösterge olarak yakından takip ediliyor.

Küresel piyasalarda Japonya beklentileri

Japonya ekonomisindeki toparlanma sinyalleri ve faiz artışı beklentileri, küresel yatırımcılar tarafından da yakından izleniyor. Uzmanlar, BOJ’un politika değişimlerinin küresel sermaye akımları üzerinde etkili olabileceğini belirtiyor.

Özellikle uzun yıllar boyunca düşük faiz ortamından faydalanan küresel yatırımcılar için, Japonya’daki faiz artışları yeni denge arayışlarını beraberinde getirebilir. Bu durumun, tahvil piyasalarından döviz piyasalarına kadar geniş bir yelpazede etkiler yaratabileceği ifade ediliyor.

Japonya’nın para politikasındaki normalleşme süreci, küresel merkez bankalarının politikalarıyla birlikte değerlendirildiğinde, 2026 yılında finansal piyasalarda daha oynak bir görünümün oluşabileceği öngörülüyor.

Genel değerlendirme ve beklentiler

Japonya ekonomisinin, üçüncü çeyrekte yaşanan daralmanın ardından toparlanmaya hazırlandığına yönelik beklentiler giderek güçleniyor. Sanayi üretiminde öngörülen artış, tüketimdeki canlılık ve konut sektöründeki toparlanma sinyalleri, bu görünümü destekleyen başlıca unsurlar arasında yer alıyor.

Bu tablo, Japonya Merkez Bankası’nın politika sıkılaştırma sürecini sürdürmesine yönelik beklentileri de beraberinde getiriyor. Barclays başta olmak üzere birçok kurum, 2026 yılında faiz artışlarının devam edebileceği görüşünü paylaşıyor.

Önümüzdeki dönemde, ücret artışlarının seyri, enflasyon verileri ve yenin performansı, BOJ’un politika kararlarında belirleyici olmaya devam edecek. Küresel ekonomi açısından bakıldığında ise Japonya’daki bu gelişmeler, Asya piyasalarından küresel para politikası dengelerine kadar geniş bir etki alanı yaratma potansiyeli taşıyor.

Japonya ekonomisi toparlanma sinyali veriyor, faiz artışı gündemde adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Çin, ABD’nin yarı iletken ve çip sektörüne yönelik gümrük vergisi planlarına karşı tutumunu yineleyerek, söz konusu uygulamaların küresel ticaret dengelerini bozduğunu ve ABD ekonomisine de zarar verebileceğini savundu. Çin Ticaret Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada, Amerikan yönetiminin çip sektörüne yönelik tarifeleri hızla geri alması gerektiği vurgulandı.

Yetkililer, bu tür korumacı adımların küresel tedarik zincirlerinde belirsizliği artırdığını, teknoloji alanındaki iş birliğini zayıflattığını ve dünya genelinde yatırım ortamını olumsuz etkilediğini ifade etti. Açıklamada, Çin ile ABD arasında kurulan istişare mekanizması üzerinden diplomatik girişimlerin sürdüğü bilgisi de paylaşıldı.

Çin’den gelen açıklamada ticaret politikalarına net eleştiri

Çin Ticaret Bakanlığı tarafından yapılan değerlendirmede, ABD’nin çip ve yarı iletken sektörüne yönelik tarife planlarının “yanlış bir yaklaşım” olduğu ifade edildi. Bakanlık yetkilileri, söz konusu politikaların serbest ticaret ilkeleriyle bağdaşmadığını ve küresel ölçekte ticaret dengesi üzerinde baskı oluşturduğunu belirtti.

Açıklamada, özellikle teknoloji sektörünün son yıllarda küresel ekonomik büyümenin ana sürükleyicilerinden biri olduğuna dikkat çekildi. Çinli yetkililer, yarı iletken sektöründe karşılıklı bağımlılığın son derece yüksek olduğunu ve tek taraflı önlemlerin tüm taraflara zarar vereceğini savundu.

ABD’nin çip sektörüne yönelik tarifelerinin yalnızca Çinli üreticileri değil, aynı zamanda ABD’li teknoloji şirketlerini ve tüketicileri de olumsuz etkileyeceği vurgulandı. Çin tarafı, bu politikaların maliyet artışlarına yol açarak, ürün fiyatlarını yukarı çekebileceğini ve enflasyonist baskıları güçlendirebileceğini dile getirdi.

Yarı iletken sektöründe küresel tedarik zinciri vurgusu

Çin Ticaret Bakanlığı açıklamasında, yarı iletken sektörünün küresel bir yapıya sahip olduğu ve üretim süreçlerinin birçok ülkeye yayıldığı hatırlatıldı. Çip tasarımı, üretimi ve montajı gibi aşamaların farklı coğrafyalarda gerçekleştiği bu ekosistemde, tek taraflı gümrük vergilerinin zincirleme etkilere yol açabileceği ifade edildi.

Yetkililer, ABD’nin attığı adımların küresel tedarik zincirlerinde kopmalara neden olabileceğini ve bu durumun dünya genelinde teknoloji yatırımlarını sekteye uğratabileceğini belirtti. Özellikle otomotiv, savunma sanayi, tüketici elektroniği ve yapay zeka gibi alanlarda çip arzının kritik önemde olduğu vurgulandı.

Çin, ABD’nin tarife politikalarının küresel ekonomi üzerinde oluşturacağı baskının yalnızca iki ülkeyle sınırlı kalmayacağını, üçüncü ülkelerin de bu süreçten olumsuz etkileneceğini savundu. Bakanlık, bu nedenle ABD yönetiminin daha sorumlu ve iş birliğine açık bir yaklaşım benimsemesi gerektiğini dile getirdi.

ABD-Çin istişare mekanizması devrede

Çin tarafı, çip tarifeleri konusundaki endişelerin ABD ile doğrudan iletişim kanalları üzerinden iletildiğini açıkladı. Açıklamada, iki ülke arasında kurulan istişare mekanizması aracılığıyla diplomatik temasların sürdüğü ve sorunların diyalog yoluyla çözülmesinin hedeflendiği kaydedildi.

Yetkililer, ABD ile Çin arasındaki ekonomik ilişkilerin dünyanın en büyük ticaret hacimlerinden birine sahip olduğunu ve bu ilişkinin istikrarının küresel ekonomi açısından kritik önemde bulunduğunu ifade etti. Bu kapsamda, ticaret politikalarında atılacak adımların uzun vadeli etkilerinin dikkate alınması gerektiği vurgulandı.

Çin Ticaret Bakanlığı, ABD’nin çip sektörüne yönelik tarifeleri hızla geri almasının, iki ülke arasındaki ekonomik ilişkilerin normalleşmesine katkı sağlayacağını ve küresel piyasalarda güven ortamını güçlendireceğini savundu.

Çip tarifelerinin finansal piyasalara olası etkileri

Uzmanlar, ABD’nin çip sektörüne yönelik gümrük vergisi planlarının küresel finans piyasalarında dalgalanmalara yol açabileceğine dikkat çekiyor. Özellikle teknoloji hisseleri, bu tür haber akışlarına karşı hassas bir seyir izliyor.

Tarifelerin devreye girmesi halinde, yarı iletken üreticilerinin maliyet yapısında artış yaşanabileceği ve bu durumun şirket kârlılıklarını baskılayabileceği değerlendiriliyor. Bu gelişmelerin, küresel borsa endeksleri üzerinde de etkili olabileceği belirtiliyor.

Ayrıca, ABD ve Çin arasındaki ticaret geriliminin yeniden tırmanması durumunda, yatırımcıların riskten kaçış eğilimine girebileceği ve güvenli liman varlıklarına yönelimin artabileceği ifade ediliyor. Bu senaryoda, döviz piyasaları ve emtia fiyatlarında da oynaklığın yükselmesi olası görülüyor.

