Demir cevheri vadeli fiyatları, dünyanın en büyük tüketicisi olan Çin’de devam eden zayıf mevsimsel talep ve güçlü deniz yolu arzının yarattığı baskıyla haftanın son işlem gününde geriledi. Dalian piyasasında fiyatlar son altı haftanın en büyük haftalık değer kaybını kaydederken, Çin’in ana limanlarındaki stoklarda gözlenen azalma fiyatlardaki daha sert bir erimeyi frenledi.

Vadeli piyasalarda kapanış rakamları

Asya’nın iki kritik emtia borsasındaki demir cevheri fiyatlamalarında haftalık bazda belirgin kayıplar yaşandı:

Analist değerlendirmeleri: Arz güçlü, talep durgun

Piyasa dinamiklerini değerlendiren BMI Research analistleri, Çin’de inşaat ve imalat sektörünü besleyen çelik talebinin zayıf seyretmesinin önümüzdeki haftalarda da fiyatlar üzerinde aşağı yönlü baskı oluşturmasını bekliyor. Deniz yoluyla sağlanan cevher arzının yüksek olması da bu baskıyı perçinliyor.

Sektörel verilere göre;

• Yapı malzemeleri tüketimi haftalık bazda yüzde 3,8 azaldı.

• Levha tüketimi haftalık bazda yüzde 1,6 azaldı.

Analistler, ağustos sonuna doğru çelik üreticilerinin mevsimsel stok yenileme döngüsüne girmesiyle fiyatların kısmen destek bulabileceğini; ancak Çin emlak ve inşaat sektöründe köklü bir toparlanma görülmeden kalıcı bir yükseliş trendinin zor olduğunu ifade ediyor.

Liman stokları azalıyor

Fiyatlardaki düşüşü sınırlandıran temel gelişme ise Çin limanlarındaki stok verileri oldu. Hualian Futures analistlerine göre, denizaşırı sevkiyatların sezon zirvesinden aşağı inmesi limanlara gelen yeni yük baskısını hafifletti. Steelhome verilerine göre, Çin’in büyük limanlarındaki toplam demir cevheri stokları haftalık bazda yüzde 0,46 azalarak 155,88 milyon tona geriledi.

Öte yandan, çelik üretim sürecinin diğer önemli girdileri ve ürünlerindeki genel görünüm negatif seyretti:

• Şanghay Vadeli İşlemler Borsası: İnşaat demiri yüzde 0,45, sıcak haddelenmiş rulo yüzde 0,12, filmaşin yüzde 0,39 ve paslanmaz çelik yüzde 0,37 değer kaybetti.

• Dalian Borsası: Koklaşabilir taş kömürü yüzde 0,23 yükselirken, kok kömürü fiyatları yatay bir seyir izledi.

Demir cevheri fiyatlarında zayıf talep ve güçlü arz baskısı adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

ABD’nin yeni küresel tarifelerine ticaret ortaklarından itiraz adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Bakır fiyatları, küresel stoklardaki hızlı gerileme ve arz üzerindeki sıkılaşmanın etkisiyle yükselişini sürdürüyor. Ancak rekor seviyelere yakın seyreden yüksek fiyatlar, fiziki piyasadaki alıcıların temkinli davranmasına ve alımların sınırlı kalmasına yol açıyor.

Bakır piyasasında stok kaybı ve Çin talebi

Londra Metal Borsası’nda (LME) bakırın ton fiyatı yüzde 0,28 artışla 13 bin 846,5 dolara yükseldi. Şanghay Vadeli İşlemler Borsası’nda (SHFE) ise bakır fiyatları 106 bin 150 yuan seviyesinde yatay bir seyir izledi.

Piyasanın öne çıkan temel dinamikleri şunlar oldu:

• Çin’in Güçlü İthalat İştahı: Çin’in ithal bakıra olan talebinin en önemli göstergesi kabul edilen Yangshan bakır primi, ton başına 115 dolara çıkarak ülkede ithal bakıra yönelik talebin güçlü kaldığına işaret etti.

• Düşen Stoklar ve Tarifeler: LME bakır stoklarının hızla erimesi fiziki arz üzerindeki baskıyı artırıyor. Ayrıca ABD’nin rafine bakıra yönelik olası yeni tarife adımları piyasa dengelerini etkileyebilecek kritik bir risk faktörü olarak izleniyor.

• Maliyet Baskısı: Artan küresel enerji fiyatları ve jeopolitik gerilimler, sanayi metalleri üzerindeki üretim maliyeti ile arz kısıtlarını daha da güçlendiriyor.

Baz metallerde yükseliş ağırlıklı seyir

Bakırdaki yukarı yönlü ivme diğer temel sanayi metallerine de yansıdı. LME ve Şanghay borsalarında işlem gören tüm baz metallerde günü primle tamamlama eğilimi öne çıktı:

Bakır arz baskılarıyla yükseldi, yüksek fiyatlar alımları sınırladı adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Dünyanın en büyük enerji tüketicisi Çin, yeşil dönüşüm yol haritasını netleştirdi. Çin Ulusal Kalkınma ve Reform Komisyonu ile Ulusal Enerji İdaresi tarafından ortaklaşa yayımlanan “15’inci Beş Yıllık Yenilenebilir Enerjiyi Geliştirme Planı”, ülkenin temiz enerji altyapısını devasa bir ölçeğe taşımayı hedefliyor.

Yayımlanan plana göre Pekin yönetimi, 2030 yılına kadar toplam yenilenebilir enerji kurulu gücünü yaklaşık 3 bin 500 GW’a, bu kaynaklardan elde edilen yıllık elektrik üretimini ise 6 trilyon kilovatsaate çıkarmayı taahhüt ediyor.

2025 vs 2030: Temel Hedefler ve Değişim Tablosu

Önümüzdeki beş yıllık dönemde yenilenebilir enerji tüketiminde yüzde 53’lük bir artış öngören stratejik planın ana hedefleri şu şekilde şekillendi:

Aralıklı üretim devri kapanıyor: Enerji depolama ile kesintisiz arz

Planın en kritik noktalarından birini, rüzgar ve güneş gibi hava koşullarına bağlı “kesintili” kaynakların, batarya ve depolama sistemleriyle desteklenerek güvenilir şebeke gücüne dönüştürülmesi oluşturuyor:

• Pik Talep Katkısı: Depolama sistemleriyle entegre edilen tesislerin, yaz ve kış aylarındaki akşam talep zirvelerinde elektrik ihtiyacının yüzde 20’den fazlasını karşılaması hedefleniyor (Mevcut oran yaklaşık %10 seviyesinde).

• Ek Güvenilir Kapasite: 15’inci Beş Yıllık Plan döneminde şebekeye 300 GW’ın üzerinde güvenilir zirve üretim kapasitesi eklenecek.

• Kapasite Katkı Oranları: Depolamalı santrallerin ülke genelindeki ortalama güvenilir kapasite katkısı yüzde 8’e yükseltilecek. Bu oran rüzgar santrallerinde %11, güneş santrallerinde ise %6 olarak hedeflendi.

Açık deniz enerji adaları ve hibrit projeler dönemi

Gelişmekte olan yeni nesil teknolojilere geniş yer ayrılan planda, özellikle deniz üstü (offshore) projelerde çok disiplinli bir entegrasyon modeli benimsenecek:

• Çok Amaçlı Tesisler: Açık deniz rüzgar projeleri; petrol ve doğal gaz arama faaliyetleri, deniz suyunun tuzdan arındırılması, su ürünleri yetiştiriciliği (deniz çiftlikleri) ve deniz altı veri/bilgi işlem merkezleri ile entegre biçimde kurulacak.

• Açık Deniz Enerji Adaları: Deniz gözlem, ekolojik izleme ve sismik takip altyapılarını tek bir çatı altında toplayan kapsamlı “yeşil enerji adası” modelleri araştırılacak ve ilk uygulamaları hayata geçirilecek.

Çin, yenilenebilir enerji tüketimini artırmayı hedefliyor adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Çin Sanayi ve Bilgi Teknolojileri Bakanlığı; yeni nesil iletişim ağları, yapay zeka ve akıllı üretim alanlarında kapsamlı büyüme hamlesi başlattı. 6G testleri, 5G-A yatırımları ve yerli ilaç teknolojileri öne çıkan başlıklar oldu.

Çin 5G-A ve 6G altyapısıyla küresel iletişimde liderliğe oynuyor

Dünyanın en büyük ikinci ekonomisi Çin, yüksek teknoloji, dijital altyapı ve sanayi dönüşümünde stratejik bir hamleye daha imza atmaktadır. Çin Sanayi ve Bilgi Teknolojileri Bakanlığı, ülkenin küresel rekabet gücünü artırmak amacıyla yeni nesil iletişim ağları, yapay zeka, yazılım ve akıllı üretim alanlarında kapsamlı büyüme planlarını kademeli olarak devreye almaya hazırlanmaktadır. Bakanlık tarafından yapılan stratejik planlamalar kapsamında, küresel veri işleme merkezi haline gelen ülkede bilgi işlem kapasitesi için standartlar sistemi oluşturulacak ve piyasa temelli fiyatlandırma standartları teşvik edilerek dijital ekonominin altyapısı kurumsal bir güvenceye kavuşturulacaktır. İletişim altyapısındaki devasa yatırımlar rakamlara da yansımış durumdadır. Haziran sonu itibarıyla Çin genelindeki aktif 5G baz istasyonu sayısı 5 milyon 102 bin seviyesine ulaşırken, gigabit hızında internet hizmeti sunabilen 10G-PON portlarının sayısı ise 32 milyon 860 bine yükselmiştir. Bakanlık, mevcut altyapıyı daha da ileriye taşıyarak 5G-A (5.5G) ticari ağlarının kurulum süreçlerini hızlandırmaktadır. Bu doğrultuda konut bölgeleri, üretim tesisleri ve sanayi parklarında 10G-PON denemeleri eş zamanlı olarak yürütülmektedir. Geleceğin haberleşme teknolojisi olarak görülen 6G tarafında ise 6 GHz frekans bandında kullanım izinleri tanımlanmış ve ikinci aşama teknoloji testlerinde önemli mesafeler katedilmiştir. Bunun yanı sıra denizaltı fiber optik kabloları, uydu iletişimi, optik haberleşme ve endüstriyel ağlara yönelik araştırma ve geliştirme faaliyetleri aralıksız sürdürülmektedir.

