Bakır fiyatları perşembe gününe, azalan stoklar ve devam eden arz endişelerinin sağladığı destekle hafif bir yükselişle başladı. Ancak fiyatların ve primlerin ulaştığı yüksek seviyeler nihai kullanıcı alımlarını frenleyerek yukarı yönlü ivmenin hız kesmesine neden oldu.

Piyasadaki arz daralması ve Çin talebi

Küresel piyasalarda bakır arzına ilişkin endişeler fiyatları yukarı yönlü desteklemeyi sürdürüyor. Piyasada öne çıkan temel etkenler şunlar:

• Stokların Erimesi: LME (Londra Metal Borsası) kayıtlı depoları ile Şanghay depolarında takip edilen kullanılabilir bakır stoklarının hızla azalması fiziki arz üzerindeki baskıyı artırıyor.

• Yangshan Primi Zirvede: Çin’in ithal bakır talebinin temel göstergesi olan Yangshan bakır primi, ton başına 115 dolara çıkarak son yılların en yüksek seviyesine ulaştı.

• Ters Piyasa Yapısı: LME’de peşin bakır ile üç ay vadeli kontrat arasındaki farkın ton başına 4,7 dolarlık “ters piyasa” (backwardation) işaretleri vermesi, kısa vadeli arz sıkışıklığının sürdüğünü teyit ediyor.

Galaxy Futures Analistleri: “Yükselen bakır fiyatları ile yüksek primlerin birleşimi, fiziki piyasada nihai kullanıcıların alımlarında sınırlayıcı bir etki yaratıyor.”

LME ve Şanghay borsalarında metal fiyatları

Güne dair LME ve Şanghay Vadeli İşlemler Borsası (SHFE) verilerine göre fiyat değişimleri genel olarak pozitif yönde seyretti (Bakır SHFE kontratı hariç):

Enerji fiyatları sanayi metalleri için risk oluşturuyor

Yükselen petrol ve enerji fiyatları, sanayi metalleri üzerindeki temel baskı unsurlarından biri olmaya devam ediyor. İran destekli Husilerin iki petrol tankerini hedef almasıyla petrol fiyatları altı haftanın zirvesine çıktı. Enerji fiyatlarındaki bu tırmanışın enflasyon endişelerini yeniden tetiklediği ve faizlerin yüksek kalma ihtimalinin ekonomik büyümeyi ve metal talebini zayıflatabileceği değerlendiriliyor.

Bakır arz endişeleriyle yükseldi, yüksek fiyatlar alımları sınırladı adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Orta Doğu’da ve kritik deniz hatlarında tırmanan jeopolitik gerilimler, küresel enerji piyasalarında fiyatları yukarı taşımaya devam ediyor. Analistler, çatışmaların ve risklerin bu şekilde sürmesi durumunda Brent petrolünün varil fiyatının kısa sürede 100 dolar seviyesini hedefleyebileceğini değerlendiriyor.

Lojistik riskler ve fiili arz kaybı tehdidi

Phillip Nova Analisti Priyanka Sachdeva, piyasaların mevcut fiyatlama dinamiklerine ve kapıdaki risklere dair önemli uyarılarda bulundu:

• Mevcut Fiyatlama: Piyasa şu aşamada doğrudan kaybedilen fiziksel petrol arzından ziyade nakliye ve lojistik riskleri fiyatlıyor.

• Kritik Eşik: Saldırıların devam etmesi halinde, lojistik risk ile fiili arz kaybı arasındaki farkın hızla kapanabileceği belirtiliyor.

• Çifte Boğaz Riski: Enerji piyasaları açısından en büyük tehdit senaryosunu, Babülmendep Boğazı ile Hürmüz Boğazı‘ndaki deniz sevkiyatının aynı anda ve uzun süreli olarak kesintiye uğraması oluşturuyor.

Sınırlı esneklik ve küresel enflasyon riski

Böyle bir çifte kesinti durumunda petrol kargolarını alternatif güzergâhlara yönlendirme esnekliğinin piyasa nezdinde son derece sınırlı olduğuna dikkat çekiliyor. Deniz taşımacılığında yaşanabilecek bu ölçekte bir aksamanın, petrol fiyatlarını sıçratarak kısa sürede daha geniş çaplı bir küresel enflasyon sorununa dönüşebileceği vurgulanıyor.

Piyasalardaki son fiyat hareketleri

Tırmanan jeopolitik risklerin etkisiyle küresel gösterge kabul edilen her iki ham petrol türünde de sert yükselişler kaydedildi:

Gerilimin tırmanması halinde Brent petrolde 100 dolar hedefi gündemde adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Fransa’da hükümet tarafından görevlendirilen uzman ekonomistler heyeti (Xavier Jaravel, Xavier Ragot, Jean-Luc Tavernier ve Natacha Valla), ülkenin kamu maliyesine ilişkin çarpıcı bir rapor yayımladı. Maliye Bakanı Roland Lescure tarafından mayıs ayında talep edilen ve ekim ayındaki 2027 bütçe görüşmelerine çerçeve oluşturması beklenen rapora göre; kamu harcamaları acilen kontrol altına alınmazsa mali tablolar on yılın sonuna kadar keskin bir biçimde bozulacak.

Bütçe ve borç projeksiyonlarında karamsar tablo

Hazırlanan rapora göre, mevcut ekonomi politikalarında düzeltici bir önlem alınmaması durumunda Fransa’yı 2030 yılına kadar ciddi bir borç ve açık sarmalı bekliyor. Temel makroekonomik göstergelerdeki beklenen bozulma şu şekilde raporlandı:

Devasa borç yükü ve artan finansman maliyetleri

Fransa’nın halihazırda 3,5 trilyon euro (yaklaşık 4 trilyon dolar) seviyesinde bulunan kamu borcu, ekonomi yönetimi için en büyük risk unsuru konumunda. Raporda, borçlanma maliyetlerinin ekonomik büyümeden daha hızlı artmasına dikkat çekildi. Geçmişteki düşük faiz döneminde ihraç edilen tahvillerin, güncel ve daha yüksek faiz oranlarıyla yeniden finanse edilmek zorunda kalınması, borç servis maliyetlerini ülke ekonomisi üzerinde giderek ağırlaşan bir yüke dönüştürüyor.

Ekonomistlerin uyarıları ve çözüm önerileri

Ekonomistler heyeti, kamu maliyesini istikrara kavuşturmak ve piyasa güvenini korumak adına atılması gereken adımları ve riskleri şu şekilde sıraladı:

• 126 Milyar Euroluk Sıkılaşma: Gelecek 5 yıllık cumhurbaşkanlığı döneminde borcun GSYH’ye oranını stabilize edebilmek için 2032 yılına kadar toplam 126 milyar euroluk bütçe sıkılaştırmasına ihtiyaç duyuluyor.

• Erteleme Riski: Gerekli mali önlemlerin 2027 seçimleri sonrasına ertelenmesi, ilerleyen yıllarda çok daha sert ve büyük düzenlemeler gerektirecek; bu da yatırımcı güvenini derinden sarsacak.

• Yapısal Reform İhtiyacı: Geniş çaplı ve körü körüne yapılacak harcama kesintileri yerine, hedef odaklı yapısal reformlar hayata geçirilmelidir.

• Endekslemelerin Gözden Geçirilmesi: Bütçe esnekliğini artırmak adına, bazı sosyal yardımların ve emekli aylıklarının enflasyona otomatik olarak endekslenmesi uygulaması acilen yeniden değerlendirilmelidir.

Fransa’nın bütçe açığı önlem alınmazsa 2030’da yüzde 7’ye yaklaşabilir adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

ABD ile İran arasındaki çatışmaların şiddetlenmesi ve Tahran’ın Hürmüz Boğazı’nı yeniden kapattığını duyurmasının ardından küresel piyasalardaki risk iştahı zayıfladı. Hafta sonu yaşanan yoğun füze ve insansız hava aracı saldırıları, sanayi metallerinin öncüsü konumundaki bakırda haftanın ilk işlem gününde düşüşe yol açtı.

Metal borsalarında bakır fiyatları

Jeopolitik gerilimler ve doların seyriyle baskılanan bakır fiyatlarında, dünyanın önde gelen iki metal borsasındaki (LME ve SHFE) son durum şu şekilde gerçekleşti:

Makroekonomik baskılar ve talep endişesi

Bakır fiyatlarındaki bu geri çekilmenin ardında salt jeopolitik riskler değil, aynı zamanda bu risklerin tetiklediği makroekonomik beklentiler de yatıyor:

• Enflasyon ve Faiz Döngüsü: Yüksek enerji fiyatlarının küresel enflasyonu yeniden körükleyebileceği ve bu durumun merkez bankalarını faizleri daha uzun süre yüksek tutmaya zorlayacağı endişesi piyasalara hakim oldu.

• Sanayi Talebinde Yavaşlama: Yüksek faiz ortamının genel ekonomik faaliyeti yavaşlatacağı beklentisi, sanayi metallerine olan talep üzerinde doğrudan baskı oluşturuyor.

• Güçlü Dolar Etkisi: ABD dolarındaki değer kazancı, dolar cinsinden fiyatlanan bakırı diğer para birimlerini kullanan alıcılar için daha pahalı hale getirerek talebi sınırlıyor.

Alüminyum ve diğer metallerde görünüm

Bakırdaki düşüşe karşın alüminyum fiyatları, arz kesintisi endişeleriyle büyük ölçüde yatay bir seyir izledi (LME’de yüzde 0,05 artış, SHFE’de yüzde 0,35 düşüş). Alüminyum piyasasında öne çıkan gelişmeler şöyle:

• Stoklar ve Rusya Etkisi: LME’ye kayıtlı depolardaki görünür alüminyum stokları 2022’den bu yana en düşük seviyesine geriledi. Ayrıca, haziran ayında LME depolarındaki kullanılabilir Rusya menşeli alüminyum stoklarının payı yüzde 95’e ulaştı.

• BAE’de Üretim Başladı: Emirates Global Aluminium, Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki alümina rafinerisini yeniden faaliyete geçirdiğini duyurdu.

Diğer sanayi metallerinde de genel bir zayıflık göze çarptı. LME’de çinko yüzde 0,71, kurşun yüzde 1,08, nikel yüzde 1,02 ve kalay yüzde 0,24 oranında geriledi. SHFE tarafında ise nikeldeki yüzde 0,05’lik sınırlı yükseliş dışında çinko, kurşun ve kalayda düşüşler kaydedildi.