Teknoloji rekabeti ve stratejik boyut

Çip sektörü, yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda stratejik bir alan olarak da öne çıkıyor. Yarı iletkenler, savunma sanayinden yapay zekaya, 5G altyapılarından otomotive kadar birçok kritik sektörde temel bileşen konumunda bulunuyor.

Çin, ABD’nin çip tarifelerini bu stratejik rekabetin bir parçası olarak değerlendirdiğini ima ederken, bu tür adımların küresel teknoloji ekosisteminde parçalanmaya yol açabileceği uyarısında bulundu. Bakanlık yetkilileri, teknoloji alanında iş birliğinin kısıtlanmasının inovasyonu yavaşlatabileceğini savundu.

ABD’nin çip sektörüne yönelik politikalarının, uzun vadede küresel teknoloji liderliği yarışını daha da sertleştirebileceği belirtiliyor. Çin ise bu süreçte açık ticaret ve çok taraflı iş birliği çağrısını yineledi.

Çin’in ticaret politikalarındaki genel yaklaşımı

Çin, son yıllarda uluslararası ticarette çok taraflılık vurgusunu öne çıkaran bir politika izliyor. Pekin yönetimi, Dünya Ticaret Örgütü kuralları çerçevesinde serbest ticaretin korunması gerektiğini savunuyor.

Bu kapsamda, ABD’nin çip sektörüne yönelik gümrük vergisi planlarının, mevcut uluslararası ticaret düzeniyle uyumlu olmadığı görüşü dile getiriliyor. Çinli yetkililer, ticari anlaşmazlıkların diyalog ve müzakere yoluyla çözülmesinin küresel istikrar açısından daha sağlıklı olacağını belirtiyor.

Çin ayrıca, kendi yarı iletken sektörünü güçlendirmeye yönelik yatırımlarını sürdürürken, küresel pazarlara erişimin kısıtlanmasının dünya genelinde teknoloji maliyetlerini artırabileceğine dikkat çekiyor.

Küresel ekonomi açısından olası senaryolar

ABD’nin çip sektörüne yönelik tarifeleri geri alması durumunda, küresel piyasalarda olumlu bir hava oluşabileceği değerlendiriliyor. Bu senaryoda, teknoloji hisselerinde toparlanma ve yatırımcı güveninde artış görülebileceği ifade ediliyor.

Öte yandan, tarifelerin uygulanmaya devam etmesi veya genişletilmesi halinde, ABD-Çin ticaret geriliminin yeniden tırmanması ve küresel büyüme beklentilerinin baskı altına girmesi olası görülüyor. Bu durumun, özellikle gelişmekte olan ülkeler üzerinde dolaylı etkiler yaratabileceği belirtiliyor.

Ekonomistler, önümüzdeki dönemde ABD ile Çin arasındaki temasların seyrinin, küresel para piyasalarından emtia fiyatlarına kadar geniş bir yelpazede belirleyici olacağını vurguluyor.

Sonuç ve beklentiler

Çin’in ABD’nin çip sektörüne yönelik gümrük vergisi planlarına karşı tutumunu yinelemesi, iki ülke arasındaki ticaret ilişkilerinde tansiyonun tamamen düşmediğine işaret ediyor. Pekin yönetimi, diyalog ve iş birliği çağrısını sürdürürken, Washington’un atacağı adımlar yakından izleniyor.

Küresel ekonomi ve finans piyasaları açısından bakıldığında, yarı iletken sektöründeki gelişmelerin önümüzdeki dönemde de gündemin üst sıralarında yer alması bekleniyor. ABD’nin çip tarifeleri konusunda nasıl bir yol izleyeceği, yalnızca iki ülkenin değil, tüm dünyanın ekonomik görünümü üzerinde etkili olabilecek bir unsur olarak değerlendiriliyor.

Çin, ABD’nin çip sektörüne yönelik gümrük planını hatalı bulduğunu yineledi adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in bugün gerçekleştireceği geleneksel yıl sonu basın toplantısı ve canlı yayında yapılacak soru-cevap etkinliği, Ukrayna savaşı bağlamında Moskova’nın önümüzdeki döneme ilişkin stratejik yaklaşımına dair önemli ipuçları sunması açısından yakından izleniyor. Küresel piyasalar, Batılı başkentler ve enerji ticareti aktörleri, Kremlin’den gelecek mesajları dikkatle takip ediyor.

Putin’in yıllık basın toplantısı küresel dengeler açısından kritik

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, bugün Moskova’da düzenlenecek ve saat 12.00’de başlayacak olan kapsamlı yıl sonu basın toplantısında, iç politika ve ekonomi başta olmak üzere dış politika, güvenlik ve Ukrayna savaşıyla ilgili değerlendirmelerde bulunacak. Geleneksel hale gelen bu toplantı, yalnızca Rus kamuoyuna değil, aynı zamanda ABD ve Avrupa başkentlerine verilen dolaylı mesajlar açısından da önem taşıyor. Analistler, Putin’in bu toplantıda Ukrayna’da barış müzakerelerine açık olup olmadığına ya da savaşın daha uzun süreli ve yoğun bir çatışma sürecine evrilip evrilmeyeceğine dair söylemlerine odaklanmış durumda. Özellikle Batı ile ilişkilerin seyri, yaptırımların geleceği ve enerji piyasalarına yönelik mesajlar, küresel finans piyasaları üzerinde belirleyici olabilecek nitelikte görülüyor.

Ukrayna savaşı Soğuk Savaş sonrası en büyük jeopolitik kırılma

Rusya, sekiz yıl süren doğu Ukrayna’daki düşük yoğunluklu çatışmaların ardından, Şubat 2022’de Ukrayna’ya yönelik geniş çaplı askeri operasyon başlatarak, Soğuk Savaş’ın sona ermesinden bu yana Moskova ile Batı arasında yaşanan en büyük jeopolitik kırılmayı tetikledi. Bu gelişme, yalnızca Avrupa güvenlik mimarisini değil, küresel ticaret yollarını, emtia fiyatlarını ve enerji piyasaları üzerindeki dengeleri de köklü biçimde etkiledi. Savaşın başlamasıyla birlikte Rusya’ya yönelik ağır ekonomik yaptırımlar devreye alınırken, Moskova ise enerji ihracatı ve alternatif ticaret kanalları üzerinden ekonomik direncini korumaya çalıştı. Bu süreçte petrol ve doğal gaz fiyatlarında yaşanan sert dalgalanmalar, özellikle Avrupa ekonomileri üzerinde ciddi baskı yarattı.

Putin’in söylemleri piyasa beklentilerini de şekillendiriyor

Putin’in yıl sonu toplantılarında kullandığı dil, geçmişte defalarca küresel piyasalarda kısa vadeli hareketlere yol açtı. Ukrayna savaşıyla ilgili yapılacak olası bir yumuşama mesajı, risk iştahının artmasına ve Avrupa varlıklarında rahatlamaya neden olabilecekken, daha sert ve kararlı bir söylem, güvenli liman varlıklarına yönelimi artırabilir. Uzmanlar, özellikle Rusya’nın askeri harcamaları ve savaş ekonomisinin sürdürülebilir olup olmadığına dair mesajların, küresel sermaye akımları üzerinde dolaylı etkiler yaratabileceğine dikkat çekiyor. Savunma sanayii, enerji ve emtia şirketleri, bu açıklamalardan doğrudan etkilenebilecek sektörler arasında yer alıyor.