Yapay zeka odaklı yeni nesil tüketim ve ulusal yazılım hamlesi

Çin teknoloji ekosisteminde yapay zeka destekli tüketici elektroniği ve endüstriyel çözümler yeni bir büyüme dalgası yaratmaktadır. Bakanlık değerlendirmelerinde, yapay zeka entegrasyonuna sahip akıllı telefonlar, kişisel bilgisayarlar, akıllı robotlar, yapay zeka gözlükleri ve eğitici oyuncakların iç piyasada yeni ve dinamik tüketim alanları haline geldiği ifade edilmektedir. Tüketici elektroniğindeki bu dönüşüm, yerli üreticilerin küresel pazardaki pazar payını artırmalarına ve katma değerli ürün imalatına geçişlerine olanak sağlamaktadır. Bu dönüşümü yazılım kanadında da desteklemek amacıyla hazırlanan “Yapay Zeka+Yazılım” eylem planı resmi olarak hayata geçirilmektedir. Plan kapsamında geleneksel yazılım geliştirme süreçlerinin akıllı sistemlerle optimize edilmesi, yenilikçi iş modellerinin oluşturulması ve bağımsız bir ulusal yapay zeka açık kaynak topluluğunun kurulması hedeflenmektedir. Böylelikle küresel yazılım bağımlılığının azaltılması ve yerli yazılım mimarisinin açık kaynak kodlu topluluklar üzerinden geliştirilmesi amaçlanmaktadır.

Akıllı araçlar yerli sanayi ve yenilikçi ilaçlarda büyük rekor

Reel sektör ve ağır sanayi tarafında da modernizasyon adımları ivme kazanmaktadır. Makine, otomotiv ve elektrik ekipmanları sektörlerinde büyümeyi destekleyici teşvik tedbirleri kesintisiz uygulanmaktadır. Akıllı bağlantılı yeni enerjili araçlara yönelik 15’inci Beş Yıllık Plan yürürlüğe konulurken, bilhassa kırsal bölgelerde elektrikli araç satışlarının artırılması teşvik edilmekte ve araç-yol-bulut entegrasyonu deneme projeleri ülke geneline yaygınlaştırılmaktadır. Sanayide yerlileşme hamlesi kapsamında yerli takım tezgahları, endüstriyel robotlar ve gelişmiş tıbbi cihazların ticari kullanımı hızlandırılmaktadır. İlaç ve sağlık sektöründe ise akıllı fabrikaların yaygınlaştırılması hedefiyle 21 öncü üretici destek kapsamına alınmış ve 300’den fazla yeşil fabrika kurulması planlanmıştır. Sağlık teknolojileri ve biyoteknoloji alanında atılan stratejik adımlar somut sonuçlar vermeye başlamıştır. Çin, 2026 yılının ilk yarısında toplam 38 yenilikçi ilaca resmi onay vermiştir. Onaylanan bu ilaçların 31’ini, yani yüzde 80’den fazlasını tamamen yerli imkanlarla geliştirilen ürünler oluşturmuştur. Biyoteknoloji alanındaki bu yerli hamle uluslararası pazarlarda da büyük karşılık bulmuş, Çin menşeili yenilikçi ilaçlar için gerçekleştirilen yurt dışı teknoloji lisanslama işlemlerinin toplam değeri 100 milyar dolar sınırını aşarak tarihi bir rekor kırmıştır.

Çin 5G-A ve 6G yatırımlarıyla dijital altyapıyı güçlendiriyor adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Orta Doğu’da devam eden savaşın küresel talep ve ticaret görünümüne ilişkin endişeleri artırması, sanayi metallerinde genel bir düşüş eğilimine neden oldu. Özellikle kritik bir ticaret rotası olan Hürmüz Boğazı üzerinden yapılan sevkiyatlarda yaşanan aksamalar, piyasalardaki satış baskısını daha da güçlendirdi.

Bakır fiyatlarında son durum ve Çin’in güçlü talebi

Jeopolitik risklerin gölgesinde Londra ve Şanghay borsalarında işlem gören bakır kontratlarında geri çekilmeler yaşandı. Günlük düşüşlere rağmen bakırın haftayı yaklaşık yüzde 0,2 yükselişle tamamlamaya hazırlandığı belirtildi.

• Londra Metal Borsası (LME): 3 ay vadeli bakır yüzde 0,88 düşerek ton başına 13.479,5 dolara geriledi.

• Şanghay Vadeli İşlemler Borsası (SHFE): En çok işlem gören bakır kontratı yüzde 0,63 azalışla ton başına 103.650 yuandan işlem gördü.

• Yangshan Primi Zirvede: Çin’e ithal edilen bakır için ödenen Yangshan primi ton başına 95 dolara çıkarak Mayıs 2025’ten bu yana en yüksek seviyesine ulaştı. Bu yükseliş, Çin iç piyasasında ithal bakıra yönelik talebin güçlü kalmaya devam ettiğini gösteriyor.

Diğer sanayi metallerinde fiyat değişimleri

Bakır dışındaki diğer temel sanayi metallerinde de ağırlıklı olarak satıcılı bir seyir izlendi. Alüminyum ve kurşunun Şanghay piyasasındaki sınırlı pozitif ayrışması dışında tabloda genel bir değer kaybı öne çıktı:

Kısa vadeli görünüm ve riskler

Piyasa uzmanları, sanayi metalleri üzerindeki baskının yakın vadede devam edebileceğine dikkat çekiyor. Orta Doğu’daki çatışmaların uzaması, enerji maliyetlerini yukarı yönlü tetiklemesi ve Hürmüz Boğazı’ndaki taşımacılık krizinin kalıcı hale gelmesi durumunda, bakır ve diğer metallerin kısa vadeli talep görünümünün olumsuz etkilenmeyi sürdüreceği değerlendiriliyor.

Orta Doğu savaşı talep görünümünü baskıladı, bakır ve sanayi metalleri geriledi adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer, eylül ayında ABD Başkanı Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Xi Jinping arasında gerçekleşmesi planlanan kritik zirveye dair önemli açıklamalarda bulundu. Greer, görüşmeye yönelik beklentilerin sınırlı tutulması gerektiğini belirterek, odak noktasının yeni anlaşmalardan ziyade mevcut durumun değerlendirilmesi olacağını vurguladı.

Zirvenin temel gündem maddeleri ve hedefler

24 Eylül civarında, ABD ile Çin arasındaki ticari gerilimi azaltan mevcut anlaşmanın sona ermesinden birkaç hafta önce yapılması beklenen zirvede ana gündem başlıkları şu şekilde şekillenecek:

• Mevcut Durumun Teyidi: Yeni ticari anlaşmalar imzalamak yerine, tarafların ikili ilişkileri gözden geçirmesi ve Çin’in daha önce verdiği sözlere uyup uymadığının değerlendirilmesi hedefleniyor.

• Bir Numaralı Hedef: Greer’a göre yaklaşan görüşmenin en temel amacı, iki ülke ilişkilerindeki istikrarın korunmasını sağlamak.

• Sessiz Diplomasi: ABD yönetimi, Çin’in taahhütleri tam olarak karşılamamasından rahatsızlık duysa da, yeni bir “ticaret savaşını” tetiklememek adına Pekin yönetimini kamuoyu önünde sert bir şekilde eleştirmekten kaçınıyor.

Nadir toprak elementleri ve tarife ateşkesi

Görüşmede masaya yatırılacak en kritik konulardan biri de Ekim 2025’te varılan “tarife ateşkesi” olacak.

• ABD yönetimi, Çin’in nadir toprak elementlerine yönelik kısıtlamaları 1 yıl erteleme taahhüdünü ne ölçüde yerine getirdiğini inceleyecek.

• Greer, Pekin’in anlaşmaya uyumunun “kusursuz olmadığını” ifade ederken, iki ülkenin eksiklikleri gidermek için birlikte çalışmaya devam ettiğini kaydetti.

İlaç sektöründeki tedarik krizi ve yerlileşme

İki küresel güç arasındaki en büyük anlaşmazlık alanlarından biri olan ilaç sektörü, ABD için stratejik bir tedarik güvenliği sorunu teşkil ediyor. Sürece dair riskler ve atılan yeni adımlar şu verilerle özetlendi:

Trump-Xi zirvesinde öncelik ABD-Çin ilişkilerinde istikrar olacak adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Dünyanın en büyük metal üreticisi ve tüketicisi konumundaki Çin’in haziran ayına ilişkin resmi gümrük verileri açıklandı. Gümrük Genel İdaresi tarafından yayımlanan rakamlar, ülkenin alüminyum ihracatında tarihi bir zirveye ulaştığını gösterirken; nadir toprak elementleri, çelik ve bakır ithalatı gibi diğer kritik kalemlerde ise gerilemeye işaret etti.