Bakır fiyatları Orta Doğu’daki çatışmaların enflasyon riskini artırmasıyla geriledi adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Yapı Kredi Yatırım, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın (TCMB) fonlama stratejisine ve olası faiz adımlarına ilişkin dikkat çeken bir analiz yayımladı. Kurum, Merkez Bankası’nın temmuz ayı itibarıyla piyasa dinamiklerini doğrudan etkileyecek taktiksel bir değişikliğe gitmesini öngörüyor.

Temmuz ayında “örtülü faiz indirimi” beklentisi

Yapı Kredi Yatırım Başstratejisti Murat Berk tarafından hazırlanan analiz notuna göre, TCMB’nin mart ayında askıya aldığı bir haftalık repo ihalelerine temmuz ayında yeniden başlaması bekleniyor. Bu hamlenin piyasa faizlerine etkisine dair öngörüler şu şekilde tablolaştırıldı:

Enflasyon görünümü ve resmi faiz indirimi takvimi

Analiz notunda, temmuz ve ağustos aylarına ilişkin fiyat tahminlerinin haziran ayına kıyasla daha az olumlu bir tabloya işaret ettiği belirtildi. Ancak bu makroekonomik dengelerin, mevcut enflasyon görünümü altında Merkez Bankası’na para politikasında gevşemeye gitmesi için yeterli alanı sunmaya devam edeceği vurgulandı.

Yapı Kredi Yatırım’ın para politikası adımlarına dair öngördüğü zaman çizelgesinin detayları şunları içeriyor:

• Temmuz Ayı (Kısa Vade): Bir haftalık repo ihalelerinin yeniden devreye alınması ve fonlama stratejisinde taktiksel bir esneme.

• Eylül Ayı (Orta Vade): Fonlama stratejisindeki bu geçiş sürecinin ardından, TCMB’nin beklenen resmi politika faiz indirimlerine başlaması.

Murat Berk’in analizinde, repo ihalelerinin askıya alınmasıyla yüzde 40’a çıkan efektif fonlama oranının yüzde 37’ye çekilmesinin, piyasalar için kritik bir gevşeme sinyali olacağının altı çizildi.

Yapı Kredi yatırım’dan TCMB beklentisi: Temmuz’da “Örtülü Faiz İndirimi” gelebilir adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) bölgesinde tüketici fiyat endeksi (TÜFE) bazlı yıllık enflasyon, nisan ayındaki yüzde 4,4 seviyesinden mayıs ayında yüzde 4,6‘ya yükseldi. Rapor, enerji maliyetlerindeki sert yükselişin küresel manşet enflasyon üzerindeki baskısını açıkça ortaya koydu.

Enflasyonun alt kalemlerinde son durum

Mayıs ayında OECD genelindeki enflasyon dinamiklerinde gıda ve enerji tarafında zıt yönlü hareketler gözlemlenirken, çekirdek enflasyonda da sınırlı bir yukarı yönlü hareket yaşandı:

• Manşet Enflasyon: Genel oran yüzde 4,6’ya çıktı. Verisi bulunan ülkelerin 16’sında artış, 8’inde düşüş görülürken, 14 ülkede oran yatay (değişmeden) kaldı.

• Çekirdek Enflasyon: Oynaklık gösteren gıda ve enerji fiyatlarının hariç tutulduğu çekirdek enflasyon, 0,2 puanlık artışla yüzde 3,8 seviyesine yükseldi.

• Gıda Enflasyonu: OECD genelinde 0,4 puan gerileyerek yüzde 3,6‘ya indi. Bu rahatlama eğilimi, üye ülkelerin büyük bir bölümüne yansıdı.

Enerji enflasyonunda ayrışma: Hangi ülke ne durumda?

Raporun en çarpıcı verisi enerji fiyatlarında kaydedildi. Nisan ayında yüzde 13,2 olan OECD genelindeki enerji enflasyonu, mayıs ayında yüzde 15,8‘e sıçradı. Verisi incelenen 37 OECD ülkesinin 26’sında enerji maliyetleri ivmelenirken, 11’inde gerileme görüldü.

Ülkeler bazında enerji enflasyonunda iki uç noktada yer alan ekonomiler şu şekilde tablolara yansıdı:

OECD Bölgesi’nde TÜFE mayıs ayında yıllık %4,6’ya yükseldi adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) haziran ayına ilişkin enflasyon verilerini duyurmasının ardından, konut ve işyeri kiralarında uygulanabilecek tavan zam oranı netleşti. Kiracıların ve mülk sahiplerinin yakından takip ettiği oran, 12 aylık Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) ortalaması baz alınarak hesaplandı.

Kira artış oranlarında son durum

Açıklanan enflasyon verisiyle birlikte bu ay yenilenecek sözleşmeler için yasal üst sınır belirlenmiş oldu. Geçtiğimiz aya kıyasla tavan zam oranında sınırlı bir düşüş kaydedildi.

Uygulama detayları

• Hesaplama Yöntemi: Kira zam tavanı, TÜİK tarafından her ay açıklanan enflasyon rakamları içerisindeki 12 aylık ortalamalara göre belirlenmektedir.

• Kapsam: Belirlenen %32,03‘lük oran, bu ay içerisinde yenilenecek olan hem konut hem de işyeri kira sözleşmelerinde uygulanabilecek maksimum artış tutarını, yani yasal üst sınırı ifade etmektedir. Mülk sahipleri bu oranın üzerinde bir yasal zam talebinde bulunamazlar.

TÜİK haziran enflasyonunu açıkladı: Kira zam tavanı belli oldu adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), piyasaların merakla beklediği haziran ayına ilişkin tüketici ve üretici fiyat endekslerini yayımladı. Açıklanan verilere göre tüketici enflasyonu beklentilere paralel bir seyir izleyerek hafifçe hız kesti ve aylık bazda yüzde 1’in altına geriledi.

Haziran ayı enflasyon verileri özeti

Piyasa beklentileri (Bloomberg HT anketi) ve bir önceki ayın verileriyle karşılaştırmalı haziran ayı enflasyon tablosu şu şekilde gerçekleşti:

Not: Nisan ayında, ABD-İsrail’in Orta Doğu’da başlattığı savaşın küresel piyasalara etkisiyle aylık enflasyon yüzde 4’ün üzerinde kaydedilmişti.

Harcama gruplarına göre fiyat değişimleri ve enflasyona katkıları

Enflasyon sepetinde en yüksek ağırlığa sahip olan üç ana harcama grubunun haziran ayındaki hem aylık hem de yıllık performansları ile manşet enflasyona yaptıkları puan bazlı katkılar şu şekilde listelendi:

• Konut, Su, Elektrik, Gaz ve Diğer Yakıtlar:

  • Yıllık Değişim: + %45,14 (Enflasyona Katkısı: 5,92 Puan)

  • Aylık Değişim: + %2,30 (Enflasyona Katkısı: 0,27 Puan)

• Gıda ve Alkolsüz İçecekler:

  • Yıllık Değişim: + %35,45 (Enflasyona Katkısı: 8,61 Puan)

  • Aylık Değişim: + %0,17 (Enflasyona Katkısı: 0,04 Puan)

• Ulaştırma:

  • Yıllık Değişim: + %31,15 (Enflasyona Katkısı: 5,19 Puan)

  • Aylık Değişim: – %0,05 (Enflasyona Katkısı: -0,01 Puan)

Haziran’da aylık enflasyon yüzde 1’in altına geriledi adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Türk-İş Konfederasyonu, haziran ayına ilişkin merakla beklenen açlık ve yoksulluk sınırı araştırmasının sonuçlarını yayımladı. Araştırmaya göre, Ankara’da yaşayan dört kişilik bir ailenin sağlıklı ve dengeli beslenebilmesi için yapması gereken aylık gıda harcaması (açlık sınırı) aylık bazda 584 lira artış gösterdi.

Haziran Ayı Açlık ve Yoksulluk Sınırı Verileri

Türk-İş’in verilerine göre, mutfak enflasyonu haziran ayında aylık bazda yüzde 1,66, yıllık bazda ise yüzde 36,93 oranında artış kaydetti. Altı aylık artış yüzde 18,63 olurken, yıllık ortalama artış yüzde 40,44 olarak hesaplandı.

Temel yaşamsal maliyetlerdeki güncel durum ve geçen yılla karşılaştırması şu şekilde tabloya yansıdı:

(Not: Yoksulluk sınırı; gıda harcamasının yanı sıra konut, ulaşım, eğitim, sağlık ve diğer zorunlu giderleri kapsamaktadır.)

Gıda Fiyatlarında Neler Değişti?

Araştırmanın gıda fiyatlarına ilişkin bölümünde, haziran ayında temel gıda fiyatlarında önceki aylara göre daha sakin bir seyir izlendiği ancak fiyat seviyelerinin yüksek kalmaya devam ettiği belirtildi. Fiyat artış hızındaki yavaşlamanın hanehalkı üzerindeki hayat pahalılığı baskısını ortadan kaldırmadığı vurgulandı.

Ürün gruplarındaki dikkat çeken değişimler şunlar oldu:

• Et ve Süt Ürünleri: Süt, yoğurt ve peynir fiyatları büyük ölçüde yatay seyretti. Kurban Bayramı’nın ardından dana eti fiyatlarında gerileme yaşanırken, kuzu eti fiyatları yükseldi.

• Yumurta: Arz fazlası ve mevsimsel talep düşüşü nedeniyle belirgin bir fiyat gerilemesi kaydedildi.

• Bakliyat: Kuru fasulye ve kırmızı mercimek fiyatları artarken, nohut fiyatlarında bir değişim yaşanmadı.

• Meyve ve Sebze: Patates fiyatlarında artış öne çıkarken, yeni ürünlerin pazara girmesiyle bazı sebze ve meyvelerde fiyatlar düştü. Toplam 36 ürünün incelendiği pazarda ortalama sebze kilogram fiyatı 101,44 TL, meyve kilogram fiyatı 139,23 TL, ortalama meyve-sebze kilogram fiyatı ise 108,78 TL olarak hesaplandı.

“Asgari ücrete ara zam yapılmaması alım gücünü düşürüyor”

Verilerin yanı sıra mevcut ücret politikalarına da değinen Türk-İş, çalışanların durumuna dair net bir mesaj verdi. Yılın ikinci yarısında asgari ücrete ara zam yapılmamasının çalışanların alım gücünü daha da zayıflattığına dikkat çekilen açıklamada, mevcut ücretlerin hızla artan yaşam maliyetleri karşısında yetersiz kaldığı ifade edildi.

Türk-İş raporu açıkladı: Yoksulluk sınırı 116 bin lirayı aşarken açlık sınırı 35 bin liraya dayandı adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Uluslararası Ödemeler Bankası (BIS), pazar günü yayımladığı Yıllık Ekonomi Raporu ile küresel ekonomi üzerindeki kara bulutlara dikkat çekti. Ekonomik faaliyetlerin son aylarda dirençli kalmayı başardığını belirten kurum; artan kamu borçları, devam eden arz şokları ve yapay zeka yatırımlarındaki belirsizliklerin karmaşık bir kırılganlık ortamı yarattığı uyarısında bulundu.