ABD Başkanı Trump’ın barış vurgusu ve zorlu müzakere süreci

ABD Başkanı Donald Trump, Ukrayna savaşına ilişkin açıklamalarında, barışı tesis eden bir lider olarak hatırlanmak istediğini sık sık dile getiriyor. Ancak Trump, Ukrayna savaşını sona erdirmenin başkanlığı boyunca karşılaştığı en karmaşık ve zorlu dış politika başlıklarından biri olduğunu da açıkça ifade etti. Washington yönetimi, Ukrayna’ya askeri ve mali destek sağlamayı sürdürürken, aynı zamanda müzakere kapısını tamamen kapatmamaya özen gösteriyor. Putin’in bugünkü açıklamaları, ABD yönetiminin önümüzdeki dönemde izleyeceği diplomatik ve ekonomik stratejiler açısından da belirleyici olabilir.

Avrupa ekonomileri ve savaşın maliyeti

Ukrayna savaşı, Avrupa Birliği ülkeleri üzerinde ciddi bir ekonomik maliyet yarattı. Enerji fiyatlarındaki artış, enflasyon baskıları ve savunma harcamalarındaki yükseliş, kamu maliyesini zorlayan başlıca unsurlar arasında yer aldı. Bu nedenle Avrupa başkentleri, Putin’den gelecek olası barış sinyallerine büyük önem atfediyor. Özellikle Almanya, Fransa ve İtalya gibi büyük ekonomiler, savaşın uzaması halinde büyüme görünümünün daha da zayıflayabileceği konusunda uyarılarda bulunuyor. Analistler, Putin’in açıklamalarının Avrupa tahvil piyasaları ve euro üzerinde de etkili olabileceğini vurguluyor.

Rus ekonomisi savaş koşullarında nasıl şekillendi

Putin, 31 Aralık 1999’dan bu yana Rusya’nın en üst düzey lideri olarak görev yapıyor ve ülkeyi hem ekonomik krizler hem de jeopolitik gerilimler boyunca yönetti. Ukrayna savaşı sürecinde Rus ekonomisi, Batı yaptırımlarına rağmen beklenenden daha dirençli bir görünüm sergiledi. Enerji ihracatından elde edilen gelirler, Çin ve Asya ülkeleriyle artan ticaret ve rubledeki kontrollü dalgalanma, Moskova’nın mali manevra alanını korumasına yardımcı oldu. Ancak uzun vadede savaşın bütçe üzerindeki yükü ve yatırım ortamına etkileri, ekonomistler tarafından dikkatle izleniyor.

Kremlin’den gelecek mesajlar neden bu kadar önemli

Yıl sonu basın toplantısı, Putin’in doğrudan ve filtrelenmemiş mesajlar verdiği nadir platformlardan biri olarak öne çıkıyor. Canlı yayında halktan ve gazetecilerden gelen sorulara yanıt vermesi, Kremlin’in resmi söylemini net biçimde ortaya koyması açısından kritik kabul ediliyor. Bu toplantıda Ukrayna savaşıyla ilgili kullanılacak ifadeler, yalnızca askeri ve siyasi değil, aynı zamanda küresel ekonomi ve finansal istikrar açısından da önemli sonuçlar doğurabilir. Piyasalar, özellikle “müzakere”, “ateşkes” veya “uzun süreli mücadele” gibi kavramların altını dikkatle çizecek.

Önümüzdeki döneme dair beklentiler

Analistler, Putin’in açıklamalarının kısa vadede savaşın seyrini değiştirmesinin zor olduğunu ancak diplomatik zeminin tonunu belirleyebileceğini ifade ediyor. Özellikle 2026’ya yaklaşılırken, hem Rusya hem de Batı ekonomilerinin savaşın mali yükünü daha fazla taşımakta zorlanabileceği görüşü öne çıkıyor. Bu çerçevede, bugün yapılacak basın toplantısı ve soru-cevap etkinliği, Ukrayna savaşında barış ihtimalinin güçlenip güçlenmediğine dair en net sinyallerden biri olarak değerlendiriliyor. Küresel aktörler, Kremlin’den çıkacak mesajlara göre stratejilerini yeniden gözden geçirmeye hazırlanıyor.

Putin’in yıllık toplantısı Ukrayna savaşının geleceğine ışık tutacak adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy’i, Batı’daki rasyonel güçlerin Ukrayna çatışmasını çözme çabalarını engellemeye çalışmakla suçladı. Açıklama, büyükelçilik düzeyinde düzenlenen yuvarlak masa toplantısında yapıldı.

Lavrov’dan Zelenskiy’e “çözüm çabalarını sabote ediyor” suçlaması

Lavrov, Washington’daki yeni yönetimin krizin kök nedenlerini anlamaya çalıştığını ve çözüm arayışında olduğunu belirterek, Kiev’in bu çabaları sabote ettiğini ileri sürdü. Rus Bakan, ABD Başkanı Donald Trump döneminde gündeme gelen bazı inisiyatiflerin de benzer yönde olduğunu ima etti.

Lavrov’a göre Zelenskiy, “Batı’daki sağlam güçlerin akılcı bir rota izlemesini engellemek istiyor.” Bu iddialar, özellikle Avrupa’nın enerji güvenliği ve uluslararası ticaret yolları açısından yeni riskler yaratabilir.

Küresel ekonomi için yeni riskler

Artan diplomatik gerilimin, küresel enerji fiyatları üzerinde yukarı yönlü baskı yaratabileceği ve zaten kırılgan olan tedarik zincirlerinde aksaklıklara yol açabileceği belirtiliyor. Bu gelişmeler, enflasyonist baskıları artırarak tüketici harcamalarını olumsuz etkileyebilir ve uluslararası ticarette güven ortamını zayıflatabilir. Ukrayna’daki çatışmanın uzaması veya çözüm çabalarının sekteye uğraması, bölgesel ve küresel ekonomiler için ciddi maliyetler doğurabilir.

Rusya, Zelenskiy’i Batı’nın çözüm girişimlerini engellemekle suçladı adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Bank of America (BofA) analistleri, aylardır süren stagflasyon endişelerinin ardından küresel ekonomide en kötü senaryonun geride kalmış olabileceğini açıkladı. Analistler, ABD ekonomisinin ise stagflasyon yerine ekonomik patlama senaryosuna doğru ilerleyebileceğini belirtiyor.

Stagflasyon korkusu yerini ekonomik booma bırakıyor

BofA’nın yayınladığı son raporda, yapay zekâ yatırımları ve Donald Trump’ın ticaret ile maliye politikalarındaki olası değişimlerin, küresel büyümeyi baskılamak yerine destekleyebileceği ifade edildi. Stagflasyon, yani yükselen enflasyon ve yavaşlayan büyümenin birleşimi, yılın başlarında küresel yatırımcılar için en önemli risk olarak görülüyordu.

Ancak BofA analistleri, fon yöneticileri arasında bu algının değişmeye başladığını vurguluyor. Bankanın Haziran ayı Küresel Fon Yöneticisi Anketi sonuçlarına göre, stagflasyon birçok yatırımcı için hâlâ temel senaryo olsa da, giderek artan bir kesim daha iyimser bir büyüme beklentisiyle hareket ediyor. Raporda, bu değişimin ABD ekonomisindeki ivmelenmeyle uyumlu olduğu belirtildi.

Boom beklentileri güçleniyor

BofA analistleri, “Son fon yöneticisi anketi, yatırımcıların stagflasyon yerine ekonomik boom beklentilerinde artış olduğunu gösteriyor” değerlendirmesinde bulundu. Boom dönemi, trendin üzerinde büyüme ve enflasyonun aynı anda gerçekleştiği bir ekonomik döngü olarak tanımlanıyor.