Alüminyum ihracatında ilk kez 700 bin ton sınırının üzerine çıkıldı

Çin’in işlenmemiş alüminyum ve alüminyum ürünleri ihracatı, haziran ayında rekor tazeleyerek küresel piyasalardaki güçlü varlığını pekiştirdi:

• Haziran Ayı Rekoru: İhracat hacmi haziran ayında 711 bin metrik tona ulaşarak ilk kez 700 bin tonluk psikolojik eşiği aşmayı başardı. Bu rakam, mayıs ayındaki 632 bin tonluk seviyeye göre yüzde 12,5’lik hızlı bir artışı temsil etti.

• Yılın İlk Yarısı (Ocak-Haziran): 2026’nın ilk 6 ayında gerçekleştirilen toplam işlenmemiş alüminyum ve mamulleri ihracatı, geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 16,3 oranında artış kaydederek 3,4 milyon ton olarak gerçekleşti.

Nadir toprak elementleri ve çelik ihracatında düşüş eğilimi

Alüminyumdaki bu agresif yükselişe karşın, Çin’in diğer stratejik ürün gruplarında ihracat hacminin daraldığı görüldü:

• Nadir Toprak Elementleri: Teknolojik ürünlerin imalatında kritik öneme sahip 17 mineralden oluşan bu grubun ihracatı, haziran ayında geçen yılın aynı ayına kıyasla yüzde 34 düşerek 5.105 tona geriledi. Yılın ilk yarısında ise toplam ihracat yüzde 6,4 düşüşle 30.483 tona indi.

• Çelik Ürünleri: Çin’in çelik ihracatı haziran ayında 10,32 milyon ton seviyesinde gerçekleşti. Ocak-Haziran dönemini kapsayan ilk altı aylık süreçte ise çelik ihracatı yıllık bazda yüzde 5,6 azalarak 54,87 milyon ton oldu.

Bakır ithalatında ilk yarı karnesi zayıf

Çin’in sanayi faaliyetlerinin en önemli göstergelerinden biri olarak kabul edilen işlenmemiş bakır ithalatında da ivme kaybı sürüyor:

• İşlenmemiş Bakır İthalatı: Haziran ayında 478 bin metrik ton olarak gerçekleşen ithalat, ocak-haziran döneminde yüzde 5,3 düşüşle 2,49 milyon tona geriledi.

• Bakır Konsantresi ve Cevheri: Haziran ayında ithalat 2,34 milyon ton olurken, yılın ilk yarısındaki kümülatif ithalat yüzde 0,9’luk sınırlı bir düşüşle 14,61 milyon ton seviyesinde dengelendi.

Çin’in alüminyum ihracatı rekor kırdı adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Başlık Önerileri

1. Morgan Stanley’den Alüminyum Raporu: Arz Dengesi Değişiyor, Fiyat Tahminleri Düştü

2. Veri Merkezleri Alüminyum Talebini Uçuracak: 2030 Hedefleri Netleşti

3. Alüminyum Piyasasında Arz Makası Daralıyor: Morgan Stanley 2026-2027 Projeksiyonunu Güncelledi

4. Bakırdan Alüminyuma Geçiş Riski: Küresel Metal Piyasalarında Dengeler Yeniden Kuruluyor

Uluslararası yatırım bankası Morgan Stanley, küresel alüminyum piyasasına yönelik arz, talep ve fiyat tahminlerini içeren kapsamlı analiz raporunu yayımladı. Banka, üretim kanallarındaki hızlanma nedeniyle arz açığı beklentilerini aşağı çekerken, veri merkezlerinin yarattığı yapısal talep artışına dikkat çekti.

Arz-talep dengesinde keskin revizyon

Morgan Stanley, üretim tesislerindeki kapasite artışları ve ek projelerin devreye girmesiyle birlikte önümüzdeki döneme ilişkin piyasa denge tahminlerinde önemli değişiklikler yaptı:

• 2026 Yılı Arz Açığı: Daha önce 1,8 milyon ton olarak öngörülen arz açığı tahmini, 1,1 milyon tona düşürüldü.

• 2027 Yılı Arz Fazlası: Daha önce 807 bin ton “açık” beklenen 2027 yılı için projeksiyon kökten değişerek 830 bin metrik tonluk “arz fazlası” yönünde revize edildi.

Dengeleri Değiştiren Faktörler: Piyasa görünümündeki bu gevşemede; Orta Doğu’daki alüminyum üretiminin beklenenden daha hızlı toparlanması, Endonezya’daki arz artışının hız kazanması ve taahhüt edilen yeni ek projeler etkili oldu.

Fiyat tahminleri aşağı çekildi

Arz tarafındaki rahatlama, bankanın geleceğe yönelik fiyat beklentilerini de sınırladı. Güncellenen alüminyum fiyat projeksiyonları şu şekildedir:

Yeni talep motoru: Veri merkezleri ve yapay zekâ altyapısı

Raporda, teknoloji dünyasındaki büyümenin emtia piyasalarına yansıması mercek altına alındı. Özellikle veri merkezi inşaatlarının küresel alüminyum talebini yapısal olarak yukarı taşıyacağı öngörülüyor:

• Veri merkezlerinden kaynaklanan alüminyum talebinin, 2026’daki 809 bin ton seviyesinden 2030 yılına kadar 1,2 milyon tona yükselmesi bekleniyor.

• Bara hatları (busbars), yapısal muhafazalar ve jeneratör kabinleri gibi kritik altyapı bileşenleri nedeniyle bu alandaki alüminyum ihtiyacının iki katından fazla artabileceği tahmin ediliyor.

Piyasadaki yukarı yönlü riskler

Morgan Stanley, fiyatların tahmin edilenden daha yüksek seyretmesine yol açabilecek potansiyel risk faktörlerini ise şu şekilde sıraladı:

1. Çin’deki üretim ve çevre kontrollerinin yeniden sıkılaştırılması.

2. Küresel ölçekte bazı izabe tesislerinin (smelter) ani şekilde kapanması.

3. Bakır fiyatlarının aşırı yükselmesi durumunda, sanayide maliyet avantajı sağlamak adına bakırdan alüminyuma geçiş eğiliminin (ikame etkisi) güçlenmesi.

Morgan Stanley, 2026’da alüminyumda daha küçük bir arz açığı öngörüyor adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Orta Doğu’daki barış görüşmelerinde sağlanan ilerleme ve bölgeden metal arzının yeniden artacağına yönelik güçlenen beklentiler, küresel emtia piyasalarında yankı buldu. Londra Metal Borsası’nda (LME) alüminyum fiyatları düşüşe geçerek yaklaşık 3 ayın en düşük seviyelerine geriledi.

Jeopolitik riskler azalıyor, fiyatlar gevşiyor

ABD’nin İran’a uluslararası piyasalarda petrol satışı için 60 günlük özel bir izin vermesi ve kalıcı bir barış anlaşmasına yönelik görüşmelerin ivme kazanması, piyasalardaki risk algısını önemli ölçüde zayıflattı.

Savaşın bölgedeki üretim ve ihracatı aksatması nedeniyle yıl başından bu yana yüzde 11 oranında yükselen alüminyum fiyatları, barış adımlarıyla birlikte sert bir geri çekilme yaşadı. LME’de alüminyum yüzde 1,65 oranında değer kaybederek ton başına 3 bin 308,50 dolarla 27 Mart’tan bu yana görülen en düşük seviyeye indi.

Arz şokunu sınırlayan küresel faktörler

Normal şartlarda küresel alüminyum arzının yaklaşık yüzde 9’unu tek başına karşılayan Orta Doğu piyasasında suların durulması endişeleri hafifletti. Bu süreçte fiyatlardaki aşırı yükselişi frenleyen ve piyasayı rahatlatan diğer küresel üretim dinamikleri şu şekilde gerçekleşti:

• Körfez Stokları: Basra Körfezi’ndeki izabe tesisleri, Hürmüz Boğazı üzerinden yapılan sevkiyatların da etkisiyle azalan stoklarını hızlıca yeniledi.

• Asya’da Üretim Artışı: Çin ve Endonezya’daki büyük üreticiler, üretim kapasitelerini artırarak küresel arz şokunun etkisini sınırladı.

• Çin’den Rekor Tel İhracatı: Çinli tüccarlar, vergi kurallarındaki uyumsuzluktan faydalanarak alüminyum tel ihracatını hızlandırdı. Sevkiyatlar mayıs ayında 50 bin tonu aşarak en az 2020 yılından bu yana en yüksek seviyesine ulaştı.

Chaos Ternary Futures: “Tesisler yeniden faaliyete geçebilir”

Emtia piyasalarındaki gelişmeleri değerlendiren Chaos Ternary Futures, ABD ile İran arasında imzalanan anlaşmaların jeopolitik riskleri net bir şekilde azalttığını vurguladı. Kurum raporunda, Hürmüz Boğazı’nın açılma ihtimalinin Orta Doğu’daki alüminyum tesislerinin yeniden faaliyete geçeceği beklentisini güçlendirdiği belirtildi. Ayrıca raporda, Çin dışındaki küresel piyasanın “zayıf talep ve artan arz” kıskacında kalarak baskı altında kalmaya devam edebileceği uyarısı yapıldı.