Küresel ekonomiyi tehdit eden 4 temel baskı alanı

BIS raporunda, politika yapıcıların istikrarı korumak adına dikkatle izlemesi gereken dört ana risk faktörü şu şekilde sıralandı:

• Enflasyon: Daha sık yaşanan tedarik ve arz kesintilerinin, şirketler ve hanehalkı nezdindeki yüksek enflasyon beklentilerini kalıcı hale getirme riski taşıması.

• Kamu Borçları: Küresel çapta giderek artan ve zorlanan kamu maliyesi dengelerinin sürdürülebilirliği.

• Yapay Zeka Yatırımları: Yapay zeka odaklı yatırımlarda yaşanan patlamanın ve hızlı büyümenin ne kadar kalıcı olduğuna dair belirsizlikler.

• Finansal Piyasalar: Sistematik olarak artan finansal kırılganlıklar.

“Politikalar birbirine zıt etki yaratmamalı”

Raporun bulgularını değerlendiren BIS Genel Müdürü Pablo Hernandez de Cos, mevcut süreçte kurumlar arası eşgüdümün önemine vurgu yaptı. Başarının ancak sağlam mali ve finansal temeller üzerine inşa edilebileceğini belirten de Cos, şu kritik uyarıyı yaptı:“Maliye, para ve finans politikaları küresel ekonomi üzerinde birbirine zıt etkiler yaratmamalı. Özellikle merkez bankaları, yüksek enflasyon beklentilerinin kalıcı bir şekilde yerleştiğini görmeleri halinde vakit kaybetmeden harekete geçmeye hazır olmalıdır.”

Jeopolitik krizlerde “Hürmüz” rahatlaması

Ekonomik risklerin yanı sıra küresel ticareti derinden etkileyen jeopolitik gelişmelere de değinen BIS Genel Müdürü de Cos; ABD ile İran arasında sağlanan ateşkesi ve Hürmüz Boğazı’nın deniz ticaretine yeniden açılmasını “iyi haber” olarak nitelendirdi.

Bu gelişmenin küresel ekonomi için en olumsuz senaryoları şimdilik önlediğini belirten de Cos, buna rağmen enerji tedarik zincirlerinin ve petrol piyasasının tam anlamıyla normale dönmesinin zaman alabileceğini hatırlattı.

BIS: Küresel ekonomi için borç, enflasyon ve yapay zeka riski büyüyor adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Almanya’da tüketici güveni, haziran ayında bir miktar toparlanma emaresi gösterse de genel hatlarıyla tarihsel olarak düşük seviyelerdeki seyrini sürdürüyor. NIM (Nürnberg Pazar Kararları Enstitüsü) tarafından GfK desteğiyle hazırlanan Tüketici İklimi göstergesi, temmuz ayına ilişkin beklentiler doğrultusunda eksi 29,2 puan olarak ölçüldü. Bir önceki aya ait veri ise eksi 29,7 puan olarak revize edildi.

“Tüketici iklimi düşük seviyede istikrar kazanıyor”

Yaşanan sınırlı yükselişte gelir beklentilerindeki hafif iyileşme etkili olurken, tüketicilerin satın alma ve tasarruf eğilimlerinde dikkate değer bir değişim yaşanmadı. NIM Tüketici İklimi Başkanı Rolf Bürkl, mevcut tabloyu şu sözlerle özetledi:

“Tüketici iklimi şu an düşük bir seviyede istikrar kazanıyor. Gelir beklentileri yalnızca sınırlı ölçüde toparlanıyor. Satın alma eğilimi kötümser bölgede kalmayı sürdürüyor, tasarruf isteği de azalmıyor. Barış müzakereleri ve ham petrol fiyatlarındaki düşüş tüketicilerin enflasyon endişelerini hafifletse ve ekonomik beklentiler bir miktar iyileşse de henüz savaş öncesi seviyelere dönüşe işaret eden bir gelişme görülmüyor.”

Alt göstergelerin haziran ayı karnesi

Tüketici davranışlarını derinden etkileyen alt endekslerde haziran ayı itibarıyla oluşan tablo şu şekilde gerçekleşti:

Jeopolitik gelişmeler enflasyon korkusunu baskılıyor

Makroekonomik beklentilerdeki kısmı iyileşmenin arkasında küresel çaptaki gelişmeler başrolü oynuyor:

• Jeopolitik Yumuşama: ABD ile İran arasında yürütülen barış görüşmeleri, Orta Doğu’daki jeopolitik gerilimin azalacağı beklentisini kuvvetlendirdi.

• Enerji Fiyatları: Gerilimin azalmasıyla birlikte uluslararası enerji piyasalarındaki ve petrol fiyatlarındaki baskının hafiflemesi, Alman tüketicilerin enflasyona dair endişelerini doğrudan azalttı.

Tüm bu jeopolitik desteklere rağmen, Alman tüketicilerin gelecekteki mali durumları konusunda İran savaşının başlamasından önceki döneme kıyasla çok daha temkinli ve az iyimser kalmayı sürdürdüğü görülüyor.

Almanya’da tüketici güveni düşük ancak istikrarlı adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

İngiltere’de iş dünyasının önümüzdeki yıla ilişkin ücret politikalarında radikal bir değişime gitmeye hazırlandığı bildirildi. İnsan kaynakları veri ve analiz şirketi Brightmine tarafından gerçekleştirilen kapsamlı araştırma, İngiliz işverenlerin gelecek yıl yapacağı maaş artışlarını son yıllardaki ortalamaların oldukça gerisine çekmeyi planladığını ortaya koydu.

2027 için maaş beklentileri düşüyor

Yaklaşık 3,2 milyon çalışanı kapsayan ve 251 farklı ücret düzenlemesinin incelendiği araştırma sonuçlarına göre, işverenlerin maaş artış tahminleri şu şekilde netleşti:

• Yüzde 2 – Yüzde 3 Arası Artış: İşverenlerin yüzde 42’si, 2027 yılında ücret artışlarının bu bantta kalacağını öngörüyor.

• Yüzde 3 – Yüzde 4 Arası Artış: Ankete katılan diğer yüzde 42’lik işveren grubu ise artışların bu aralıkta gerçekleşmesini bekliyor.

Brightmine, yakın döneme kadar İngiltere pazarında yüzde 3 ile yüzde 4 arasındaki artışların “olağan ve taban” seviyeyi oluşturduğunu hatırlatarak, yeni beklentilerin iş gücü piyasasında belirgin bir soğumaya işaret ettiğini vurguladı.

İngiltere Merkez Bankası için olumlu, hanehalkı için riskli

Açıklanan bu veriler, makroekonomik dengeler açısından iki farklı senaryoyu beraberinde getiriyor:

• Enflasyon Cephesi: Ücret artışlarının hız kesmesi, hizmet enflasyonunun kalıcılığından endişe eden ve faiz politikasını buna göre şekillendiren İngiltere Merkez Bankası (BOE) tarafından olumlu bir sinyal olarak karşılanabilir.

• İç Talep Cephesi: Maaş artış hızının yavaşlaması, halihazırda yüksek seyreden yaşam maliyetleri karşısında hanehalkının alım gücünü ve dolayısıyla genel tüketici talebini baskılama riski taşıyor.

Siyasi geçiş sürecinde tüketici güveni zayıf

Ücret artışlarındaki bu gerileme eğilimi, ülkede yaşanan siyasi hareketliliğin tam ortasında gerçekleşiyor. İngiltere’de tüketici güveni, yaklaşan başbakan değişikliği öncesinde oldukça düşük seviyelerde seyrediyor. İşçi Partisi liderliği ve başbakanlık koltuğu için Keir Starmer’ın yerini almasına kesin gözüyle bakılan Andy Burnham, şu anda tek aday olarak siyasi geçiş sürecinin merkezinde yer alıyor.

Mevcut durum: Medyan artış yüzde 3,2 seviyesinde

Brightmine’ın mayıs sonuna kadarki üç aylık dönemi kapsayan fiili verilerine göre, İngiltere’deki medyan ücret artışı yüzde 3,2 olarak kayıtlara geçti ve nisan dönemine kıyasla bir değişim göstermedi.

Brightmine Veri ve İnsan Kaynakları İçgörüleri Kıdemli İçerik Yöneticisi Sheila Attwood, mevcut ekonomik tabloya ilişkin şu değerlendirmede bulundu:“Enflasyon, İngiltere Merkez Bankası’nın yüzde 2’lik resmi hedefinin üzerinde kalmaya devam ediyor ve mevcut yüzde 3,2’lik medyan ücret artışına oldukça yakın seyrediyor. Bu durum, çalışanların yaşam standartlarını korumak adına işverenler üzerinde yeniden bir ücret artış baskısı yaratabilir. Şirketler her ne kadar 2027 için bütçeleri kısmayı planlasa da sahada daha yüksek artışlar yapmak zorunda kalabilirler.”

İngiliz işverenler 2027’de ücret artışlarını yavaşlatmayı planlıyor adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

ABD Merkez Bankası (Fed), küresel piyasaların merakla beklediği para politikası kararını açıkladı. Politika faizi oy birliğiyle %3,50-%3,75 aralığında sabit bırakılırken, karar metninden parasal gevşeme eğilimine ve ileriye dönük açık yönlendirmelere dair ifadelerin tamamen çıkarılması şahin bir sinyal olarak değerlendirildi.

BBVA: “Faiz artırımı olasılığı artık göz ardı edilemez”

Kararın ardından değerlendirmelerde bulunan BBVA Research, ilave faiz indirimlerinin önündeki eşiğin yılın başına kıyasla önemli ölçüde yükseldiğine dikkat çekti. Kurum, Fed’in yılın geri kalanında faizleri sabit tutmasını beklemekle birlikte, enflasyonun hedefe doğru gerilememesi halinde masaya yeniden bir “faiz artırımı” ihtimalinin gelebileceğini ve görünümde yukarı yönlü risk oluştuğunu vurguladı.

Noktasal tahminlerde (Dot Plot) şok: 9 üye artış bekliyor

Mart ayında hiçbir Fed yetkilisi faiz artırımı beklemezken, güncellenen noktasal tahminler tablosunda ciddi bir şahinleşme görüldü. 18 yetkiliden 9’u bu yıl içinde faiz artışı öngördü. Üyelerin yıl sonuna kadar beklediği hamlelerin dağılımı şu şekilde gerçekleşti:

Kevin Warsh döneminde belirsizlik ve makro beklentiler

Fed’in yeni başkanı Kevin Warsh, toplantıda bireysel tahmin sunmadı ve bir sonraki politika adımına ilişkin açık bir yönlendirme veremeyeceğini ifade etti.