BofA analistleri: Küresel ekonomi stagflasyondan booma geçebilir adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Uluslararası Para Fonu (IMF) Birinci Başkan Yardımcısı Gita Gopinath, Ağustos ayı sonunda görevinden ayrılarak Harvard Üniversitesi’ne geri dönecek.

IMF’de kriz döneminde kilit rol oynadı

IMF’ye 2019 yılında Baş Ekonomist olarak katılan Gopinath, 2022 yılında Birinci Genel Müdür Yardımcılığına terfi etmişti. Görev süresi boyunca COVID-19 pandemisi, jeopolitik gerilimler ve küresel ekonomik dönüşümler gibi birçok kritik gelişmede önemli roller üstlendi.

Georgieva: Olağanüstü bir entelektüel lider

IMF Genel Müdürü Kristalina Georgieva, Gopinath’ı, “analitik titizliği, alçakgönüllülüğü ve pratik politika anlayışıyla Fon’a birçok krizde rehberlik eden olağanüstü bir entelektüel lider” olarak tanımladı.

Gopinath, maliye politikası, küresel ticaret ve borç konularında kritik çalışmalara liderlik etti. Ayrıca IMF’nin pandemiye verdiği tepki ile Arjantin ve Ukrayna gibi ülkelerle ilişkilerin yönetiminde etkili oldu.

Entegre Politika Çerçevesi ve Pandemi Planı’na öncülük etti

Gopinath, IMF'nin Entegre Politika Çerçevesi oluşturma sürecine liderlik etti ve kurumun Pandemi Planı’nın ortak yazarlığını yaptı. Fon içindeki reform sürecinde önemli katkılarda bulundu.

Gopinath: Akademiye dönmekten onur duyuyorum

Görevinin sonunda teşekkürlerini ileten Gopinath, “Benzeri görülmemiş zorlukların yaşandığı bir dönemde görev yapmaktan onur duydum. Şimdi araştırmalarıma devam etmek ve yeni nesil ekonomistleri yetiştirmek üzere akademiye dönmeyi dört gözle bekliyorum,” ifadelerini kullandı.

IMF Genel Müdürü Georgieva, Gopinath’ın halefinin zamanı geldiğinde açıklanacağını bildirdi.

IMF Başkan Yardımcısı Gita Gopinath görevinden ayrılıyor adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Moody's Ratings, 2025 yılına ilişkin küresel ülke kredi notları görünümünü "durağan" seviyeden "negatif"e çekti. Revizyonun, küresel ticaret politikasına dair belirsizlikler ve ticaret sisteminde yaşanabilecek olası yapısal değişikliklerden kaynaklandığı belirtildi. Bu gelişme, egemen ülkelerin kredi koşulları üzerinde baskı oluşturabilir.

Ticaret belirsizliği kredi görünümünü olumsuz etkiliyor

Moody’s açıklamasında, ticaret politikalarına ilişkin belirsizliklerin artmasıyla birlikte kısa vadeli mali destek önlemlerine yönelimin arttığını ve bu durumun uzun vadeli makroekonomik reformların ötelenmesine neden olabileceğini ifade etti.

Mali disiplin zayıflayabilir, yatırımlar kısıtlanabilir

Kredi derecelendirme kuruluşu, artan politika belirsizliği nedeniyle mali konsolidasyon süreçlerinin yavaşlayacağını ve verimliliği artıran yatırımların kısıtlanabileceğini öngörüyor. Moody’s, bu durumun kamu maliyesi üzerinde uzun vadeli riskler doğurabileceğini vurguladı.

Tüm bölgelerde büyüme beklentileri aşağı çekildi

2025 yılı görünüm güncellemesiyle birlikte Moody’s, Kuzey Amerika, Asya-Pasifik (APAC) ve Orta Doğu-Kuzey Afrika (MENA) bölgeleri başta olmak üzere tüm büyük bölgelerde büyüme tahminlerini düşürdü. Bu revizyonlar, küresel ekonomi için daha zayıf bir toparlanma dönemi beklendiğine işaret ediyor.

Moody’s’e göre, ekonomik büyümenin zayıflaması ve ticaret politikalarındaki artan belirsizlikler, ülkelerin kredi notlarını aşağı yönlü baskılamaya devam edecek.

Moody’s, küresel ülke notları görünümünü negatife çekti adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Avrupa Merkez Bankası (ECB) Başkanı Christine Lagarde, Euro'nun dolar karşısında geçerli bir alternatif haline gelmesinin, Avrupa Birliği hükümetlerinin mali ve güvenlik mimarisini güçlendirmesiyle mümkün olabileceğini belirtti. Lagarde, bu adımların 20 üyeli Euro Bölgesi’ne büyük fayda sağlayacağını ifade etti.

"Euro’nun küresel etkisi hak edilerek artırılabilir"

Berlin’de düzenlenen bir konferansta konuşan Lagarde, Euro'nun küresel rolünün artması için Avrupa’nın tamamlanmış finansal kurumlara, derin sermaye piyasalarına ve güçlü güvenlik kabiliyetlerine ihtiyaç duyduğunu söyledi. “Süregelen değişiklikler küresel bir euro anı için fırsat yaratıyor. Avro varsayılan olarak nüfuz kazanmayacak – bunu hak etmesi gerekecek” dedi.

Dolar hâlâ önde, ama düşüşte

Lagarde, ABD dolarının uluslararası rezervler içindeki payının şu anda %58 seviyesinde olduğunu ve bu oranın son on yılların en düşük düzeyi olduğunu vurgularken, Euro’nun payının ise %20 seviyesinde kaldığını belirtti. Buna rağmen, dolardaki bu düşüşün Euro için fırsat yaratabileceğine işaret etti.

Euro’nun gücü için güvenlik politikaları da önemli

Euro'nun uluslararası güç kazanmasının yalnızca ekonomik reformlarla sınırlı olmadığını belirten Lagarde, “Yatırımcılar artık jeopolitik güvence arıyor. Sert güçle desteklenen ittifaklar, yatırım kararlarını doğrudan etkiliyor. Bu nedenle, Euro’nun rolünün artırılması askeri ve güvenlik iş birlikleriyle desteklenmeli” dedi.

Ticarette avro kullanımını yaygınlaştırmak şart

Lagarde, Euro’nun ticaret anlaşmalarında daha çok tercih edilmesi gerektiğini ve bunun için sınır ötesi ödeme sistemlerinin geliştirilmesi, likidite anlaşmalarının yaygınlaştırılması ve uluslararası ticarette fatura para birimi olarak avronun öne çıkarılması gerektiğini ifade etti.

“İç reformlar daha acil”

Lagarde, Euro Bölgesi içinde halen parçalı ve verimsiz sermaye piyasaları olduğunu, likit ve güvenli yatırım araçlarının eksik olduğunu belirtti. Bu durumun Euro’nun küresel yatırımcılar için çekici hale gelmesini engellediğini söyleyerek, Avrupa'nın iç ekonomisinde atılması gereken adımlara öncelik verilmesi gerektiğini vurguladı.

Lagarde: Euro, doların alternatifi olabilir ama bunu hak etmesi gerek adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Bu hafta ABD Merkez Bankası (Fed) ve İngiltere Merkez Bankası (BoE) başta olmak üzere 17 merkez bankasının faiz kararları ve açıklamaları, küresel piyasaların yönü üzerinde belirleyici olacak.