LME’de diğer baz metallerde son durum

Alüminyumdaki düşüş eğilimi LME’de işlem gören diğer endüstriyel metallere de yansıdı. Özellikle kalay fiyatlarında yaşanan yüzde 20’yi aşan olağanüstü düşüş günün en dikkat çeken fiyatlaması oldu.

Alüminyum fiyatları 3 ayın en düşük seviyelerine indi adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Çin Ticaret Bakanlığı verilerine göre, ülkedeki yabancı sermayeli şirketlerin yatırımları artarak devam ediyor. Çin Ticaret Bakan Yardımcısı Ling Ji, yılın ilk 5 ayında yaklaşık 4 bin yabancı sermayeli şirketin ülkede ek yatırım gerçekleştirdiğini duyurdu.

Yabancı yatırımlar için 3 öncelikli strateji

Yabancı yatırımları istikrara kavuşturmak ve ülkeye olan güveni pekiştirmek amacıyla Çin hükümeti yeni bir yol haritası izliyor. Bakan Yardımcısı Ling Ji, bu kapsamda uyguladıkları üç temel önceliği şu şekilde sıraladı:

• Mevcut yatırım stokunun korunması

• Yeni sermaye girişlerinin artırılması

• Yatırım kalitesinin yükseltilmesi

Yatırım stoku 4 trilyon dolara yaklaştı

Açıklanan resmi verilere göre, Çin’in doğrudan yabancı yatırım stoku son 5 yılda yıllıklandırılmış bazda yüzde 3,6 oranında büyüyerek 4 trilyon dolar seviyesine yaklaştı.

Yabancı şirketlerin ülkedeki varlıklarına ve yatırımlarına dair öne çıkan diğer istatistikler ise şu şekilde gerçekleşti:

Veriler, küresel belirsizliklere rağmen Çin’in yabancı sermaye çekme ve mevcut yatırımcıların kapasitelerini artırma konusunda güçlü bir ivme yakaladığını gösteriyor.

Çin’de yaklaşık 4 bin yabancı şirket yılın ilk 5 ayında yatırımını artırdı adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Başlık Önerileri

1. “Şahin Fed” Jeopolitik Baharı Gölgeledi: Bakır Fiyatları Sert Düştü

2. Güçlü Dolar Metalleri Vurdu: LME Bakır 13.600 Dolar Seviyelerine Geriledi

3. Fed Baskısı Arz İyimserliğini Sildi: Londra ve Şanghay’da Madenlerde Kırmızı Ekran

4. Bakırda Çin ve Fed Kıskacı: LME ve Şanghay Borsalarında Kayıplar Hızlandı

Küresel emtia piyasalarında, ABD ile İran arasındaki tarihi barış anlaşmasının yarattığı jeopolitik iyimserlik dalgası kısa sürdü. ABD Merkez Bankası’nın (Fed) son toplantısında ortaya koyduğu beklenenden daha şahin faiz projeksiyonları ve faiz artış sinyalleri, Orta Doğu kaynaklı rahatlamayı gölgede bırakarak endüstriyel metal fiyatlarında sert düşüşleri beraberinde getirdi.

Londra ve Şanghay borsalarında bakır eridi

Faizlerin daha uzun süre yüksek kalacağı ve hatta bu yıl içinde yeni artışların masaya gelebileceği beklentisi, ekonomik büyümeye ve sanayi üretimine duyarlı olan bakır kontratlarında satış baskısını tetikledi:

• Londra Metal Borsası (LME): Gösterge niteliğindeki üç ay vadeli bakır fiyatı, yeni günde yüzde 1,03 gerileyerek ton başına 13.672,50 dolara indi.

• Şanghay Vadeli İşlemler Borsası (SHFE): En aktif bakır kontratları ise yüzde 0,72 düşüşle ton başına 104.530 yuandan (yaklaşık 14.390 dolar) işlem gördü.

Dolar endeksi iki ayın zirvesinde

Fed’in sıkı para politikası duruşunu koruyacağına yönelik beklentiler, ABD dolarını uluslararası piyasalarda güçlendirdi. Dolar endeksinin yaklaşık iki ayın en yüksek seviyelerine tırmanması, dolar cinsinden fiyatlanan emtiaları diğer para birimlerine sahip alıcılar için daha pahalı hale getirerek talebi baskıladı.

Öte yandan, dünyanın en büyük metal tüketicisi konumundaki Çin’de faaliyet gösteren Çin İzabe Tesisleri Satın Alma Ekibi (CSPT), küresel piyasalardaki sıkı bakır konsantresi arzı ortamına rağmen kapasite genişleme arayışlarını sürdürerek iç piyasa dengelerini dinamik tutmaya çalışıyor.

Tüm metallerde genel satış dalgası

Makroekonomik taraftan gelen şahin rüzgarlar sadece bakırı değil, küresel sanayinin temel girdisi olan diğer baz metalleri de aşağı çekti. Londra ve Şanghay borsalarındaki son kapanış rakamları şu şekilde yansıdı:

Londra Metal Borsası (LME):

• Kalay: %2,61 Düşüş

• Nikel: %0,94 Düşüş

• Kurşun: %0,61 Düşüş

• Alüminyum: %0,53 Düşüş

• Çinko: %0,50 Düşüş

Şanghay Vadeli İşlemler Borsası (SHFE):

• Kalay: %2,41 Düşüş

• Nikel: %0,35 Düşüş

• Kurşun: %0,30 Düşüş

• Alüminyum: %0,17 Düşüş

• Çinko: %0,16 Yükseliş (Pozitif ayrışan tek metal)

Bakır, Fed’in şahin mesajlarıyla geriledi adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Çin e-ticaret pazarında yerel teslimat ve taze gıda hakimiyeti için verilen mücadele yeni bir boyuta taşındı. Alibaba Group Holding Ltd., Çinli market teslimat şirketi Pupu’yu satın almak için masaya 1,5 milyar dolarlık dev bir teklif koyarak, sektördeki rakiplerine karşı agresif bir teklif yarışı başlattı.

Teklif savaşı büyüyor: Sun Art’ın rakamını ikiye katladı

Alibaba’nın bu hamlesi, çevrimiçi ticarette en büyük rakiplerinden biri olan Meituan’dan pazar payı çalmaya yönelik daha geniş ve agresif stratejisinin temel bir parçası olarak değerlendiriliyor.

Konuya yakın kaynakların aktardığı bilgilere göre, Alibaba’nın önerdiği 1,5 milyar dolarlık fiyat, şirkete daha önce yapılan teklifleri gölgede bıraktı. Satın alma sürecindeki mevcut teklif dengesi şu şekilde oluştu:

Taze gıda ve yerel ticarette üçlü rekabet kızışıyor

Alibaba’nın Pupu için sunduğu bu devasa teklif, sektördeki diğer bir dev olan Meituan’ın yakın zamanda gerçekleştirdiği stratejik bir satın almanın birkaç ay sonrasına denk geldi. Hatırlanacağı üzere Meituan, rakip teklifleri geride bırakarak bir diğer hızlı teslimat girişimi olan Dingdong Fresh Holding Ltd.’yi 717 milyon dolara bünyesine katacağını duyurmuştu.

Çin’de çevrimiçi perakende ve teslimat pazarında taşları yerinden oynatan bu gelişmeler, pazarın temel dinamiklerine dair şu gerçekleri gün yüzüne çıkarıyor:

• Daralan Hedef Havuzu, Artan Değerlemeler: Pazarda satın alınabilecek kalitedeki perakende varlıklarının ve girişimlerin sayısının sınırlı olması, hedef şirketlerin değerlemelerini hızla yukarı taşıyor.

• Üç Büyüklerin Hakimiyet Savaşı: Pazardaki agresif satın alma hamleleri; Alibaba, Meituan ve JD.com Inc. arasında yerel ticaret ve taze gıda teslimatı alanında kurulan “kim daha fazla hakimiyet kuracak” yarışının giderek daha sert bir rekabete dönüştüğüne işaret ediyor.

Alibaba, Çinli market teslimat şirketi Pupu için 1,5 milyar dolar teklif etti adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Başlık Önerileri

1. ABD’li Senatörlerden Trump’a “Yapay Zeka” Baskısı: Çinli Şirketlerin Çip Boşluğu Kapatılsın

2. TSMC ve Çin Kıskacı: İki Partiden Senatörler Çip İhracat Kurallarının Sıkılaştırılmasını İstedi

3. ABD’de Yapay Zeka Çipleri İçin Ulusal Güvenlik Alarmı: “Yurt Dışı İştiraklerin Siparişleri Engellensin”

4. Çin’in “Arka Kapı” Çip Planına ABD Kongresi’nden Fren: İki Senatörden Ticaret Bakanlığı’na Mektup

Amerika Birleşik Devletleri’nde hem Cumhuriyetçi hem de Demokrat kanattan senatörler, Çinli teknoloji devlerinin küresel ambargoları delmesini önlemek amacıyla güçlerini birleştirdi. Senatörler, Başkan Donald Trump yönetimine acil çağrıda bulunarak, Çinli şirketlerin yurt dışındaki iştirakleri ve paravan ortaklıkları üzerinden gelişmiş yapay zeka çipleri ürettirmesini kesin olarak engelleyecek yeni ve çok daha sıkı yasal düzenlemelerin hayata geçirilmesini talep etti.