Komitenin güncellenmiş makroekonomik projeksiyonları ise şu şekilde şekillendi:

• Uzun Vadeli Faiz Beklentisi: %3,00 – %3,25 aralığı. (Medyan tahmin bu yıl bir faiz artışına, 2027 ve 2028’de ise birer indirime işaret ediyor).

• 2026 Dördüncü Çeyrek Büyüme Tahmini: %2,2

• Çekirdek Kişisel Tüketim Harcamaları (PCE) Enflasyonu Beklentisi: %3,3

Öte yandan, WTI petrolün varil fiyatının 76 dolara gerilemesinin, ABD’de benzin fiyatlarını 4,60 dolarlık zirveden galon başına 3,75 dolara çekebileceği ve bunun haziran ayı manşet enflasyonunda aylık bazda bir düşüş sağlayabileceği belirtildi.

ING’den piyasa fiyatlaması ve parite tahminleri

Hollanda merkezli finans devi ING, piyasalarda bu yıl için fiyatlanan faiz artışı ihtimalinin Fed kararı öncesindeki 19 baz puandan 32 baz puana çıktığını, gelecek yılın aynı dönemine kadarki toplam artış beklentisinin ise 33 baz puandan 42 baz puana yükseldiğini bildirdi. Tüm bunlara rağmen ING, Fed’in yaklaşık 12 ay sürebilecek uzun bir bekleme dönemine girmesini bekliyor.

Fed’in şahin mesajlarının ardından piyasalarda sert fiyatlamalar görüldü. Karar sonrası varlık kotalarındaki değişim ve ING’nin parite tahminleri tablolara şu şekilde yansıdı:

• 10 Yıllık ABD Hazine Tahvili Getirisi: %4,45 bölgesine yükseldi.

• Dolar Endeksi: Yaklaşık %0,5 değer kazandı.

• Ons Altın: %2,5 geriledi.

• Dolar / İsviçre Frangı: Yaklaşık %0,7 yükseldi.

ING’nin Yaz Ayları Parite Hedefleri:

“Şahin Fed görünümü, avro/dolar (EUR/USD) paritesini yaz aylarında 1,1500 seviyesine doğru baskılayabilir. Dolar/yen (USD/JPY) paritesinin ise 162-163 bandına yükselmesi öngörülmektedir.”

BBVA’ya göre Fed’in faiz görünümünde yukarı yönlü risk oluştu adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Avrupa Merkez Bankası (ECB), Orta Doğu’daki savaşın tetiklediği enerji maliyetlerindeki artışın Euro Bölgesi ekonomisinde kalıcı bir hasar bırakmasını ve yapısal bir enflasyon dalgasına dönüşmesini engellemek amacıyla bugün (perşembe) faiz artırmaya hazırlanıyor. Küresel piyasalarda bu hamleye neredeyse kesin gözüyle bakılıyor.

3 yıl sonra ilk adım: Mevduat faizi %2,25’e çıkıyor

Perşembe günü yapılması beklenen bu kritik dokunuş, yaklaşık üç yıl aradan sonra gerçekleşecek ilk faiz artırımı olma özelliğini taşıyor. Bankanın bu kararla birlikte gösterge mevduat faizini yüzde 2,0’dan yüzde 2,25’e yükseltmesi öngörülüyor.

Merkez bankasına yakın kaynakların Reuters’a verdiği bilgilere göre, ECB’nin bu hafta gelecekteki ilave faiz artışlarına yönelik kesin bir taahhütte bulunması beklenmiyor. Ancak finansal piyasalardaki beklentiler oldukça şahin:

• Eylül Sinyali: Piyasalar önümüzdeki bir yıl içinde iki faiz artışı daha yapılabileceğini fiyatlıyor.

• Erken Adım: Bir sonraki faiz artırım adımının eylül ayı kadar yakın bir tarihte masaya gelebileceği tahmin ediliyor.

“Piyasa algısını yönetmek için bu artış şart”

Birçok ECB uzmanı ve ekonomist, atılacak bu adımı enflasyonist baskılar azaldığı takdirde hızla geri alınabilecek ihtiyati bir tedbir, yani bir “sigorta artışı” olarak değerlendiriyor.

London Business School Profesörü Richard Portes ve EFG Bank Baş Ekonomisti Stefan Gerlach, faiz artışının gerekliliğini şu sözlerle savunuyor:

Prof. Richard Portes: “Piyasadaki beklentileri doğru yönetmek adına ECB bu kez faizleri artırmak zorunda. Eğer bu adımı atmazlarsa, finans dünyasında ‘ECB enflasyonun kontrolden çıkmasına göz yumuyor’ algısı oluşur ve bankanın kredibilitesi ciddi zarar görür.”

Stefan Gerlach: “Haziran ayında faiz artırmanın temel gerekçesi enflasyon beklentilerinin halihazırda çıpasından kopmuş olması değil; tam aksine, tam da bu dönemde zamanında harekete geçerek o beklentilerin kopmasını erkenden engellemektir.”

Berenberg uyardı: “ECB yeni bir politika hatasına gidiyor”

Madalyonun diğer tarafında ise Euro Bölgesi’nin mevcut ekonomik durgunluğuna dikkat çeken sert eleştiriler yer alıyor. Berenberg Baş Ekonomisti Holger Schmieding, bölgedeki durağan işgücü piyasası ve zayıf tüketici talebi göz önüne alındığında ECB’nin net bir “politika hatasına” doğru ilerlediğini savundu.

Schmieding, yayımladığı yatırımcı notunda şu uyarıda bulundu:

“Ekonomide halihazırda devam eden talep tahribatı ortadayken, savaş kaynaklı enerji fiyatlarında yaşanan kaçınılmaz ve geçici sıçramanın, daha yüksek faizlerle çözülmesi gereken uzun soluklu bir enflasyon sarmalına dönüşmesi oldukça uzak bir ihtimal. Bu şartlar altında faiz artırmak ekonomiyi gereksiz yere boğabilir.”

ECB faiz artışına hazırlanıyor adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Avrupa Merkez Bankası’nın (ECB), Orta Doğu’daki jeopolitik kriz kaynaklı enflasyonist baskılarla mücadele etmek adına faiz artırımını masaya getirmesi, küresel piyasalarda ve ekonomi çevrelerinde büyük bir tartışma başlattı. Perşembe günü gerçekleştirilecek kritik faiz toplantısı öncesinde ekonomistler, bu hamlenin Euro Bölgesi ekonomisini resesyona sürükleyebilecek riskli bir adım olabileceği konusunda uyarılarda bulunuyor.

“2022 travması ve 2011 hatası” arasında ECB

ECB Yönetim Konseyi üyelerinin, İran savaşının ardından fırlayan enerji fiyatlarının genel ekonomiye yayılmasını ve kalıcı bir ikinci tur enflasyon dalgası yaratmasını önlemek amacıyla faiz artırımına yeşil ışık yakmaya yaklaştığı belirtiliyor. Ancak kurumun geçmişteki politika kararları bugün için ciddi birer uyarı niteliği taşıyor.

TS Lombard stratejisti Davide Oneglia, ECB’nin piyasalardaki kredibilitesini kanıtlama dürtüsüyle hareket ettiğini belirterek kurumu geçmiş referanslar üzerinden sert eleştirdi:

“Avrupa Merkez Bankası’nın 2011 yılında attığı faiz artırım adımları, o dönem kırılgan olan Euro Bölgesi için çok net ve açık bir politika hatasıydı. Bankanın bugünkü enflasyon beklentilerine ve özellikle 2022’de yaşanan küresel enflasyon şokunun bıraktığı izlere aşırı derecede odaklanması, tarihin tekerrür etmesi ve benzer bir hatanın yeniden yapılması riskini ciddi şekilde artırıyor.”

Societe Generale: “Sağlam kanıt yoksa adım atmayın”

Analistler, ABD ve İran arasında diplomatik kanallarla barış anlaşması arayışlarının sürdüğü bir konjonktürde, hanehalkı ve şirketlerin sırtına erken bir faiz yükü bindirilmemesi gerektiğini savunuyor.

Ekonomistlerin ECB’nin olası hamlesine yönelik iki farklı bakış açısı ve gerekçeleri şu şekilde tabloya yansıdı:

Societe Generale Baş Ekonomisti Michala Marcussen de güvercin tarafa destek vererek, enerji şokunun maaşlara ve genel fiyatlama davranışlarına yansıdığına dair “sağlam ve somut kanıtlar” ortaya çıkmadan yapılacak bir faiz artışının, ekonomide gereksiz ve maliyetli bir sıkılaşma yaratacağını vurguladı.

Piyasadaki senaryolar ve 2027 öngörüsü

ECB içindeki ve dışındaki görüş ayrılıkları derinleşirken, uluslararası finans kurumları iki ana senaryo üzerinde duruyor:

• 1. Senaryo (Sıkılaşma ve Geri Adım): ECB’nin artan jeopolitik riskler nedeniyle bu yıl içinde sınırlı bir faiz artırımına gitmesi, ancak ekonomideki durgunluğun derinleşmesiyle birlikte 2027 yılı itibarıyla yeniden faiz indirim döngüsünü başlatmak zorunda kalması.

• 2. Senaryo (Bekle-Gör): ABD-İran barış müzakerelerinin sonucunu ve petrol fiyatlarındaki dengelenmeyi izlemek adına bankanın perşembe günkü toplantıda pas geçerek bir süre daha mevcut seviyeleri koruması.

ECB’nin faiz artırım planına ekonomistlerden temkinli yaklaşım adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

İngiliz iş dünyasının en güçlü lobi kuruluşlarından İngiliz Sanayi Konfederasyonu (CBI), İran savaşının tetiklediği yaşam maliyeti şoku karşısında zorlu bir dönemden geçen İngiliz hükümetine net bir çağrıda bulundu. CBI, hükümetten iş dünyasını bir “nakit kaynağı” olarak görmeyi bırakmasını ve şirketleri haksız yere fiyat şişirmekle suçlamaktan vazgeçmesini talep etti.

Vergi yükünde 1998’den bu yana en yüksek seviye

CBI tarafından paylaşılan veriler, Birleşik Krallık’ta işletmelerin omuzlarındaki mali yükün tarihi zirvelere ulaştığını ortaya koydu. Açıklanan resmi rakamlara göre:

• Geçen yıl İngiltere’de toplanan toplam vergi gelirlerinin yüzde 31’i doğrudan işletmeler tarafından karşılandı.