Fed'in faiz kararı sabit kalabilir

ABD Başkanı Donald Trump’ın Fed Başkanı Jerome Powell’a yönelik faiz eleştirileri sürerken, piyasa beklentisi bu hafta faiz oranlarının sabit tutulacağı yönünde. Cuma günü açıklanan ve beklentilerin üzerinde gelen tarım dışı istihdam verisi ise bu duruşu destekliyor. Piyasalar, Powell’ın fiyat istikrarına öncelik veren mesajlar vermesini bekliyor.

BoE’den faiz indirimi bekleniyor

İngiltere Merkez Bankası’nın bu haftaki toplantısında borçlanma maliyetlerini düşürmesi bekleniyor. %2'nin üzerinde seyreden enflasyon risklerine rağmen 25 baz puanlık faiz indirimi olasılığı ağırlık kazanmış durumda.

Diğer önemli merkez bankaları: Brezilya, Çekya, İsveç ve daha fazlası

• Brezilya Merkez Bankası (BCB): Faiz artış serisini 50 baz puanla sürdürebilir.
• Çekya Merkez Bankası (CNB): Faizde 25 baz puanlık indirimle %3,50’ye çekilmesi bekleniyor.
• İsveç Merkez Bankası (Riksbank): Faiz oranını %2,25’te sabit tutması öngörülüyor.
• Malezya Merkez Bankası (BNM): Faizi %3,00'te sabit bırakması bekleniyor.
• Polonya Merkez Bankası (NBP): 50 baz puanlık faiz indirimiyle gevşemeye başlayabilir.

Norveç ve Uganda’dan temkinli adımlar

Norveç Merkez Bankası (Norges) bu yıl Eylül’e kadar faiz indirimine gitmeyebilir. Uganda Merkez Bankası (BAU) ise enflasyondaki düşüşle birlikte indirime yönelebilir.

Gelişmekte olan ülkelerde görünüm karışık

Pakistan, Peru, Sırbistan gibi ülkelerde faizlerin sabit kalması beklenirken, Arnavutluk, Gürcistan, Ermenistan, Madagaskar ve Moldova da kararlarını açıklayacak. BAE, Bahreyn, Hong Kong, Suudi Arabistan gibi ülkeler ise Fed'in kararına paralel adımlar atacak.

Küresel piyasalar bu hafta merkez bankalarının faiz kararlarına odaklandı adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Goldman Sachs, petrol fiyatı tahminlerini düşürdü

Goldman Sachs, artan ticaret tarifeleri ve OPEC+ üreticilerinin arz artışı beklentisi nedeniyle petrol fiyatı projeksiyonlarında aşağı yönlü revizyona gitti. Banka, 2025 ve 2026 yılları için petrol fiyatlarında düşüş öngörüyor.

Brent ve WTI tahminleri aşağı çekildi

Goldman’ın değerlendirme notuna göre, Brent petrol fiyatı 2025 yılında ortalama 69 dolar, WTI ise 66 dolar seviyesinde olacak. 2026 yılında ise fiyatların sırasıyla 62 dolar ve 59 dolar seviyelerine gerilemesi bekleniyor.

Aralık 2025 tahminleri de aşağı yönlü revize edildi

Banka, Aralık 2025 için Brent tahminini 5 dolar düşürerek 66 dolara, WTI tahminini ise 62 dolara çekti. Değerlendirme notunda küresel ekonomik olumsuzluklar ve jeopolitik belirsizliklerin talep üzerindeki baskıya dikkat çekilerek, özellikle 2026 yılı için aşağı yönlü risklerin arttığı uyarısında bulunuldu.

Goldman Sachs, petrol fiyatı tahminlerini aşağı yönlü revize etti adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Fitch Ratings, hem ABD hem de küresel ekonomi için 2025 yılı büyüme tahminlerini aşağı yönlü revize etti. Kuruluş, yeni ABD yönetiminin küresel bir ticaret savaşı başlattığını, bunun ABD ve dünya ekonomisini yavaşlatacağını, enflasyonu artıracağını ve Fed’in faiz indirimlerini geciktireceğini belirtti.

ABD ve küresel büyüme tahminleri düştü

Fitch, 2025 için ABD büyüme tahminini %2,1’den %1,7’ye, 2026 tahminini ise %1,7’den %1,5’e indirdi. Bu oranların ABD’nin uzun vadeli büyüme trendinin oldukça altında olduğu vurgulandı. 2023 ve 2024'te büyümenin %3’e yaklaştığı hatırlatıldı.

Küresel ekonomi için 2024’te %2,9 olan büyümenin, 2025’te %2,3’e yavaşlaması bekleniyor. 2026 yılı için ise büyümenin %2,2’de kalacağı öngörüldü. Fitch, “Bu, gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde geniş tabanlı bir yavaşlamayı yansıtmaktadır” dedi.

Ticaret savaşları küresel ekonomiyi baskılıyor

Fitch, tarife artışlarının ABD’de tüketici fiyatlarını yükselteceğini, reel ücretleri düşüreceğini ve şirketlerin maliyetlerini artıracağını belirtti. Artan belirsizliklerin ise iş yatırımları üzerinde olumsuz etki yaratacağı vurgulandı. Fitch’in analizine göre:

• Tarife artışları, 2026’ya kadar ABD, Çin ve Avrupa’da GSYH’yi yaklaşık 1 puan azaltacak.
• Almanya’nın mali teşvikleri, ekonomik toparlanmayı destekleyecek.
• Çin, daha agresif parasal gevşeme adımlarıyla etkileri dengelemeye çalışacak.

Fed faiz indirimlerini erteleyebilir

Fitch, ticaret şokunun ABD’de enflasyonu 1 puan artıracağını ve Fed’in faiz indirimlerini geciktireceğini öngörüyor. Kuruluş, Fed’in 2025’in son çeyreğine kadar ek gevşeme adımı atmayacağını, bu yıl yalnızca bir faiz indirimi gerçekleştirebileceğini belirtti. Ancak, ekonomi yavaşladıkça 2026’da üç faiz indirimi bekleniyor.

Meksika ve Kanada için resesyon uyarısı

Fitch, ABD’nin ticaret politikalarının Meksika ve Kanada üzerindeki etkilerine de dikkat çekti. Her iki ülkenin 2025 yılı büyüme tahminleri sırasıyla 1,1 puan ve 0,7 puan düşürüldü. Fitch, bu ülkelerin ticaret bağımlılığı nedeniyle teknik resesyon yaşayabileceğini öngördü.

Fitch, ABD ve küresel büyüme tahminlerini aşağı yönlü revize etti adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

İsviçre Merkez Bankası, 20 Mart’ta faiz indirimi yapabilir

Ekonomistlere göre, İsviçre Merkez Bankası (SNB), 20 Mart'ta gerçekleştireceği toplantıda ana politika faizini 25 baz puan düşürerek %0,25 seviyesine çekebilir ve en az 2026 yılına kadar bu seviyede tutabilir.

12-17 Mart tarihleri arasında Reuters tarafından yapılan ankete katılan 32 ekonomistin 28’i, SNB'nin faiz oranını 25 baz puan indirerek %0,25'e çekmesini beklerken, geri kalan ekonomistler herhangi bir değişiklik öngörmüyor.

Enflasyon, faiz indirimi için alan sağlıyor

SNB, Aralık ayında 50 baz puanlık sürpriz bir faiz indirimi yapmıştı. O tarihten bu yana enflasyon, merkez bankasının %0-2 hedef aralığının alt sınırına doğru gerilemeye devam etti.

Şubat ayında İsviçre’de tüketici enflasyonu son dört yılın en düşük seviyesi olan %0,3’e indi. Bu durum, SNB’ye yeni bir faiz indirimi için hareket alanı sağladı.