Hedefte TSMC ve sözleşmeli üreticiler var

Cumhuriyetçi Senatör Jim Banks ile Demokrat Senatör Andy Kim, ABD Ticaret Bakanlığı’na bağlı Sanayi ve Güvenlik Bürosu (BIS) Başkanı Jeffrey Kessler’e hitaben ortak bir resmi mektup kaleme aldı.

Senatörler mektupta, özellikle dünyanın en büyük çip üreticisi konumunda olan Tayvan merkezli Taiwan Semiconductor Manufacturing Co. (TSMC) gibi küresel yarı iletken döküm tesislerine yönelik yasal denetimlerin ve lisans şartlarının vakit kaybetmeksizin güçlendirilmesini istedi.

“Arka kapı” boşluğu kapatılmalı

Bu hamle, Trump yönetiminin geçtiğimiz hafta Çinli şirketlerin Çin dışındaki iştirakleri üzerinden Nvidia gibi teknoloji devlerinin hazır durumdaki gelişmiş yapay zeka çiplerini satın almasını sağlayan yasal bir boşluğu kapatma girişiminin hemen ardından geldi.

Ancak senatörler, tehlikenin sadece hazır çip alımıyla sınırlı olmadığını, Çinli şirketlerin yurt dışı kolları vasıtasıyla dev üreticilere özel tasarım yapay zeka çipi siparişi (custom chip) verebildiğini ve bu konunun doğrudan hedef alınması gerektiğini vurguladı.

Banks ve Kim, yasal çerçevedeki bu büyük açığın kapatılmaması durumunda doğabilecek riskleri şu şekilde özetledi:

• Yaptırımların Etkisizleşmesi: Bu boşluk giderilmezse, ABD’nin Çin Halk Cumhuriyeti’nin gelişmiş süper bilgisayar ve askeri bilgi işlem kapasitesine erişimini sınırlamak amacıyla uyguladığı milyarlarca dolarlık diğer tüm ihracat kısıtlamaları ve yaptırımları işlevsiz kalarak çökecektir.

• Milli Güvenlik Riski: Dünyanın en gelişmiş döküm tesislerine yabancı iştirakler üzerinden verilen üretim siparişleriyle delinebilen esnek ihracat kontrolleri, Amerikan ulusal güvenliği ya da ABD yerli sanayisinin küresel rekabet gücü açısından anlamlı bir koruma kalkanı sağlamayacaktır.

Bu siyasi baskının ardından, ABD Ticaret Bakanlığı’nın TSMC ve benzeri çip üreticilerine yönelik üçüncü ülke iştiraklerini de kapsayan daha agresif “Müşterini Tanı” (KYC) protokolleri getirmesi bekleniyor.

ABD’li senatörlerden Çin’e gelişmiş yapay zeka çipi kısıtlaması çağrısı adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Orta Doğu kaynaklı arz risklerinin yeniden piyasaların odak noktası haline gelmesiyle birlikte, Londra Metal Borsası’nda (LME) alüminyum fiyatları son dört yılın en yüksek seviyesine ulaştı. Çin’de imalat faaliyetlerinin genişlemeyi sürdürmesi de sanayi metalleri üzerindeki genel yükseliş eğilimini destekledi.

Alüminyumda arz açığı ve Orta Doğu riski

LME’de alüminyumun ton fiyatı 3.707,50 dolara kadar tırmanarak dikkat çekici bir seviyeyi test etti. Bu sert yükselişin ardındaki temel makroekonomik dinamikler şu şekilde sıralandı:

• Küresel alüminyum ergitme kapasitesinin yaklaşık yüzde 9’unu oluşturan Orta Doğu’daki üretim ve sevkiyat riskleri, tedarik endişelerini körüklüyor.

• Hürmüz Boğazı’nın kapanması, sadece işlenmiş alüminyum ihracatını değil, üretim aşamasında kullanılan kritik hammaddelerin ithalatını da ciddi şekilde kısıtlıyor.

• Piyasada bu yıl genelinde 2 milyon tonun üzerinde bir arz açığı oluşması bekleniyor.

Sert “backwardation” ve bakırda tarife etkisi

Alüminyum piyasasındaki stres, LME kontratlarında “sert backwardation” (yakın vadeli fiyatların uzun vadeli fiyatlardan yüksek olması) olarak kendini gösterdi. Nakit kontrat ile üç ay vadeli kontrat arasındaki prim farkı ton başına 100 doların üzerine çıktı.

Öte yandan, endüstrinin bir diğer kritik metali bakırda da benzer bir yukarı yönlü ivme yaşanıyor:

• Sıkı piyasa beklentileri ve ABD’nin olası ithalat tarifeleri nedeniyle bakır fiyatları yüzde 1,1 oranında artarak ton başına 13.792 dolara ulaştı.

• ABD’deki bakır stoklarının, söz konusu tarife soruşturmasının başlamasından bu yana yüzde 550’den fazla arttığı raporlandı.

Diğer baz metallerde güncel fiyatlamalar

Emtia piyasalarındaki tedarik endişeleri ve artan talep, diğer temel sanayi metallerinde de değer kazançlarını beraberinde getirdi. LME işlemlerinde güncel durum şu şekilde gerçekleşti:

Alüminyum Orta Doğu arz riskleriyle 4 yılın zirvesine çıktı adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Çin, ulusal güvenliği, teknoloji ve veri transferlerini yakından ilgilendiren yurt dışı işlemleri üzerindeki denetimlerini sıkılaştıran yeni ve kapsamlı kurallar dizisini yayımladı. Pekin yönetiminin Meta’nın yapay zeka girişimi Manus’u devralma işlemini iptal etmesinden bir ay sonra gelen bu kritik düzenlemeler, küresel teknoloji piyasalarında yankı uyandırdı.

1 Temmuz’da yürürlüğe girecek yeni kurallar neler getiriyor?

Devlet Konseyi (kabine) tarafından onaylanan ve 1 Temmuz 2026 tarihinde yürürlüğe girecek olan düzenleme, devlete yatırım ve ticaret alanında bugüne kadar görülmemiş müdahale hakları tanıyor.

• Geçmiş İşlemlere Müdahale: Çin devleti ilk kez, tamamlanmış yurt dışı işlemlerini geri almaya zorlama konusunda resmileştirilmiş kapsamlı bir yasal dayanağa kavuşuyor.

• İhracat İzni Zorunluluğu: Kısıtlı Çin malları, teknolojileri, hizmetleri veya ilgili verilerin yurt dışına çıkarılması için devletten resmi izin alınması zorunlu hale getiriliyor.

• Geniş Yetki Alanı: Devlet Konseyi; yurt dışı yatırımları ve varlık transferlerini güvenlik incelemesinden geçirme, yatırımcılara hisse elden çıkarma veya yatırımı durdurma talimatı verme ve kural ihlallerinde para cezası uygulama yetkisiyle donatılıyor.

Hedefteki “Singapur Aklama” ve yetenek göçü

Özellikle yapay zeka gibi alanları ulusal güvenlik açısından kritik gören Pekin yönetimi, teknoloji, fikri mülkiyet ve yetenek çıkışlarını kontrol altında tutmayı amaçlıyor. Yeni kurallar, şirketlerin yurt dışına çıkış stratejilerine doğrudan set çekiyor:

• Manus’un Meta tarafından devralınmadan önce uyguladığı, çalışanları ve operasyonları Singapur’a taşıma stratejisi olan ve piyasada “Singapur aklama” (Singapore-washing) olarak bilinen yöntem özel olarak hedef alınıyor.

• Şirketlerin teknik personeli sınır ötesine göndermesi, personeli başka ülkelerde çalıştırması, sınır ötesi teknik rehberlik sağlaması veya eğitim düzenlemesi gibi “onaysız yetenek ve teknoloji transferleri” kesin olarak yasaklanıyor.

• Bu kısıtlamaların, yoğun iç rekabetten kaçarak daha likit yurt dışı sermaye piyasalarından yatırım çekmek amacıyla operasyonlarını yurt dışına taşımak isteyen Çinli firmaları derinden etkilemesi bekleniyor.

Misilleme yetkisi ve artan küresel uyum riskleri

Yeni kurallar, Çin teknolojisi ve yapay zeka gibi hassas sektörlerde faaliyet gösteren küresel yatırımcılar açısından uyum risklerini ciddi ölçüde artırıyor. Düzenleme, aynı zamanda Pekin’e stratejik bir misilleme yetkisi de sunuyor.

Kendi ülkelerinde Çin yatırımlarını kısıtlayan yabancı kuruluşların Çin ile ticaret yapması yasaklanabilecek. Örneğin, ABD hükümetinin bir Çinli teknoloji firmasını yaptırım listesine alması durumunda Çin yönetimi, bir ABD firmasının Çin bağlantılı bir kuruluşu devralma işlemini engelleyerek doğrudan misilleme yapabilecek.

Öte yandan yayımlanan düzenlemelerde, ulusal güvenlik gerekçesiyle tam olarak hangi tür anlaşmaların veya varlık transferlerinin yasaklanacağına dair kesin ve net bir çerçevenin belirtilmemesi, piyasalardaki belirsizlik algısını artırıyor.