• Bu oran, karşılaştırılabilir resmi kayıtların tutulmaya başlandığı 1998 yılından bu yana görülen en yüksek seviye olarak kayıtlara geçti.

“İşletmeler sonuç doğurmadan açılacak bir nakit musluğu değildir”

CBI Üst Yöneticisi (CEO) Rain Newton-Smith, Londra’da düzenlenen geleneksel yıllık akşam yemeği öncesinde ekonominin genel gidişatına ve siyasi söylemlere ilişkin sert eleştirilerde bulundu. Newton-Smith’in açıklamalarında öne çıkan başlıklar şunlar oldu:

• Vergiyle Büyüme Olmaz: İşletmelerin sınırsızca kullanılabilecek bir nakit musluğu olmadığını belirten Newton-Smith, ekonomik büyümenin vergi artışları yoluyla sağlanamayacağını ve hükümetin bu yöntemi denememesi gerektiğini vurguladı.

• “Vurgunculuk” Anlatısı Zarar Veriyor: Siyaset meydanlarında sıkça dile getirilen “vurgunculuk ve fiyat şişirme” iddialarına tepki gösteren CEO, “Bu anlatı yalnızca gerçek sorunlardan ve hedeften sapmakla kalmıyor, aynı zamanda iş dünyası için son derece zarar verici bir boyuta ulaşıyor” değerlendirmesinde bulundu.

“Westminster’da yaşananların maddi bir maliyeti var”

Birçok şirketin mevcut konjonktürde sadece ayakta kalabilmek adına bile devasa bir mücadele verdiğini hatırlatan Rain Newton-Smith, siyasi belirsizliklerin ekonomiyi felç etme riskine dikkat çekti.

İngiliz iş dünyasının, Westminster’daki (parlamento) siyasi tartışmalar gölgesinde durgunlukla geçecek bir yazı daha kaldıramayacağını ifade eden Newton-Smith, siyaset arenasındaki kararsızlıkların ve çekişmelerin reel sektör için çok gerçek ve ağır bir maddi maliyet doğurduğunun altını çizdi.

İngiliz iş dünyası hükümeti uyardı adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Başlık Önerileri

1. İngiltere’de Şirketlerin Karamsarlığı Sürüyor: CBI ve IoD Anketleri Ne Diyor?

2. İngiliz Şirketleri Gelecekten Umutsuz Ancak Küçük İşletmelerde Baskı Hafifliyor

3. Orta Doğu Gerilimi ve Zayıf Talep İngiltere Ekonomisini Baskılamaya Devam Ediyor

4. CBI ve IoD Verileri Açıklandı: İngiltere’de Ekonomik Görünüm Endekslerinde Son Durum

İngiltere’de şirketler, önümüzdeki aylara ilişkin ekonomik görünüm konusunda karamsar kalmaya devam ediyor. Ancak yayımlanan son anket verileri, piyasadaki genel kötümserliğin küçük ölçekli firmalarda bir miktar da olsa hız kestiğini ortaya koydu.

İngiliz Sanayi Konfederasyonu (CBI) ve Institute of Directors (IoD) tarafından gerçekleştirilen anketler, işletmelerin mevcut durumu ve beklentilerine ışık tutuyor.

CBI ve IoD anketlerinde öne çıkan endeksler

Nisan ve mayıs aylarına ait verilerin karşılaştırıldığı raporlarda, şirketlerin üretim ve güven endekslerindeki dalgalanmalar dikkat çekiyor. Anketlerden elde edilen temel veriler şu şekilde tabloya yansıdı:

• CBI Verilerinin Detayları: Üyelerin gelecek üç aya ilişkin üretim beklenti dengesi mayıs ayında eksi 24’e yükselse de endeks, İran savaşı öncesinde görülen ve 15 ayın zirvesi olan eksi 13 seviyesinin oldukça gerisinde kalmaya devam etti. Gerçekleşen üretim dengesi ise mart ayında görülen dört ayın en düşük seviyesinin (eksi 35) üzerinde kalsa da aylık bazda düşüş gösterdi.

• IoD Verilerinin Detayları: Mart ayında, serinin başladığı 2016 yılından bu yana en düşük seviyesini gören ekonomik güven endeksi, mayıs ayında eksi 53’e yükselerek küçük ve orta ölçekli işletmeler tarafında kısmi bir iyimserliğe işaret etti.

“Tüketici büyük harcamalardan kaçınıyor”

CBI Başekonomist Yardımcısı Alpesh Paleja, anket sonuçlarına ilişkin yaptığı değerlendirmede, şirketler üzerindeki baskının temel nedenlerine dikkat çekti. Paleja’nın vurguladığı ana başlıklar şunlar oldu:

• Ekonomik faaliyetler; zayıf hanehalkı harcamaları ve tüketicilerin büyük ölçekli harcama kararları almaktan kaçınması nedeniyle ciddi bir baskı altında kalıyor.

• Orta Doğu’da devam eden gerilimler, tedarik ve üretim zincirleri üzerinde ilave bir belirsizlik yaratıyor.

• Şirketler, artan maliyet risklerine karşı giderek daha temkinli ve dikkatli bir strateji izliyor.

• Öte yandan, satış fiyatı beklentileri yüksek kalmaya devam etse de nisan ayında kaydedilen üç yıllık zirve noktasından gerileme gösterdi.

(Not: CBI verileri, 27 Nisan-13 Mayıs döneminde üreticiler, perakendeciler, toptancılar ile tüketici ve iş hizmetleri şirketlerinden alınan 659 yanıtı; IoD verileri ise yarısı 10’dan az çalışana sahip firmalardan oluşan ve 15-27 Mayıs döneminde toplanan 615 yanıtı kapsamaktadır.)

İngiltere’de şirketlerin ekonomik görünüme yönelik karamsarlığı sürüyor adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

ForInvest Haber tarafından 12 ekonomistin katılımıyla gerçekleştirilen son anket, piyasaların mayıs ayı ve 2026 yıl sonu enflasyon beklentilerine ışık tuttu. Jeopolitik gelişmelerin, küresel emtia fiyatlarının ve iklim koşullarının enflasyon üzerindeki etkileri raporun ana gündem maddelerini oluşturdu.

Mayıs ayı ve 2026 yıl sonu TÜFE beklentileri

Anket sonuçlarına göre, ekonomistlerin mayıs ayına ilişkin medyan Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) beklentisi aylık bazda %1,6, yıllık bazda ise %32,27 olarak gerçekleşti.

Katılımcıların beklentilerindeki sayısal dağılım şu şekilde tabloya yansıdı:

Ankete katılan ekonomistlerin 9’u mayıs ayı enflasyonunun %2’nin altında geleceğini öngörürken, 3 ekonomist %2,35 ile %3,10 aralığında daha yüksek bir bantta tahmin bildirdi.

Enflasyonu sınırlandıran ve destekleyen faktörler

Uzmanlar, mayıs ayı enflasyonunda özellikle gıda ve enerji fiyatlarının belirleyici bir rol üstlendiğine dikkat çekiyor. Aşağı yönlü sınırlandırıcı etkiler şu şekilde sıralandı:

• Enerji Fiyatları: ABD ile İran arasında aracılar vasıtasıyla yürütülen dolaylı müzakereler ve fiili çatışmaların durulması, petrol fiyatlarında bir miktar gevşemeye yol açtı.

• Gıda Fiyatları: Yağışlı geçen kış ve ilkbahar mevsimlerinin ardından tarımsal ürünlerde rekolte artışı bekleniyor. Bu durum, enflasyon üzerinde enerjiden sonraki en büyük etkiye sahip olan gıda fiyatlarındaki artışı doğrudan sınırlandırıyor.

TCMB’nin sınırları ve yukarı yönlü riskler

Olumlu gelişmelere rağmen, ekonomistler küresel enflasyonun oldukça dirençli bir yapıya büründüğü konusunda uyarılarda bulunuyor.

Raporda öne çıkan riskler ve para politikasına yönelik eleştiriler şu çerçevede şekillendi:

• Jeopolitik ortamın küresel ekonomiler üzerindeki olumsuz baskısı devam ediyor.

• Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın (TCMB) uyguladığı para politikasının, enflasyonla mücadele konusunda artık yapabileceklerinin çok sınırlı olduğu ve sürecin mutlaka yeni mali tedbirlerle desteklenmesi gerektiği vurgulanıyor.

• İran’daki çatışmaların öngörülenden uzun sürmesi ve enerji fiyatlarının yüksek seyretmesi, 2026 yılı enflasyonunun yıl başındaki tahminlerin üzerinde kalacağı beklentisini güçlendiriyor.

• Bu riskler doğrultusunda, hem TCMB gibi yerel kurumlar hem de uluslararası kuruluşlar yıl sonu enflasyon tahminlerini yukarı yönlü güncellemeye başladı.

Mayıs ayı medyan TÜFE beklentisi aylık %1,6 oldu adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Çin’de RatingDog imalat sektörü satın alma yöneticileri endeksi (PMI), mayıs ayında yeni siparişlerin güçlü seyretmesi ve fiyat baskılarındaki hafiflemenin desteğiyle büyüme bölgesinde kalmaya devam etti. Endeks, ivme kaybetmesine rağmen sektörde genişlemenin sürdüğüne işaret ediyor.

Büyüme üst üste altıncı ayında

Mevsimsellikten arındırılmış verilere göre, imalat sektöründeki genel durumu yansıtan PMI raporunun öne çıkan detayları şu şekilde gerçekleşti:

• PMI Endeksi: Nisan ayında 52,2 olan endeks, mayıs ayında 51,8’e geriledi. Buna rağmen endeks, büyüme eşiği olan 50 seviyesinin üzerinde kalarak üst üste altıncı ayda da sektördeki genişlemeyi teyit etti.

• Yeni Siparişler: Artış hızı nisan ayına göre yavaşlasa da yeni siparişler son beş yılın en yüksek seviyeleri arasındaki yerini korudu. Ancak dış talepteki dalgalanmanın etkisiyle yeni ihracat siparişlerinde hafif bir düşüş yaşandı.

• Üretim Hacmi: Büyüme hızı, nisan ayındaki 22 aylık zirvesinden gerilese de 2024’ün ikinci yarısından bu yana kaydedilen en güçlü üçüncü artış olarak kayıtlara geçti.

Fiyat baskılarında rahatlama ve operasyonel dinamikler

İmalat sanayisinde maliyet enflasyonu cephesinde sınırlı da olsa bir rahatlama gözlemlendi. Girdi fiyatları enflasyonu altı ayın, çıktı fiyatları enflasyonu ise yedi ayın ardından ilk kez yavaşlama eğilimi gösterdi. Ancak hammadde, enerji maliyetleri ve tedarik zinciri aksamaları nedeniyle girdi fiyatlarının uzun dönem ortalamasının üzerinde artmaya devam ettiği vurgulandı.