İsviçre frangındaki zayıflık fiyat baskısı yaratabilir

Ancak, İsviçre frangının zayıflamaya devam etmesi, kısa vadede fiyat baskılarını artırabilir. Özellikle Euro Bölgesi’nin büyüme beklentilerinin artması, euroyu destekleyerek İsviçre frangı üzerinde baskı oluşturuyor.

Almanya'da beklenen altyapı ve savunma harcamalarındaki artış, Avrupa ekonomisine yönelik iyimserliği güçlendirirken, bu gelişmeler SNB'nin faiz indirim kararını etkileyebilecek unsurlar arasında yer alıyor.

İsviçre Merkez Bankası’ndan faiz indirimi beklentisi arttı adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

UBS, altın fiyat tahminini 3.200 dolara yükseltti

UBS Group AG, uzun süreli bir küresel ticaret savaşı olasılığının artması nedeniyle altın için fiyat tahminini yukarı yönlü revize eden son banka oldu. Bankanın analistleri, külçe altının önümüzdeki dört çeyrekte ons başına 3.200 dolardan işlem göreceğini öngördü. UBS, daha önceki 3.000 dolarlık tahminini yükseltirken, ticaret gerilimlerinin altını güvenli liman haline getirdiğini vurguladı.

Diğer bankalardan da yükseliş tahminleri geldi

UBS analistleri Wayne Gordon ve Giovanni Staunovo, artan ticaret savaşlarının belirsizlik yarattığını ve bu durumun altının değer saklama aracı rolünü güçlendirdiğini belirtti.

Diğer küresel finans kuruluşları da altın fiyatlarına ilişkin beklentilerini yükseltti:

• Macquarie Group, altının ikinci çeyrekte 3.500 dolara yükselebileceğini öngördü.
• BNP Paribas SA, ortalama fiyat tahminlerini 3.000 doların çok üzerine revize etti.

Altın, son dönemde ABD Merkez Bankası'nın faiz indirim beklentileri ve küresel ekonomik belirsizlikler nedeniyle yatırımcı ilgisini artırmaya devam ediyor.

UBS, altın fiyat tahminini 3.200 dolara yükseltti adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

JPMorgan, ABD’nin 2025 büyüme tahminini düşürdü

JPMorgan, ABD ekonomisi için 2025 yılı gayri safi yurtiçi hasıla (GSYH) büyüme tahminini %1,9’dan %1,6’ya düşürdü. Bankanın baş ekonomisti Michael Feroli, büyümenin yavaşlamasına yol açabilecek üç temel risk faktörüne dikkat çekti.

JPMorgan: Üç büyük risk ekonomiyi tehdit ediyor

• Politika belirsizliği: Ekonomik ve siyasi ortamda belirsizlik hakim.
• Yeni gümrük vergileri: ABD'nin artırdığı tarifeler, fiyatları yükseltirken tüketici harcamalarını yavaşlatıyor.
• Yabancı misilleme tarifeleri: ABD’nin ticaret politikalarına karşı alınan önlemler ihracatı olumsuz etkiliyor.

Feroli: Uzun süre beklemek zorunda kalabiliriz

Feroli, mevcut ekonomik ortamda görünür bir netlik olmadığını vurgulayarak, “Çok uzun bir süre beklemek zorunda kalabiliriz” uyarısında bulundu. ABD ekonomisinde ticaret politikalarının ve faiz oranlarının gelecekteki seyrinin belirsizlik yaratmaya devam ettiği ifade ediliyor.

JPMorgan’ın bu revizyonu, küresel piyasalarda dikkatle takip edilirken, ABD Merkez Bankası (Fed)’in faiz politikalarına yönelik beklentileri de etkileyebilir.

JPMorgan, ABD’nin 2025 büyüme tahminini düşürdü adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Moody's Analytics, küresel ekonomiye ilişkin yeni bir değerlendirme raporu yayımladı. Raporda, derinleşen küresel ticaret savaşı, finansal piyasalardaki dalgalanmalar ve ABD yönetiminin hızlı politika değişiklikleri nedeniyle küresel büyüme görünümünün zayıfladığı belirtildi.

Moody's Analytics’in kıdemli ekonomisti Stefan Angrick, “Dünya ekonomisi giderek daha kırılgan bir hal alıyor ve bunu tersine çevirmek için fazla bir şey gerekmiyor. ABD ekonomisi yavaşlıyor, Avrupa zayıf ve Çin’in büyümesi yetersiz” dedi.

Küresel büyüme 2025 ve 2026'da %2,4'e düşecek

Raporda, 2024 yılında %2,7 seviyesinde gerçekleşen dünya ekonomisindeki büyümenin, 2025 ve 2026 yıllarında %2,4’e gerileyeceği öngörüldü. Moody’s, ABD’nin ticaret politikalarının küresel ekonomide belirsizliği artırdığına ve bu durumun piyasalarda dalgalanmalara yol açtığına dikkat çekti.

Angrick, "ABD'nin ekonomi politikası, ticaret gerilimlerini artıran gümrük vergileri ve tehditlerle piyasalarda belirsizliğe yol açıyor. İş dünyası ve tüketici güveni kötüleşiyor" değerlendirmesinde bulundu.

ABD para politikası üçüncü çeyreğe kadar beklemede kalacak

Moody’s, ABD Merkez Bankası’nın (Fed) para politikasında sıkı duruşunu sürdürmesinin beklendiğini belirtti. Rapora göre, ABD'de enflasyonun kalıcı hale gelmesi ve politika belirsizliği nedeniyle faiz indirimi için üçüncü çeyreğin sonları işaret ediliyor.

Angrick, ekonomik görünümle ilgili risklerin aşağı yönlü olduğuna dikkat çekerek, şu faktörlerin ABD ekonomisi için kilit önemde olduğunu vurguladı:

• Ticaret savaşlarının tırmanması
• Jeopolitik gerilimlerin artması
• Finansal piyasalarda yaşanan dalgalanmalar
• ABD'nin borç limiti konusundaki belirsizlikler

Moody’s, ABD'deki ekonomik risklerin küresel piyasalara da yansıdığına dikkat çekerek, yatırımcıların önümüzdeki dönemde daha temkinli hareket etmeleri gerektiği konusunda uyardı.

Moody’s ekonomisti Angrick: Küresel ekonomi giderek kırılganlaşıyor adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

S&P Global Ratings, Çin’in zor durumda olan çelik sektörü için 2025 yılına ilişkin tahminlerini paylaştı. Kuruluşa göre, sektördeki ihracat bu yılın ikinci çeyreğinde düşüşe geçebilir ve yıl genelinde %15-%20 oranında gerileyebilir.

Vietnam ve Güney Kore’nin tarifeleri Çin çelik ihracatını olumsuz etkiliyor

S&P Global’in yayınladığı raporda, çelik ihracatındaki düşüşün en büyük nedenlerinden birinin Vietnam ve Güney Kore’nin uygulamaya koyduğu yeni gümrük vergileri olduğu belirtildi. Bu vergiler nedeniyle Çin’den bu ülkelere yapılan ihracatın azalması bekleniyor.

Analistlere göre, Çinli üreticiler için ihracat pazarlarının daralması, iç piyasada aşırı arz sorununu daha da derinleştirebilir. Bu durum, yerel çelik fiyatlarını düşürebilir ve halihazırda baskı altında olan Çinli çelik üreticilerinin kârlılığını daha da zayıflatabilir.

ABD tarifeleri dolaylı etki yaratabilir

Raporda ayrıca, ABD'nin Çin çelik ürünlerine yönelik tarifelerinin doğrudan etkisinin sınırlı olacağı, ancak Çin çeliğine bağımlı diğer ülkelerdeki ithalatçıların karşı karşıya olduğu tarifelerin dolaylı etkiler yaratabileceği ifade edildi.