Çin, yurt dışı yatırımlara yönelik kapsamlı yeni kuralları yürürlüğe koydu adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Çin, ivme kaybeden ekonomisini desteklemek ve piyasalara yeniden hareket kazandırmak amacıyla kritik bir para politikası adımına imza attı. Bankalara sağlanan bir yıllık politika kredisi faiz oranı, rekor düşük seviyeye çekilerek ekonomik aktivitenin canlandırılması hedefleniyor.

Orta vadeli borç verme faizlerinde tarihi seviye

Bloomberg News’un konuya yakın kaynaklara dayandırdığı haberine göre, Çin Merkez Bankası bankalara yönelik sağladığı finansman koşullarını esnetmeye devam ediyor. Orta vadeli borç verme imkanı kapsamında uygulanan faiz oranlarındaki güncel durum şu şekilde şekillendi:

• Mayıs ayında bazı bankaların borçlanma faiz oranı yüzde 1,45 seviyesine kadar geriledi.

• Bu oran, nisan ayında uygulanan yüzde 1,50’lik seviyenin altında kalarak yeni bir rekor olarak kayıtlara geçti.

• Para politikasındaki bu gevşeme eğilimi, ülkenin ocak ayında gerçekleştirdiği 5 baz puanlık faiz indiriminin devamı niteliğini taşıyor.

Piyasaya 600 milyar yuanlık kaynak sağlandı

Merkez Bankası’nın piyasayı fonlamak için sağladığı bu yeni finansman imkanının hacmi de devasa boyutlara ulaştı. Mayıs ayında piyasaya kullandırılan orta vadeli borç verme imkanının toplam tutarı 600 milyar yuan (yaklaşık 88,4 milyar dolar) olarak gerçekleşti.

Öte yandan uzmanlar ve kaynaklar, piyasaya enjekte edilen bu büyük likiditenin tam olarak ne kadarlık bölümünün yüzde 1,45’lik rekor düşük faiz oranından fiyatlandırıldığının henüz netlik kazanmadığını belirtiyor. Pekin yönetiminin attığı bu son adım, zayıflayan iç talebi ve yavaşlayan büyümeyi yeniden ayağa kaldırma konusundaki kararlılığının bir göstergesi olarak değerlendiriliyor.

Çin, bir yıllık politika kredisi faizini rekor düşük seviyeye indirdi adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Çin: Teknoloji şirketlerinden yabancı yatırımdan kaçınmaları hiç istenmedi adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Trump, yapay zeka kararnamesi imza törenini erteledi adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Çin, Tayvan silah satışı konusunda karar verilene kadar ABD’li yetkilinin Pekin ziyaretini askıya aldı adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Çin menşeli kaynak makinelerine uygulanan dampinge karşı önlem sürecek adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Çin Ticaret Bakanlığı: ABD ile 30 milyar dolarlık karşılıklı tarife indirimi hedefleniyor adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Putin ve Xi Pekin’de bir araya geldi adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

AB, şirketleri Çin dışındaki tedarikçilerden alım yapmaya zorlayacak adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Hürmüz Boğazı krizi ve ticaret gerginliği IMF’nin büyüme beklentilerini baskıladı adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Trump: Xi, ABD’den daha fazla petrol alma fikrine sıcak bakıyor adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Trump ile Xi bir araya geldi, gündemde ekonomi, İran ve Tayvan var adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Rubio: Çin, İran’a baskı yapmalı adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Trump: İran konusunu Xi ile konuşacağım ama yardımına ihtiyacım yok adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Trump: Nvidia CEO’su Jensen Huang Air Force One’da adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Trump ve Xi görüşmesinde İran, Tayvan ve yapay zeka öne çıkacak adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Çin Başbakan Yardımcısı He Lifeng, ABD ile ticaret müzakereleri için Güney Kore’ye gidecek adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Çinli şirketlerin İran ve Rusya’ya çift kullanımlı ürün sağlamaları ABD’yi zorluyor adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Çin ve Vietnam menşeli dokuma brandalara yönelik nihai gözden geçirme soruşturması açıldı adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

ABD, Çin’in ikinci büyük çip üreticisine ekipman ihracatını kısıtladı adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

ABD, İran petrolü alan Çinli rafinerilere destek veren bankaları yaptırımla tehdit etti adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

5 Alternatif Başlık: 1. Çin’den ABD’ye ‘çip’ misillemesi uyarısı: Küresel tedarik zinciri büyük risk altında 2. Yarı iletken savaşlarında yeni perde: ABD’nin MATCH tasarısına Pekin’den sert tepki 3. Teknoloji savaşında tansiyon yükseliyor: Çin’den küresel ekonomik istikrar uyarısı 4. ABD’nin ihracat kısıtlamalarına Çin’den net yanıt: “Kararlı karşı tedbirler almaya hazırız” 5. Küresel çip endüstrisinde soğuk savaş: ABD’nin yeni yasa tasarısı makroekonomik dengeleri sarsabilir Küresel teknoloji rekabetinin merkez üssü haline gelen yarı iletken (çip) endüstrisinde, Amerika Birleşik Devletleri ile Çin arasındaki gerilim yeni bir yasa tasarısıyla bir kez daha tırmanışa geçti. Çin yönetimi, ABD Kongresi’nde gündeme gelen ve çip üretim donanımlarına yönelik yeni ihracat kontrolleri getirmeyi hedefleyen yasa tasarısına sert tepki göstererek, bu adımın küresel tedarik zincirlerinde telafisi güç aksamalara yol açacağı uyarısında bulundu.

Çin Ticaret Bakanlığı’ndan MATCH tasarısına sert tepki

Küresel ekonominin dijitalleşme sürecindeki en stratejik hammaddesi olan yarı iletkenler, süper güçler arasındaki jeopolitik satrancın en önemli piyonu olmaya devam ediyor. ABD Temsilciler Meclisi Dış İlişkiler Komitesi tarafından onaylanan ve kamuoyunda “Donanımlara Yönelik Teknoloji Kontrollerinin Çok Taraflı Uyumlaştırılması” (MATCH) adıyla bilinen yasa tasarısı, Pekin yönetiminde adeta kırmızı alarm verilmesine neden oldu. Çin Ticaret Bakanlığı tarafından konuyla ilgili yapılan yazılı açıklamada, ABD’nin bu yeni ihracat kontrolü düzenlemelerinin sadece iki ülke arasındaki ticari ilişkilere değil, tüm küresel teknoloji ekosistemine zarar vereceği vurgulandı. Çin, söz konusu tasarının yasalaşması halinde, uluslararası ekonomi ve serbest ticaret düzeninde ciddi kırılmalar yaşanacağını belirterek, yarı iletken sektöründe zaten hassas olan sanayi ve tedarik zincirlerinin istikrarına büyük bir darbe vurulacağı gerçeğini uluslararası kamuoyunun dikkatine sundu. Bu tepki, Çin’in kendi teknolojik bağımsızlığını sağlama sürecinde karşılaştığı engellemelere karşı artık daha yüksek perdeden ve küresel istikrar argümanını kullanarak yanıt verdiğini göstermektedir. Bakanlığın açıklamasının satır araları okunduğunda, Çin’in asıl itiraz noktasının “ulusal güvenlik” kavramının ABD tarafından bir ekonomik silah olarak kullanılması olduğu görülmektedir. Açıklamada, ulusal güvenlik kavramının aşırı genelleştirilmesine ve ihracat kontrollerinin kötü niyetli bir şekilde, rekabeti engellemek amacıyla istismar edilmesine şiddetle karşı çıkıldığı belirtilmiştir. Küresel entegrasyonun zirve yaptığı bir sektörde, bir ülkenin tek taraflı yasalarla tüm üretim ağını domine etmeye çalışması, Çinli yetkililer tarafından serbest piyasa kurallarının açık bir ihlali olarak nitelendirilmektedir. Eğer MATCH tasarısı onaylanıp yürürlüğe girerse, dünya genelindeki elektronik eşya üretiminden otomotiv sanayisine, telekomünikasyon altyapılarından savunma sanayisine kadar geniş bir yelpazede çip tedarik sorunlarının (shortage) yeniden baş göstermesi ve maliyet enflasyonunun tetiklenmesi muhtemeldir.

Karşı tedbirler yolda: Çin şirketlerinin hakları nasıl korunacak?

Pekin yönetiminin açıklaması sadece bir diplomatik kınamadan ibaret değil; aynı zamanda fiili bir ekonomik misilleme (retaliation) tehdidi de barındırmaktadır. Çin Ticaret Bakanlığı, ABD Kongresi’ndeki yasama sürecini mercek altına aldıklarını, tasarının Çin’in stratejik çıkarlarına olası etkilerini dikkatle ve milimetrik bir şekilde değerlendireceklerini açıkça ifade etmiştir. Metinde yer alan, “Çin şirketlerinin meşru haklarını ve çıkarlarını korumak üzere kararlı karşı tedbirler alınacağı” vurgusu, Washington’a verilmiş çok net bir mesajdır. Çin’in elinde, misilleme yapabileceği çeşitli jeo-ekonomik kozlar bulunmaktadır. Yarı iletken üretiminde kullanılan nadir toprak elementleri (rare earth elements), galyum ve germanyum gibi kritik minerallerin küresel tedarikinde Çin’in kurduğu mutlak hakimiyet, olası bir yaptırım savaşında ABD’li ve Avrupalı teknoloji şirketlerinin üretim bantlarını durma noktasına getirebilir. Çin’in “kararlı karşı tedbirler” stratejisi, sadece ihracat kısıtlamalarıyla sınırlı kalmayıp, ABD’li teknoloji devlerinin Çin pazarındaki faaliyetlerini zorlaştıracak yasal düzenlemeleri veya siber güvenlik incelemelerini de içerebilir. Çin devleti, kendi çip endüstrisini (SMIC, Huawei vb.) desteklemek için halihazırda milyarlarca dolarlık devlet fonları (Big Fund) oluşturmuş durumdadır. ABD’nin bu tür izolasyon politikaları, Çin’in teknolojik bağımsızlık (self-reliance) vizyonunu daha da hızlandırmasına ve Batı teknolojisine olan bağımlılığını tamamen kesmek için inovasyon süreçlerine devasa bütçeler ayırmasına neden olmaktadır. İki süper gücün bu şekilde ekonomik olarak birbirlerinden kopması (decoupling), küresel teknoloji standartlarının ikiye bölünmesine (bifurcation) ve dünyanın geri kalanının bu iki kutup arasında zorlu tercihler yapmak zorunda kalmasına yol açacaktır.