Sektördeki diğer operasyonel dinamikler ise şöyle şekillendi:

• Firmalardaki birikmiş iş yükü üst üste dördüncü ayında artış gösterdi.

• Tedarikçilerin teslimat süreleri üçüncü ay üst üste uzarken, üreticilerin buna karşı girdi stoklarını artırmasıyla satın alma stoklarında aralıksız altıncı ayda da yükseliş yaşandı.

• İstihdam tarafında mayıs ayında sınırlı bir daralma görülürken, şirketlerin 12 aylık üretim görünümüne dair iyimserliği nispeten azalsa da devam etti.

“Dış siparişlerdeki zayıflama yakından izlenmeli”

Raporun sonuçlarını değerlendiren RatingDog kurucusu Yao Yu, sektördeki genel tabloya ve olası makroekonomik risklere dikkat çekerek şu ifadeleri kullandı:

“Genel olarak imalat sektörü mayıs ayında büyümesini sürdürdü; ancak daha yavaş bir ivmeyle. Enflasyonist baskıların hafiflemesi firmaların maliyet ve fiyatlandırma ortamına bir ölçüde rahatlama sağladı. Buna karşın talep artışındaki yavaşlama ve dış siparişlerdeki zayıflamanın yakından izlenmesi gereken başlıca riskler.”

Çin’de özel sektör imalat PMI mayısta 51,8’e geriledi adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Avrupa Merkez Bankası (ECB) Yönetim Kurulu üyesi Isabel Schnabel, fiyat baskılarının enerjinin ötesine yayılması ve enflasyon beklentilerinin sabitlenememesi riskinin artması üzerine kritik uyarılarda bulundu. Schnabel, ECB’nin İran’daki savaşın enflasyonist etkilerini artık görmezden gelemeyeceğini vurguladı.

“Enflasyon beklentilerinin çıpadan kopma riski artıyor”

Güney Kore Merkez Bankası’nın Seul’de düzenlediği konferansta konuşan ve ECB’nin en “şahin” politika yapıcılarından biri olarak kabul edilen Schnabel, yaşanan küresel şokun ciddiyetine dikkat çekti.

Schnabel’in açıklamalarında öne çıkan temel makroekonomik dinamikler şunlar oldu:

• Kalıcı Hasar: Enerji altyapısı ve küresel tedarik zincirlerinde oluşan ağır hasar, fiyat dinamiklerini halihazırda çok daha kalıcı bir biçimde değiştirdi.

• Hızlı Aksiyon İhtiyacı: Yaşanan bu yapısal değişim, devam eden çatışma ortamı anında sona erse dahi politika yapıcıların para politikası tarafında hızlıca harekete geçmesini zorunlu kılıyor.

• Görmezden Gelilemez Şok: Schnabel, gelinen noktayı “Bu şoku artık görmezden gelemeyiz. Enflasyon beklentilerinin çıpadan kopma riski giderek artıyor” sözleriyle özetledi.

Gözler 10-11 Haziran’daki kritik ECB toplantısında

Schnabel’in bu net uyarıları, ECB’nin 10-11 Haziran tarihlerinde gerçekleştireceği toplantıda bir faiz artırımının gerekli olacağına dair geçen haftaki söylemlerini daha da pekiştirdi.

Piyasalardaki genel faiz beklentisi ve diğer merkez bankası yetkililerinin tutumu ise şu şekilde şekilleniyor:

• Yüksek enerji maliyetlerinin daha geniş çaplı bir enflasyon dalgasına dönüşmesi ihtimaliyle mücadele eden ECB yetkililerinin, haziran ayındaki toplantıda faiz artırımı adımı atmasına piyasalar tarafından kesin gözüyle bakılıyor.

• Buna karşılık, çatışmanın yaratacağı ekonomik etkilere dair süren belirsizlikler nedeniyle politika yapıcılar faizlerin toplamda ne kadar yükseleceği konusunda net bir hedef işaret etmekten kaçınıyor.

• Ekonominin halihazırda yavaşlama eğiliminde olması sebebiyle çoğu yetkili haziran sonrası sürece oldukça temkinli yaklaşıyor.

• Ancak ECB’nin Litvanyalı üyesi Gediminas Simkus, geçtiğimiz hafta yaptığı açıklamada ikinci bir faiz artırımının “olası olmaktan çok muhtemel” olduğunu, sadece zamanlamanın şu an için belirsizliğini koruduğunu ifade etmişti.

Schnabel: ECB, İran savaşının enflasyonist etkisini artık görmezden gelemez adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası verilerine göre piyasa yeni haftaya bir virgül dört trilyon lira seviyesindeki rezerv büyüklüğü ile başladı. Serbest depo rezervleri ise bir virgül sekiz trilyon lira olarak açıklandı.

Merkez Bankası likidite yönetiminde rezerv seviyelerini güncelledi

Türkiye’nin makroekonomik istikrarı, para politikası hedefleri ve finansal piyasaların sağlıklı işleyişi açısından en kritik kurumsal aktör olan merkez bankası, bankacılık sisteminin günlük likidite dengesini şekillendiren resmi rezerv rakamlarını kamuoyuna duyurmuştur. Açıklanan resmi verilere göre, finansal piyasalar yeni işlem gününe 1 trilyon 397 milyar 525 milyon lira seviyesindeki devasa bir açılış rezervi ile adım atmıştır. Para politikası nakil mekanizmasının etkinliği açısından bankacılık sistemindeki toplam likidite hacmi, gecelik faiz oranlarının politika faizi etrafında dengelenmesi noktasında birincil derecede öneme sahiptir. Rezerv seviyelerinin bu denli yüksek bir montajla güne başlaması, finansal sistem içerisinde fon arzının güçlü seyrettiğine ve bankaların kısa vadeli likidite gereksinimlerini karşılamada herhangi bir zorlukla karşı karşıya kalmadığına işaret etmektedir. Bu durum, para otoritesinin piyasadaki likidite fazlasını sterilize etme noktasında yürüttüğü operasyonel süreçlerin de zeminini oluşturmaktadır. Finansal mimarinin operasyonel dengelerini yansıtan analitik bilanço kalemleri incelendiğinde, bankaların kendi dinamikleri çerçevesinde merkez bankası nezdinde tuttukları fonların büyüklüğü de netlik kazanmıştır. Regülatör kurum tarafından paylaşılan detaylara göre, serbest depo rezervi kalemi 1 trilyon 842 milyar 153 milyon lira olarak tescil edilmiştir. Bankaların zorunlu karşılık yükümlülüklerinin ötesinde, kendi likidite yönetim stratejileri doğrultusunda anlık ve kısa vadeli nakit hareketlerini optimize etmek amacıyla kullandıkları bu alanın trilyon liralık sınırları aşması, piyasadaki toplam fon fazlasının boyutunu açıkça ortaya koymaktadır. Bankacılık sektörü, kredi arzı, mevduat toplama süreçleri ve alternatif yatırım enstrümanları arasındaki dengeyi kurarken serbest depo rezervi imkanını aktif bir şekilde değerlendirmekte, böylece finansal şoklara karşı bağışıklık sistemini en üst düzeyde muhafaza etmektedir. Ekonomi analistleri ve para piyasası uzmanları, açıklanan bu rezerv büyüklüklerinin, makro ihtiyati tedbirler ve sıkı para politikası duruşu ile tam bir uyum sergilediğini belirtmektedir. Likidite fazlasının sistemde kalması, gecelik faiz oranlarının aşağı yönlü baskılanmasına yol açabileceği için, para otoritesi depo alım ihaleleri ve açık piyasa işlemleri vasıtasıyla bu fonları çekmeye devam etmektedir. Gerçekleştirilen bu sterilizasyon hamleleri, parasal genişlemenin enflasyonist etkilerini dizginlemek ve kredi büyümesini kontrol altında tutmak için hayati bir kaldıraç vazifesi görmektedir. 1 trilyon 397 milyar lirayı aşan açılış rezervi, bankaların kendi aralarındaki borç verme iştahını beslerken, serbest depolardaki yüksek tutar ise finansal kurumların risk yönetiminde temkinli ve likit kalmayı tercih ettiklerinin en somut göstergesi olarak finansal raporlardaki yerini almıştır. Para politikasının aktarım mekanizmasını güçlendirmek adına atılan adımlar, bankaların bilanço içi likidite rasyolarını da doğrudan şekillendirmektedir. Bankacılık sisteminde likidite yönetimi süreçleri, sadece günlük nakit akışlarının karşılanması değil, aynı zamanda orta ve uzun vadeli fonlama maliyetlerinin minimize edilmesi stratejisine dayanmaktadır. Gerek kamu bankaları gerekse özel sermayeli finansal kuruluşlar, hazine departmanları vasıtasıyla her sabah bu rezerv verilerini baz alarak günlük fonlama maliyeti simülasyonları yapmaktadır. Rezervlerin yüksek seyretmesi, interbank piyasasında borçlanma maliyetlerinin istikrarlı bir patikada kalmasını sağlayarak reel sektörün finansman kanallarına erişiminde ani fiyatlama şoklarının yaşanmasının önüne geçen koruyucu bir kalkan işlevi görmektedir.