S&P Global, Çin'in çelik sektörünün önümüzdeki dönemde ihracat kayıpları, düşük fiyatlar ve azalan kârlılık gibi zorluklarla karşı karşıya kalacağını belirtiyor.

S&P: Çin’in çelik ihracatı ikinci çeyrekte düşüşe geçebilir adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

ABD Başkanı Donald Trump'ın çelik ve alüminyum ithalatına yönelik gümrük vergilerini yürürlüğe koymasının ardından, Avrupa Birliği (AB) misilleme olarak 26 milyar euro değerinde karşı önlemler açıkladı. Bu gelişme, ticaret geriliminin artmasına neden olurken, euro değer kaybetti.

AB, 1 Nisan'da misilleme önlemlerini devreye sokacak

Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, Trump yönetiminin uygulamaya koyduğu %25'lik gümrük vergilerini “haksız” olarak nitelendirerek, AB'nin 1 Nisan'da bir dizi karşı önlem alacağını duyurdu.

Von der Leyen, “Avrupa endüstrisini korumak için kararlı adımlar atacağız” dedi.

Euro, ticaret gerilimiyle geriledi

Trump'ın yeni tarifeleri ve AB'nin misilleme kararının ardından euro değer kaybetti. XTB'den Kathleen Brooks, yaptığı açıklamada, alınan önlemlerin Euro'nun geçici olarak yönünü değiştirebileceğini ifade etti.

Euro, gün içinde 1,0949 dolarla son beş ayın en yüksek seviyesine ulaşmasına rağmen, ticaret gerilimlerinin etkisiyle %0,2 düşüşle 1,08966 dolara geriledi.

Analistler, ABD ve AB arasındaki ticaret geriliminin küresel piyasalarda volatiliteyi artırabileceğini ve yatırımcıların güvenli liman varlıklara yönelebileceğini belirtiyor.

AB’den Trump’a misilleme: 26 milyar euroluk karşı önlem geliyor adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Japonya'nın en üst düzey döviz diplomatı Atsushi Mimura, küresel çapta yükselen korumacılık politikalarına dikkat çekerek, ekonomik verimlilik ile ekonomik güvenlik arasında denge kurulması gerektiğini vurguladı. Mimura, yüksek gümrük tarifeleri de dahil olmak üzere artan korumacılığın dünya ekonomisine zarar verebileceğini belirtti.

Japonya'dan küresel korumacılık politikalarına uyarı

Japonya Maliye Bakanlığı'nın ev sahipliğinde düzenlenen bir sempozyumda konuşan Mimura, küreselleşmenin değerinin yeniden gözden geçirilmesi gerektiğini ifade etti. Artan korumacılık eğilimleri göz önüne alındığında, ekonomik güvenlik ve verimlilik arasındaki dengenin “bugünün en önemli politika meselelerinden biri” olduğunu söyledi.

Korumacılık, küresel ekonomide verimliliği düşürebilir

Mimura, ekonomik güvenliğe aşırı odaklanmanın ve korumacı önlemlerin kötüye kullanılmasının, küresel ekonominin verimliliğini azaltacağını ve jeopolitik gerilimleri artıracağını belirtti. “Bu nedenle, korumacılığa kaymaktan kaçınırken küreselleşmenin olumsuz yönlerini ele alan bir orta yol bulmamız gerekiyor” dedi.

Japonya, yüksek gümrük tarifeleri karşısında ekonomik dengeyi savunuyor adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Bugün yurt içinde tüketici güven endeksi, tarımsal girdi fiyatları, yurt dışı üretici fiyatları, ulusal yatırım pozisyonu ile haftalık para ve banka istatistikleri takip edilecek.

Yurt dışında ise Almanya üretici fiyatları ve ABD’den gelecek Philadelphia Fed imalat endeksi öne çıkan veriler arasında yer alıyor.

Öne çıkan gündem başlıkları

• TÜBİTAK Kanun Teklifi TBMM Genel Kurulu’nda kabul edildi.
• TÜSİAD Başkanı Orhan Turan ve Yüksek İstişare Konseyi Başkanı Mehmet Ömer Arif Aras, adli kontrol şartıyla serbest bırakıldı.
• ABD Başkanı Donald Trump, Ukrayna Devlet Başkanı Vladimir Zelenskiy’i eleştirerek, “Seçime gitmeyen bir diktatör” ifadelerini kullandı.
• Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, küresel enerji piyasasında Rusya, ABD ve Suudi Arabistan arasında üçlü görüşmelerin gerekli olduğunu belirtti.
• Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Ukrayna zirvesi sonrası, “Ukrayna sürece dahil edilmeli ve haklarına saygı gösterilmelidir.” dedi.
• ABD’de açıklanacak FOMC tutanakları, Fed’in faiz politikası hakkında yeni ipuçları sunabilir.

Şirket haberleri

• Alarko Holding’in bağlı ortaklığı Alarko Tarım, tarım ve seracılık sektörüne yönelik yeni bir şirket kurma kararı aldı.
• Amazon, birleşik iletişim hizmeti Chime için desteğini 2025’te sonlandıracağını duyurdu.
• Rekabet Kurulu, yerinde incelemeyi engellediği gerekçesiyle BİM’e 1,3 milyar TL idari para cezası verdi.
• Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO), yeni bir petrol işletme ruhsatı için başvuru yaptı.

Yurt içi gündem

• Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, G20 Dışişleri Bakanları Toplantısı’na katılacak.
• TCMB ve TÜİK, tüketici güven endeksi verilerini açıklayacak (10.00).
• BDDK, haftalık bankacılık sektör verilerini yayımlayacak (14.00).

Yurt dışı gündem

• Almanya’nın Ocak ayına ilişkin üretici fiyatları verileri açıklanacak (10.00).
• İngiltere Merkez Bankası (BoE), ABD doları cinsinden 26 Şubat 2028 vadeli tahvil ihracı başlattı.
• ECB politika yapıcısı Gabriel Makhlouf, İrlanda’da bir etkinlikte konuşacak (16.00).
• ABD Çalışma Bakanlığı, haftalık işsizlik sigortası talepleri verilerini duyuracak (16.30).
• Mısır Merkez Bankası, faiz kararını açıklayacak (20.00).

Bugün piyasalar tüketici güven endeksi ve Fed tutanaklarına odaklanacak adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Almanya’nın 2025 büyüme beklentisi sanayileşmiş ülkeler arasında en düşük seviyede

Ekonomi uzmanları, Almanya’nın 2025 yılında yalnızca %0,4 ekonomik büyüme kaydedeceğini öngörüyor. Bu düşük büyüme oranı, Almanya’yı tüm sanayileşmiş ülkeler arasında en kötü performans gösteren ülke konumuna yerleştiriyor.

Söz konusu değerlendirme, ifo Enstitüsü ve İsviçre Ekonomi Politikası Enstitüsü tarafından yürütülen üç aylık Ekonomi Uzmanları Anketi‘nin sonuçlarıyla ortaya kondu.

“Almanya’nın büyüme için piyasa odaklı reformlara ihtiyacı var”

ifo Enstitüsü araştırmacısı Niklas Potrafke, Almanya’nın uluslararası rekabet gücünü kaybettiğini vurgulayarak şu ifadeleri kullandı:

“Almanya’nın büyümeyi tekrar artırabilecek farklı bir ekonomik politikaya acilen ihtiyacı var. Almanya uluslararası konum rekabetindeki çekiciliğini büyük ölçüde kaybetti. Yeni hükümet bunu piyasa odaklı reformlarla ele almalı.”