MATCH tasarısının detayları ve ABD’nin yeni teknoloji ablukası

ABD Temsilciler Meclisi Dış İlişkiler Komitesi’nde oylanarak meclis genel kuruluna sunulmasına karar verilen MATCH tasarısı, aslında mevcut yaptırımların etrafından dolanılmasını engellemek için hazırlanmış yasal bir “yama” ve sıkılaştırma operasyonudur. Tasarının temel amacı, çip üretiminde kullanılan son teknoloji litografi makinelerinin, test cihazlarının ve diğer kritik donanımların Çin’e satışına ilişkin daha önceki düzenlemelerde tespit edilen hukuki ve ticari boşlukları (loopholes) tamamen kapatmaktır. ABD, kendi şirketlerine getirdiği yasakların, Çin pazarındaki talebi karşılamak isteyen diğer yabancı şirketler tarafından fırsata çevrilmesinden rahatsızlık duymaktadır. Bu bağlamda tasarı, sadece Amerikan şirketlerini değil, Çin’deki üretim tesislerine teknolojik donanım satan “yabancı (üçüncü ülke) şirketlerin” de bu sıkı kısıtlamalara harfiyen uymasını sağlamaya yönelik extraterritorial (sınır aşan) tedbirler içermektedir. Bu durum, özellikle yarı iletken üretim ekipmanları konusunda dünya lideri olan Hollandalı ASML veya Japon Tokyo Electron gibi şirketleri doğrudan etkilemektedir. ABD, “Doğrudan Yabancı Ürün Kuralı” (FDPR) gibi mekanizmaları genişleterek, içinde çok küçük bir Amerikan teknolojisi veya yazılımı barındıran herhangi bir cihazın Çin’e satılmasını Washington’ın iznine tabi tutmayı hedeflemektedir. ABD’nin bu hamlesi, Çin’in askeri kapasitesini modernize etmesini, yapay zeka (AI) ve kuantum hesaplama gibi çığır açan teknolojilerde ABD’yi yakalamasını engellemek üzerine kuruludur. MATCH tasarısı, teknoloji transferinin sadece bir ticaret meselesi değil, Amerikan hegemonyasının devamlılığı için bir ulusal güvenlik duvarı (small yard, high fence) olarak görüldüğünün en güncel yasal manifestosudur.

7 Ekim 2022 miladı ve ABD’nin Çinli çip üreticilerine yönelik kısıtlamaları

Bugün tartışılan yasa tasarılarının temeli, aslında ABD makamlarının 2022 yılının son çeyreğinde başlattığı ve sektörde “deprem” etkisi yaratan tarihi yaptırım kararlarına dayanmaktadır. ABD Ticaret Bakanlığı’na bağlı Sanayi ve Güvenlik Bürosu (BIS), 7 Ekim 2022’de Çinli teknoloji üreticilerinin ileri düzey çip teknolojilerine erişimini felç etmeyi amaçlayan, tarihin en kapsamlı ihracat kontrol düzenlemelerinden birini duyurmuştu. Bu dönüm noktası niteliğindeki düzenlemeyle birlikte, Amerikan şirketlerine çip üretimi için gereken malzeme, makine, yazılım ve donanımın Çin’e ihracatı için son derece katı “lisans şartları” getirilmişti. Pratikte bu lisans başvurularının çoğunun “reddedilme karinesi” (presumption of denial) ile değerlendirilecek olması, fiili bir ambargonun resmen başlaması anlamına geliyordu. ABD yönetimi, ileri düzey çiplerin kitle imha silahlarının geliştirilmesinde, siber espiyonajda ve otonom askeri sistemlerde kullanıldığını öne sürerek bu kararları meşrulaştırmıştı. Bu ilk büyük dalganın hemen ardından gelen yaptırım listeleri (Entity List), Çin’in kendi kendine yetebilen bir teknoloji ekosistemi kurma hayallerine atılmış stratejik bombalar niteliğindeydi. Çin’in en büyük hafıza çipi (NAND Flash) üreticisi olan ve küresel pazarda Apple gibi devlerin tedarikçisi olmaya hazırlanan Yangtze Memory Technologies (YMTC) ile en büyük yarı iletken donanım üreticilerinden Naura Technology Group‘un da aralarında bulunduğu 31 dev şirket ve kurum, doğrudan ihracat kontrol listesine alınmıştı. Bu şirketlerin Amerikan teknolojisine, Amerikan sermayesine ve hatta Amerikan vatandaşı mühendislerin uzmanlığına erişimi bir gecede kesilmişti. 7 Ekim kararları, serbest pazar ekonomisinin kurallarının, söz konusu jeopolitik üstünlük olduğunda nasıl bir anda rafa kaldırılabileceğini tüm dünyaya göstermişti.

Yapay zeka çipleri ve 12 Aralık kararlarının küresel yansımaları

ABD’nin Çin teknoloji sektörüne yönelik uyguladığı bu “boğma” (chokehold) taktiği, 7 Ekim ile sınırlı kalmamış, hedef tahtası özellikle “yapay zeka” (AI) odaklı şirketleri kapsayacak şekilde hızla genişletilmiştir. ChatGPT gibi üretken yapay zeka modellerinin dünyayı kasıp kavurduğu bir dönemde, bu modelleri eğitmek için gerekli olan yüksek performanslı AI çiplerine (Nvidia A100/H100 gibi) ulaşım, stratejik bir zorunluluk haline gelmiştir. ABD Ticaret Bakanlığı, bu gerçeğin farkında olarak 12 Aralık 2022’de yaptırım çemberini daha da daraltmış; aralarında YMTC’nin iştiraklerinin ve yapay zeka çip endüstrisinde faaliyet gösteren, Çin’in en parlak teknoloji start-up’larını barındıran 21 şirketin de bulunduğu toplam 36 Çinli teknoloji firmasını “ihracat yasağı” kara listesine (Entity List) dahil ettiğini duyurmuştur. Yapay zeka donanımlarına getirilen bu ağır ambargolar, Çin’i alternatif yollar bulmaya, kara borsa üzerinden çip temin etmeye veya yerli üreticisi Huawei’nin Ascend yapay zeka çiplerine ağırlık vermeye yöneltmiştir. Çinli firmaların bulut bilişim, otonom sürüş ve büyük veri analitiği gibi geleceği şekillendirecek alanlarda ihtiyaç duydukları işlem gücüne (computing power) erişimlerinin kısıtlanması, küresel inovasyon hızını da yavaşlatan bir faktördür. Bugün ABD Kongresi’nde tartışılan MATCH tasarısı ve Çin Ticaret Bakanlığı’nın “tedarik zinciri aksayabilir” uyarısı, işte bu yıllara yayılan stratejik ablukanın ve biriken jeopolitik enerjinin yeni bir patlama noktasıdır. Eğer küresel tedarik zinciri ABD yasaları ve Çin misillemeleri arasında ikiye yarılırsa, akıllı telefonlardan elektrikli araçlara kadar günlük hayatı şekillendiren binlerce ürünün maliyeti artacak, küresel ekonomi yeni bir darboğazın içine sürüklenecektir.

Çin’den ABD’ye ‘çip’ misillemesi uyarısı: Küresel tedarik zinciri büyük risk altında adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Amerika Birleşik Devletleri güçlerinin pazar günü Hürmüz Boğazı yaklaşımında el koyduğu İran bayraklı “MV Touska” adlı konteyner gemisi, Orta Doğu’daki ablukanın sadece askeri bir yüzleşme olmadığını; arkasında devasa bir denizcilik istihbaratı, yaptırım ekonomisi ve küresel güç mücadelesi barındırdığını bir kez daha kanıtladı. Geminin seyir kayıtları, Pekin ve Tahran arasında kurulan stratejik tedarik zincirinin karanlık yüzünü aydınlatıyor.

‘Karanlık filo’ (dark fleet) ve gemiden gemiye transfer (STS) mekanizması

Modern denizcilik ekonomisinde, uluslararası yaptırımlardan (sanctions) kaçmak isteyen “haydut devletler” (rogue states) veya ambargolu kurumlar, literatürde “Karanlık Filo” (Dark Fleet) veya “Gölge Filo” olarak adlandırılan devasa bir yasa dışı denizcilik ağı kullanırlar. MV Touska’nın ABD ablukasını yararak bir İran limanına girmeye çalışırken ele geçirilmesi, bu ağın en somut ifşalarından biridir. Açık kaynak takip verilerine ve Lloyd’s List Intelligence’a ait çevrim içi gemi takip platformu Seasearcher’a göre, gemi son bir yılın büyük bölümünü Çin ve İran limanları arasında mekik dokuyarak geçirmiştir.