Gelecek döneme ilişkin geçici rezerv tahminleri kamuoyuna duyuruldu

Para piyasalarındaki mevcut likidite durumunun tespit edilmesinin yanı sıra, finansal aktörlerin geleceğe yönelik pozisyon almalarını kolaylaştırmak amacıyla ileriye dönük projeksiyonlar da paylaşılmıştır. Bu kapsamda, 26 Mayıs 2026 tarihi için öngörülen geçici rezerv tutarı sıfır virgül sıfır milyon lira olarak ilan edilmiştir. Bu veri, bir sonraki işlem gününde piyasadaki likidite giriş ve çıkışlarının tam bir dengeye ulaşmasının beklendiğini, sistemde ek bir fon fazlası ya da fon açığı oluşmayacağını öngörmektedir. Kısa vadeli nakit projeksiyonlarında bu tür nötr dengelerin yakalanması, hazine nakit yönetiminin, vergi tahsilat takvimlerinin ve kamu harcamalarının finansal piyasalar üzerindeki dalgalanma yaratıcı etkilerinin minimize edildiğini göstermesi açısından teknik bir başarı olarak değerlendirilmektedir. Ancak daha ileri vadeli projeksiyonlara bakıldığında, piyasayı bir miktar likidite daralmasının beklediği anlaşılmaktadır. Para otoritesinin modelleme sonuçlarına göre, 1 Haziran 2026 tarihi için geçici rezerv miktarı eksi 35 milyar 280 milyon lira olarak hesaplanmıştır. Negatif yönlü bu geçici rezerv tahmini, haziran ayının ilk gününde bankacılık sisteminden kamuya veya farklı kanallara yönelik ciddi bir likidite çıkışının gerçekleşeceğine işaret etmektedir. Finansal takvim incelendiğinde, bu tür periyodik daralmaların genellikle büyük ölçekli vergi ödeme dönemleri, hazine iç borç itfaları veya kurumsal yükümlülüklerin yerine getirilmesi gibi makro nakit hareketlerinden kaynaklandığı bilinmektedir. Piyasanın eksi 35 milyar liranın üzerinde bir rezerv açığı ile karşılaşacak olması, bankaların o tarihe doğru fonlama ihtiyaçlarının artacağını göstermektedir. Gelecek hafta başında yaşanması beklenen bu likidite azalması, proaktif bir likidite yönetimi anlayışını zorunlu kılmaktadır. Finansal sistemin bu geçici açığı sorunsuz bir şekilde atlatabilmesi adına, para otoritesi açık piyasa işlemleri kapsamında repo ihaleleri açarak piyasayı fonlama yoluna gidebilecek ya da serbest depolarda biriken fonların sisteme geri dönmesine izin vererek dengeyi yeniden sağlayacaktır. Bu tür ileriye dönük rezerv tahminlerinin önceden ilan edilmesi, bankaların hazine yönetimlerine erken uyarı sinyali vererek, nakit akış planlarını bu doğrultuda revize etmelerine ve vadeli fonlama enstrümanlarını daha etkin kullanmalarına imkan tanımaktadır. Dolayısıyla, finansal sistemin aktörleri sürpriz maliyet artışlarından korunmuş olmaktadır. Makroekonomik perspektiften bakıldığında, geçici rezerv tahminlerindeki bu dalgalanmalar, para politikasının sıkılık düzeyinin ayarlanmasında da bir gösterge olarak kullanılmaktadır. Eğer sistemdeki daralma kalıcı bir trende dönüşürse, bu durum piyasa faizlerinin yukarı yönlü hareket etmesine neden olabilir. Ancak 35 milyar liralık bu geçici açığın, 1 trilyon 842 milyar liralık muazzam serbest depo rezervi hacmi dikkate alındığında, sistem tarafından son derece rahat bir şekilde absorbe edilebilecek bir büyüklükte olduğu açıktır. Finansal kurumların elinde bulundurduğu yüksek likidite tamponları, bu tür dönemsel nakit çıkışlarının bankaların kredi verme iştahı veya genel mali bünyeleri üzerinde herhangi bir negatif baskı oluşturmasını tamamen engellemektedir. Sonuç olarak, paylaşılan tüm bu veriler Türkiye’deki finansal sistemin likidite tabanının son derece sağlam olduğunu ve geleceğe yönelik risklerin başarıyla yönetildiğini teyit etmektedir.

Merkez Bankası serbest depo rezervini net olarak kamuoyuna duyurdu adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

BOJ’un Haziran’da faiz artıracağı beklentisi devam ediyor adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Japonya’da enflasyon Temmuz 2024’ten bu yana ilk kez BOJ’un hedefinin altına indi adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

BOJ/Koeda: Faiz artışına devam edilmeli adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

ABD’de mortgage başvuruları geriledi adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

BM: Türkiye ekonomisi 2026’da yüzde 3,5 büyüyecek adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Trump’ın onay oranı yeniden dip seviyeye yaklaştı adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

İngiltere’de konut fiyatları 10 yıllık ortalamanın üzerinde arttı adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

ABD Temsilciler Meclisi İran savaşını bitirme girişimine onay vermedi adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Miran istifa etti, Warsh’ın göreve başlamasıyla Fed’den ayrılacak adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Japonya’da yaz aylarında yeni fiyat artışı dalgası kapıda adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

BoE Başekonomisti Pill’den faiz artışı mesajı adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

ECB/Storunaras: Hürmüz kapalı kalırsa faiz artışına ve ekonomik yavaşlamaya neden olur adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

YENİLEME-BOJ/Masu: Ekonomide bozulma yok ise faiz oranları en erken aşamada artırılmalı adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Japonya’da hükümet yeni bir ek bütçe hazırlığında adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Boston Fed Başkanı Collins: Faiz artışı senaryosunu göz ardı etmiyorum adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Warsh, Fed’in yeni başkanı olmak için Senato’nun onayını aldı adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Morgan Stanley’den İran ve petrol için dört senaryolu Fed analizi adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Trump: Amerikalıların mali durumu İran konusunda kararlarımı etkilemiyor adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

BOJ’un Nisan toplantısında şahin görüşler ağırlık kazandı adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

İngiliz tüketiciler harcamalarını kıstı adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

ABD’de enflasyon 2,5 yılın en yüksek seviyesine çıkabilir adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Orta Doğu’da gerilimin tırmanacağı endişesi ABD dolarını destekliyor adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Çin’de üretici fiyatlarında artış 45 ayın zirvesine ulaştı adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

BIS: Geniş tabanlı mali teşvik enflasyon riskini artırır, merkez bankalarını faiz artırmaya zorlayabilir adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

S&P Global tarafından açıklanan son verilere göre, Japonya’da hizmet sektörü büyümesi artan maliyetler ve Orta Doğu’daki savaşın yarattığı belirsizliklerin etkisiyle Nisan ayında son 11 ayın en düşük seviyesine geriledi. Girdi maliyetlerindeki sert yükseliş ve bozulan iş dünyası iyimserliği, makroekonomik görünüm üzerinde ciddi riskler yaratıyor.

Japonya hizmet sektöründe daralma sinyalleri ve pmi analizi

Makroekonomik sağlığın en güvenilir öncü göstergelerinden biri olan Satın Alma Yöneticileri Endeksi (PMI), Japonya ekonomisi için tehlike çanlarının çalmaya başladığını net bir şekilde ortaya koymaktadır. S&P Global tarafından Cuma günü yayımlanan özel sektör anketine göre, Japonya’nın ekonomik büyümesinin ana motoru konumundaki hizmet sektörü, Nisan ayında keskin bir ivme kaybı yaşamıştır. Mart ayında 53,4 puan seviyesinde bulunan Hizmetler PMI endeksi, Nisan ayında sert bir düşüşle 51,0 seviyesine gerilemiştir. Endekste 50 seviyesi, sektördeki daralma ile genişleme arasındaki kritik eşiği (threshold) temsil etmektedir. Nisan ayında kaydedilen bu 51,0’lik okuma, her ne kadar teknik olarak hala bir genişlemeye işaret etse de, Mayıs 2024’ten bu yana görülen en zayıf büyüme hızı olarak kayıtlara geçmiştir. 2,4 puanlık bu sert aylık düşüş, ekonomideki yavaşlamanın sadece dönemsel bir dalgalanma olmadığını, aksine yapısal ve dışsal şokların birleşimiyle oluşan derin bir ivme kaybı olduğunu göstermektedir.

Hizmet sektörü, Japonya’nın Gayrisafi Yurt İçi Hasılası’nın (GSYH) yaklaşık üçte ikisini oluşturduğu için, bu sektördeki herhangi bir yavaşlama tüm ülke ekonomisinin büyüme projeksiyonlarını doğrudan aşağı yönlü revize etme potansiyeline sahiptir. Özellikle pandeminin ardından iç tüketim ve turizm gelirleriyle ayakta kalmaya çalışan Japon ekonomisi, şimdi yepyeni ve yönetilmesi çok daha zor bir krizle, yani “jeopolitik enflasyon” ile karşı karşıyadır. PMI anketinin alt kalemleri incelendiğinde, “yeni siparişler” endeksinin Ekim 2024’ten bu yana en yavaş artışını kaydettiği görülmektedir. Yeni siparişlerdeki bu zayıflama, tüketicilerin ve kurumsal müşterilerin artan fiyatlar karşısında harcama alışkanlıklarını kısmaya başladığını, ertelenebilir tüketim taleplerini (discretionary spending) askıya aldıklarını kanıtlamaktadır. İç talepteki bu soğuma, Japonya’nın kronik durgunluk (stagnation) günlerine geri dönme riskini yeniden alevlendirmiştir.

Durum sadece iç piyasa ile de sınırlı değildir. Küresel ekonomiye entegrasyonu son derece yüksek olan Japonya’da, hizmet ihracatı da ağır bir darbe almıştır. Anket sonuçlarına göre, “yeni ihracat işleri” alt endeksi beş aylık pozitif seyrin ardından ilk kez düşüş bölgesine geçmiştir. İhracattaki bu daralmanın temelinde, küresel ekonomideki genel yavaşlama eğiliminin yanı sıra, firmaların ankette açıkça ifade ettiği üzere “yüksek fiyatlar ve İran savaşıyla bağlantılı belirsizlikler” yatmaktadır. Savaşın uluslararası ticarette yarattığı güven erozyonu ve Asya pazarlarındaki talep daralması, Japon hizmet ihracatçılarının rekabet gücünü zayıflatmakta ve gelir akışlarını kurutmaktadır.

İran savaşının jeopolitik etkileri ve enerji faturasındaki patlama

Japonya ekonomisi, yapısal olarak enerji ve ham madde kaynakları açısından neredeyse tamamen dışa bağımlı bir ada ülkesi modeline sahiptir. Bu nedenle, Orta Doğu’daki herhangi bir jeopolitik kriz, Tokyo’daki enflasyon rakamlarına ve şirket bilançolarına saniyeler içinde yansımaktadır. S&P Global raporunda açıkça belirtildiği üzere, İran ile yaşanan savaş durumu ve bu savaşın küresel enerji piyasalarında yarattığı dalgalanmalar, Japon hizmet sektöründeki ivme kaybının baş aktörüdür. Hürmüz Boğazı’ndaki gerilimler ve enerji tedarik hatlarının güvenliğine dair artan endişeler, küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) fiyatlarında devasa bir savaş risk primi (war risk premium) oluşmasına yol açmıştır.

Bu durum, PMI anketindeki “girdi maliyetleri” (input costs) kaleminde dramatik bir şekilde kendini göstermektedir. Nisan ayında hizmet sağlayıcıların karşılaştığı girdi maliyetleri, yakıt ve ham madde fiyatlarındaki amansız yükselişin etkisiyle son 12 ayın en sert artışını kaydetmiştir. Taşımacılık, lojistik, turizm ve perakende gibi enerji yoğun hizmet sektörleri, artan akaryakıt ve elektrik faturaları altında ezilmektedir. Buna ek olarak, küresel lojistik ağlarındaki aksamalar nedeniyle ithal edilen diğer ara malların fiyatlarındaki artış da şirketlerin operasyonel maliyetlerini (OPEX) dayanılmaz boyutlara taşımıştır. Japonya’nın, zayıf Japon Yeni (JPY) nedeniyle zaten yüksek olan ithalat faturası, İran savaşıyla birlikte tam bir makroekonomik kâbusa dönüşmüştür.