Küresel büyüme tahminleri

Ekonomi uzmanlarının tahminlerine göre, küresel ekonomi 2025 yılında %2,9 oranında büyüme kaydedecek. Afrika’daki (%3,9) ve Asya’daki (%3,8) katılımcılar özellikle iyimser bir görünüm sergilerken, Avrupa’da (%2,1) ve Kuzey Amerika’da (%2,4) daha düşük büyüme oranları bekleniyor.

2026 ve 2028 yıllarına ilişkin küresel büyüme beklentileri sırasıyla %3,2 ve %3,1 seviyelerinde. Almanya için ise bu oranlar 2026’da %1, 2028’de %1,3 olacak. Ancak, bu oranlar diğer sanayileşmiş ülkelerin ortalama büyüme beklentilerinin oldukça gerisinde kalıyor.

Anket verileri

Ankete, 4-18 Aralık 2024 tarihleri arasında 125 ülkeden 1.398 ekonomi uzmanı katıldı. Ankette küresel bazda hafif bir artışla %2,9’luk büyüme oranı öngörülürken, Almanya’nın düşük büyüme oranı sanayileşmiş ülkeler arasında dikkat çekti.

ifo Anketi: Almanya büyüme oranlarında rekabet gücünü kaybediyor adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

ECB Başkan Yardımcısı de Guindos: “Küresel ticaret savaşına dikkat”

Avrupa Merkez Bankası (ECB) Başkan Yardımcısı Luis de Guindos, dünya ekonomi politikasında yaşanan yüksek belirsizlik ve paradigma değişimi konusunda önemli uyarılarda bulundu. De Guindos, Avrupalıların, ABD yönetimi tarafından açıklanan ticaret tarifelerine karşı ihtiyatlı ve akıllı bir yaklaşım sergilemesi gerektiğini belirtti.

ABD’nin ticaret tarifeleri ve etkileri

De Guindos, ABD’nin son yıllarda Avrupa’dan iki kat daha hızlı büyüdüğüne dikkat çekerek, ticaret açığını korumacı önlemlerle düzeltmeye çalışan Trump yönetiminin politikalarının risklerine vurgu yaptı. Özellikle tarifelerin, bankalar, kripto varlıklar, göç ve maliye politikası üzerinde olumsuz etkiler yaratabileceğini söyledi. Ayrıca, bu politikaların küresel bir ticaret savaşını tetikleme ihtimalinden duyduğu endişeyi dile getirdi.

Avrupa’nın eksiklikleri

Avrupa ekonomisinin potansiyelini sınırlayan faktörlere değinen de Guindos, birleşik bir iç pazar ve bankacılık birliğinin eksikliğini eleştirdi. Bu eksikliklerin Avrupa’nın küresel rekabet gücünü olumsuz etkilediğini belirten ECB Başkan Yardımcısı, Brüksel’den düzenlemeleri basitleştirmesi ve rekabet gücünü artıracak adımlar atması gerektiğini ifade etti.

“İhtiyatlı ve akıllı bir strateji izlenmeli”

De Guindos, ABD’nin uygulamayı planladığı tarifelerin Avrupa üzerindeki ekonomik etkilerine dikkat çekerek, Avrupa’nın bu konuda ihtiyatlı ve akıllı bir strateji izlemesi gerektiğini vurguladı. Ticaret politikalarındaki belirsizliğin, küresel ekonomi üzerinde ciddi yansımalar doğurabileceğini kaydetti.

De Guindos’tan Avrupa’ya uyarı: “Küresel ticaret savaşına dikkat” adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

EY’nin Jeostratejik Görünüm 2025 raporu, küresel jeopolitik risklerin sektörler ve coğrafyalar üzerindeki etkilerini analiz ediyor. Raporda, politik atmosferdeki değişim, ekonomik rekabet ve jeopolitik çekişmelerin öne çıkacağı belirtiliyor.

EY’nin Jeostratejik Görünüm 2025 raporu yayımlandı

Uluslararası danışmanlık, denetim, güvence, strateji, kurumsal finansman ve vergi hizmetleri şirketi EY, Jeostratejik Görünüm 2025 raporunu yayımladı. Raporda, küresel jeopolitik risk ortamındaki gündeme ilişkin bir analiz yer alırken, aynı zamanda kamu politikası, strateji, makro eğilimler ve sektör düzeyindeki gelişmelere dair içgörüler de bulunuyor. Küresel gelişmeler ve risklerin; sektörler ve coğrafyalar özelinde şirketlerde ne ölçüde etkili olacağına dikkat çekiliyor.

2025’in en önemli jeopolitik gelişmeleri

Raporda, 2025 yılında en önemli 10 jeopolitik risk ele alınıyor. Bu risklerin doğasını karakterize edecek ve yıl içindeki dönüşüm gündemlerini yeniden şekillendirecek temel konular üç başlıkta öne çıkıyor: Küresel seçimler sonrası politik atmosferdeki değişim, ekonomik rekabet ve egemenlik, jeopolitik çekişmeler.

Ekonomik rekabet ve egemenlik

Hükümetlerin ekonomik egemenlikleri ve rekabet güçleri için 2025’te ekonomik güvenlik önlemlerini artırması ön görülüyor, bunun da ülkeler ve şirketler arasında giderek karmaşıklaşan bir tedarikçi ilişkisine neden olması bekleniyor. İş liderleri, jeopolitik rakiplerin gerisinde kalmamak için yeni pazarlarda şeffaflığa öncelik vermelidir. Dijital teknolojinin stratejik öneminin artması nedeniyle yeni düzenlemelere yönelecek olan hükümetler karşısında ise yapay zekâ algoritmaları ve ağ altyapısı etrafındaki stratejilerle yatırım fırsatlarını değerlendirmelidir.

Jeopolitik çekişmeler

Şirketler, hükümetlerin jeopolitik riskler nedeniyle jeo-enerji dinamiklerini değiştirmeye devam etmesi karşısında; eş zamanlı olarak birden fazla enerji geçişinin hem stratejik hem de uyumluluk açısından etkisini gözetmelidir. Aynı zamanda yatırım kararlarında da yenilenebilir enerjiyi göz önünde bulundurmalıdır. Gelişmekte olan pazarlara dahil olma kısmında da hangi pazarların en güçlü fırsatları sağladığını araştırmalı, pazara giriş veya çıkış kararlarının hangi senaryolarda verilmesi gerektiğini göz önünde bulundurmalıdır.

Jeopolitik gelişmelerin farklı sektörlere etkileri

Şirketlerin, kendi sektörleri ve coğrafyaları genelinde, jeopolitik gelişmeler karşısında dönüşüme neden olacak geniş etkilerle karşılaşması bekleniyor. Özellikle her bir gelişmenin yakın ve orta vadede, belirli sektörleri daha doğrudan etkilemesi öngörülüyor. Tüketici ürünleri ve sağlık sektöründeki şirketlerin, vergilendirmedeki değişiklikler nedeniyle, kurumsal finansmanları ve büyüme beklentileri etkilenebilir.

EY Türkiye’den değerlendirme

EY Türkiye Strateji ve Kurumsal Finansman Bölüm Başkanı Özge Gürsoy Büyükavşar raporla ilgili olarak, “Küresel çaptaki siyasi liderler, 2024’teki seçim sürecinden sonra 2025 yılında yönetime odaklanacak ve bu da dünya çapında politikalarda ve düzenlemelerde değişikliklere yol açacak. Bu doğrultuda EY Jeostratejik Görünüm 2025 raporu, en önemli 10 jeopolitik gelişmenin yaratacağı etkileşime dikkat çekiyor.” dedi.

EY’ye göre 2025’te iş dünyasını bekleyen jeopolitik riskler adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.