Enerji şokuna ek olarak, “personel harcamalarındaki” artış da girdi maliyetlerini yukarı iten bir diğer önemli unsurdur. Japonya’nın yaşlanan nüfusu ve kronik iş gücü açığı (labor shortage), şirketleri mevcut personeli elde tutmak ve yeni yetenekleri cezbetmek için daha yüksek maaşlar ödemeye zorlamaktadır. Ancak bu maaş artışları, verimlilik artışından ziyade enflasyonist bir ortamda işçi bulma zorunluluğundan kaynaklandığı için, şirketlerin kar marjlarını (profit margins) hızla eritmektedir. Hem dışsal bir enerji şoku (yakıt) hem de içsel bir yapısal sorun (personel maliyeti) ile aynı anda mücadele etmek zorunda kalan Japon firmaları, hayatta kalabilmek için tarihte ender görülen zorlukta bir stres testinden geçmektedirler.

Çıktı ücretlerindeki tarihi sıçrama ve enflasyon sarmalı

Girdi maliyetlerindeki bu eşi görülmemiş artış, şirketleri kaçınılmaz bir ekonomik reaksiyona itmiştir: Maliyetleri müşterilere yansıtmak. S&P Global anketinin en çarpıcı ve merkez bankası yetkililerini en çok endişelendiren bulgusu, “çıktı ücretleri” (output charges) alt endeksindeki devasa sıçramadır. Rapor, hizmet sağlayıcıların satış fiyatlarını, anketin Eylül 2007’de veri toplamaya başlamasından bu yana görülen üçüncü en yüksek hızda artırdığını ortaya koymaktadır. Fiyatlardaki bu agresif yukarı yönlü hareket, Japonya ekonomisinde “maliyet itişli enflasyon” (cost-push inflation) döngüsünün ne kadar sert ve yıkıcı bir şekilde kök saldığını kanıtlamaktadır.

Makroekonomik teoride, maliyet itişli enflasyon, talep çekişli enflasyondan (demand-pull inflation) çok daha tehlikelidir. Talep çekişli enflasyonda, tüketicilerin alım gücü yüksek olduğu için fiyatlar artar ve bu durum ekonomik bir canlılığın (boom) işaretidir. Oysa Japonya’da şu an yaşanan durum, tüketici talebinin zayıflamasına rağmen fiyatların sadece artan maliyetler yüzünden zorunlu olarak yükseltilmesidir. Şirketler, ürün ve hizmetlerine zam yaparken aslında kârlarını artırmamakta, sadece artan maliyetlerini telafi etmeye (cost pass-through) çalışmaktadırlar. Tüketiciler ise reel ücretlerindeki düşüş nedeniyle bu zamlı fiyatları karşılamakta zorlanmakta ve tüketimlerini kısmaktadır. Bu durum, fiyatların arttığı ancak üretimin ve talebin düştüğü o korkutucu stagflasyon (durgunluk içinde enflasyon) senaryosunun ayak sesleridir.

Son on yıllarını deflasyonla (fiyatların sürekli düşmesi) mücadele ederek geçiren bir ülke için, enflasyonun bir anda 2007’den bu yana en yüksek seviyelerde seyretmesi, hanehalkı psikolojisinde de derin bir tahribat yaratmaktadır. Süpermarket raflarından restoran menülerine, ulaşım biletlerinden otel konaklamalarına kadar ekonominin her hücresinde hissedilen bu amansız fiyat artışları, Japon tüketicisinin “tasarruf etme” (saving paradox) güdüsünü tetiklemekte, bu da hizmet sektörünün cirolarını daha da aşağı çekerek ekonomiyi kısır bir döngüye sokmaktadır.

İş dünyası iyimserliğinde çöküş: Ağustos 2020’den bu yana en düşük seviye

Ekonomik göstergeler sadece bugünün fotoğrafını çekmez; aynı zamanda beklentiler üzerinden geleceğin projeksiyonunu da sunarlar. S&P Global raporunun öne çıkan detaylarından biri de, Japon iş dünyasının geleceğe dair beklentilerindeki dramatik çöküştür. S&P Global Market Intelligence Ekonomi Direktör Yardımcısı Annabel Fiddes’in ifadeleri, piyasadaki karamsar ruh halini kusursuz bir şekilde özetlemektedir: “İş dünyasının genel havası, savaşa ilişkin süregelen belirsizlik ile olası fiyat artışları ve zayıflayan müşteri talebi endişesiyle baskı altında kalmaya devam etti. Yıllık iyimserlik, Covid-19 pandemisi döneminin ardından Ağustos 2020’den bu yana en düşük seviyeye geriledi.”

Bir ekonomideki kurumsal iyimserliğin (business confidence) pandemi şartlarındaki seviyelere kadar gerilemesi, geleceğe dönük yatırımların (CAPEX) askıya alınacağının en net öncü göstergesidir. Geleceğe güvenmeyen bir şirket; yeni şubeler açmaz, teknolojik altyapısını yenilemez, kapasite artırımına gitmez ve uzun vadeli istihdam planlamaları yapmaktan kaçınır. İran savaşının ne kadar süreceği, küresel petrol fiyatlarının nerede tepe yapacağı ve artan fiyatlar karşısında yerel tüketicinin ne zaman tamamen havlu atacağı gibi devasa belirsizlikler, CEO’ların karar alma mekanizmalarını felç etmiş durumdadır. İş dünyasındaki bu kötümserlik (pessimism), doğrudan reel ekonomiyi zehirleyen bulaşıcı bir duygu durumu haline gelmektedir.

Gelecek 12 aya ilişkin beklentilerin bu denli düşmesi, şirketlerin sadece maliyet azaltıcı (cost-cutting) önlemlere odaklanacağı bir “hayatta kalma” (survival) moduna geçtiklerini göstermektedir. Pazarlama ve reklam bütçelerinin kısılması, yan hakların sınırlandırılması ve operasyonel verimlilik adına kalite standartlarından taviz verilmesi, bu karamsar dönemin kaçınılmaz sonuçları olacaktır. Yatırımcı güveninin sarsılması, Japon borsalarındaki hizmet sektörü hisseleri üzerinde de ciddi bir satış baskısı (sell-off) yaratma potansiyeli taşımaktadır.

İstihdam piyasasındaki gelişmeler ve Japonya Merkez Bankası’nın (BOJ) açmazı

PMI anketinin istihdam kalemi, tablonun genel karanlığı içinde görece daha ılımlı bir seyir izlese de, kendi içinde ciddi uyarı sinyalleri barındırmaktadır. Verilere göre, hizmet sektöründe istihdam sekizinci ay üst üste artış kaydetmiştir. Ancak, işe alım hızının “mütevazı düzeyde kalması” ve Mart ayına göre “sınırlı değişim göstermesi”, şirketlerin geleceğe yönelik karamsarlıklarının istihdam politikalarına da yansımaya başladığını kanıtlamaktadır. Firmalar, demografik nedenlerle eleman bulmakta zorlansalar dahi, zayıflayan talep ve düşen kâr marjları nedeniyle yeni personel alımlarını asgari düzeyde tutmaya çalışmaktadırlar.

Tüm bu makroekonomik veriler, Japonya Merkez Bankası (BOJ) Başkanı Kazuo Ueda ve Yönetim Kurulu için çözülmesi neredeyse imkânsız bir para politikası açmazı (policy dilemma) yaratmaktadır. BOJ’un yıllardır süregelen nihai hedefi, enflasyonun “%2 seviyesinde ve sürdürülebilir bir şekilde, ücret artışlarıyla desteklenerek” (wage-inflation spiral) kalıcı hale gelmesidir. Oysa PMI verileri, Japonya’daki mevcut enflasyonun sağlıklı bir ekonomik büyümenin ürünü olmadığını; tamamen ithal enerji maliyetleri, zayıf Yen ve jeopolitik şoklardan beslenen “zehirli” bir enflasyon olduğunu açıkça ortaya koymaktadır.

Merkez Bankası, enflasyonu kontrol altına almak ve sürekli değer kaybeden Japon Yeni’ni savunmak için politika faizlerini (interest rates) daha da artırmak yönünde devasa bir küresel ve yerel baskı altındadır. Ancak, PMI verilerinin de gösterdiği üzere, hizmet sektöründe büyümenin son 11 ayın en düşük seviyesine gerilemesi, tüketici talebinin daralması ve iş dünyası iyimserliğinin pandemiden bu yana en dip noktaya inmesi, ekonominin bir faiz artırımını daha kaldıracak gücü olmadığını fısıldamaktadır. BOJ eğer faizleri agresif bir şekilde artırırsa, maliyet enflasyonu altında zaten ezilmekte olan şirketlerin kredi borçlanma maliyetlerini (cost of debt) artırarak çok sayıda iflasın ve işten çıkarmanın önünü açabilir. Diğer yandan, faizleri düşük tutmaya devam ederse, Japon Yeni değer kaybetmeyi sürdürecek, bu da petrol ve ham madde ithalat faturalarını daha da şişirerek girdi maliyetleri cehennemini alevlendirecektir.

Sonuç itibarıyla, S&P Global’in Nisan ayı hizmet sektörü PMI verileri, Japonya ekonomisi için bir dönüm noktasını işaret etmektedir. Orta Doğu’daki savaş tamtamlarının Tokyo’nun alışveriş caddelerinde ve şirket yönetim kurullarında ne kadar şiddetli yankılandığı artık rakamlarla sabittir. Girdi maliyetlerindeki rekor artış, çıktı fiyatlarındaki tarihi sıçrama ve karamsarlığa teslim olmuş bir iş dünyası, BOJ’un “yavaş ve kademeli normalleşme” stratejisini temelden sarsmaktadır. Küresel piyasalar, Japonya’nın bu jeopolitik fırtına, ithal enflasyon ve daralan talep sarmalından nasıl bir çıkış yolu bulacağını büyük bir endişe ve merakla izlemeye devam edecektir.

Japonya’da hizmet sektöründe büyüme 11 ayın en yavaş temposuna geriledi adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Çin’de hizmet sektörü PMI Nisan’da yükseldi adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Fitch, Arjantin’in kredi notunu yükseltti adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Hürmüz gerilimi Wall Street’te satış getirdi adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

IMF Başkanı: Savaş 2027’ye uzarsa çok daha kötü bir tabloyla karşılaşırız adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.