SeaLight denizcilik şeffaflığı vakfının direktörü Ray Powell’ın da altını çizdiği üzere, Touska’nın faaliyetlerindeki en büyük kırmızı bayrak (red flag), geminin “yasa dışı gemiden gemiye transferlerin” (Ship-to-Ship / STS transfers) bilindiği bölgelerde uzun süre bekleme (loitering) geçmişine sahip olmasıdır. STS operasyonları, iki geminin açık denizde yan yana gelerek, genellikle Otomatik Tanımlama Sistemlerini (AIS) kapatıp radar izlerini kaybettirdikleri (spoofing) bir ortamda kargo, petrol veya askeri mühimmat takası yapmasıdır. Powell, Touska’nın bu “kör noktalardan” yararlanarak mal kaçakçılığı yapmış olabileceğine işaret etmektedir. Bu yöntem, kargonun menşeini (origin) gizleyerek uluslararası sigorta ve gümrük denetimlerini atlatmanın en klasik yoludur.

Yapay zeka ve denizcilik i̇stihbaratı: windward’ın risk analizi

Denizcilik sektöründe faaliyet gösteren şirketlerin yasalara uyum (compliance) süreçleri, günümüzde yapay zeka (AI) destekli büyük veri (big data) analizleriyle yürütülmektedir. İsrail merkezli denizcilik veri ve istihbarat şirketi Windward‘ın ABD’nin el koyma işleminin ardından yaptığı açıklama, MV Touska’nın tesadüfen durdurulmadığını göstermektedir.

Windward, gemiye yüksek bir “kaçakçılık riski puanı” vermiştir. Bu puanlama sistemi; geminin karanlık filo faaliyetlerine karışması, deniz ortasında açıklanamayan bekleme olayları yaşaması ve daha önce yaptırım listesinde olan diğer İran bayraklı gemilerle kurduğu fiziksel temaslar üzerinden algoritmik olarak hesaplanmaktadır. ABD donanmasının, binlerce ticari gemi arasından doğrudan MV Touska’ya yönelmesi, Amerikan deniz istihbaratının ticari gemi rotalarını nasıl mikro düzeyde analiz ettiğinin ve ablukayı salt fiziksel değil, veri tabanlı bir ağ ile yönettiğinin kanıtıdır.

Çin-i̇ran tedarik koridoru ve balistik füze programı

Geminin seyir kayıtlarının bazı denizcilik analistlerinde ciddi bir alarm yaratmasının arkasındaki temel makro-stratejik neden, sıradan bir kaçakçılık faaliyetinden ziyade kargonun niteliğiyle ilgilidir. MV Touska’nın zaten yasa dışı faaliyetlere karıştığı gerekçesiyle ABD yaptırımları altında (SDN List) bulunduğu bilinmektedir. Ancak asıl korku, Çin’in geçmişte İran’ın balistik füze programı (ballistic missile program) için kritik önem taşıyan “Çift Kullanımlı” (Dual-Use) kimyasalların ve navigasyon ekipmanlarının tedarikine yardımcı olmuş olmasıdır.

İran’ın katı yakıtlı balistik füzeleri ve insansız hava araçları (İHA) için ihtiyaç duyduğu kompozit malzemeler, roket yakıtı bileşenleri ve mikroçipler genellikle uluslararası pazarlardan paravan şirketler (front companies) aracılığıyla tedarik edilir ve Çin limanlarından kalkan bu tarz gölge gemilerle ülkeye sokulur. Geminin kargosunda bu tür stratejik malzemelerin bulunma ihtimali, ABD’nin el koyma eylemini sadece ekonomik bir abluka değil, doğrudan “Bölgesel Silahlanmayı Önleme” (Counter-Proliferation) operasyonu kategorisine sokmaktadır.

MV Touska’nın risk profili (istihbarat göstergeleri)

Aşağıdaki tablo, Windward ve SeaLight gibi şeffaflık kurumlarının MV Touska’yı “yüksek riskli” kategorisine sokan temel göstergelerini özetlemektedir:

Trump-Şinping diplomasisi: mektuplar ve küresel güç mücadelesi

Bu deniz operasyonunun politik ekonomisi, ABD Başkanı Donald Trump’ın pazar günü yaptığı açıklamalarla yeni bir boyuta taşınmıştır. Trump’ın, Touska’nın ABD gözetiminde olduğunu ve yükünün incelendiğini duyurması, Beyaz Saray’ın ablukayı iç politikada bir “güç gösterisi” olarak kullandığını göstermektedir. Ancak daha da önemlisi, Trump’ın geçtiğimiz hafta Çin Devlet Başkanı Xi Jinping’e (Şi Şinping) İran’a silah gönderilmemesi yönünde doğrudan bir mektup yazdığını ifşa etmesidir.

Bu mektuplaşma, ABD ile Çin arasındaki rekabetin Orta Doğu satrancındaki yansımasıdır. Şi Şinping’in Pekin’in böyle bir sevkiyat yapmadığını söyleyerek güvence vermesi, diplomatik dilde bir “inkar” (plausible deniability) politikasıdır. Çin devleti doğrudan silah satmasa bile, Çinli özel şirketlerin veya paravan yapıların İran’la ticaretini görmezden gelmek (turning a blind eye), Pekin’in İran’ı ayakta tutma stratejisinin bir parçasıdır. Trump yönetimi, MV Touska’nın kargosunu inceleyerek, Şi Şinping’in bu diplomatik güvencesinin ne kadar gerçeği yansıttığını test etmektedir. Eğer gemiden askeri veya nükleer programla ilişkili Çin menşeli mallar çıkarsa, bu durum sadece İran’a değil, doğrudan Çin’e yönelik ağır İkincil Yaptırımları (Secondary Sanctions) tetikleyebilir.

Sonuç: denizcilik ekonomisinde artan risk maliyetleri

Sonuç itibarıyla, MV Touska’nın ABD donanması tarafından durdurulması, Hürmüz Boğazı’nda uygulanan ablukanın teorik bir söylemden ibaret olmadığını, sahada acımasızca uygulandığını göstermektedir. Bu tür “karanlık filo” gemilerinin deşifre edilmesi ve kargolarına el konulması, İran’ın ekonomisini ayakta tutan can damarlarını kesmeyi hedeflemektedir.

Makroekonomik açıdan bakıldığında, bu denetimlerin ve el koymaların sıklaşması, Çin ile İran arasındaki lojistik maliyetlerini (kaçakçılık primini) astronomik seviyelere çıkaracaktır. Küresel denizcilik şirketleri için “Müşterini Tanı” (KYC – Know Your Customer) zorunlulukları hiç olmadığı kadar hayati bir hale gelmiştir. ABD, MV Touska operasyonuyla tüm küresel denizcilik sektörüne net bir mesaj vermiştir: Otomatik Tanımlama Sisteminizi kapatsanız dahi, büyük veri ve deniz istihbaratı sizi bulacak ve ablukayı delen bedelini ödeyecektir.

ABD güçlerinin durdurduğu İran bayraklı geminin Çin limanlarını sık sık ziyaret ettiğini öne sürüldü adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Amerika Birleşik Devletleri Ticaret Temsilcisi (USTR) Jamieson Greer’in, Başkan Donald Trump’ın kritik Pekin ziyareti öncesinde Çin politikasına dair yaptığı “pragmatik” vurgusu, Washington’ın küresel ekonomi ve ticaret stratejilerinde radikal ama gerçekçi bir paradigma değişimine gittiğini gösteriyor. Tam kopuş illüzyonu sona ererken, rekabet ve karşılıklı bağımlılık yeni bir zemine oturuyor.

Tam kopuş (decoupling) illüzyonunun sonu ve makroekonomik gerçekler

Amerika Birleşik Devletleri ile Çin arasındaki ekonomik ilişkiler, son on yıldır küresel ticaretin, tedarik zincirlerinin ve teknoloji rekabetinin ana fay hattını oluşturmaktadır. Bu fay hattında zaman zaman yükselen tansiyon, Amerikan iç politikasındaki şahin kanatların (hawkish circles) iki ekonomi arasında “tam bir kopuş” (full decoupling) yaşanması gerektiği yönündeki radikal tezleri beslemiştir. Ancak ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer’in, Başkan Trump’ın Pekin ziyareti arifesinde yaptığı son derece stratejik açıklamalar, Washington’ın devlet aklının bu popülist ve makroekonomik olarak intihar niteliği taşıyan tezden uzaklaştığını resmen ilan etmektedir. Greer’in, ABD ile Çin arasında ticaretin tamamen kesileceği bir senaryonun söz konusu olmadığını açıkça belirtmesi, ekonomi biliminin ve küresel tedarik zincirlerinin rasyonel gerçeklerine (rational realities) dönüldüğünün en net kanıtıdır.

Makroekonomik bir perspektiften bakıldığında, 25 trilyon dolarlık ABD ekonomisi ile 18 trilyon dolarlık Çin ekonomisini birbirinden tamamen ayırmak, modern küreselleşmenin (globalization) doğasına aykırıdır. Trilyonlarca dolarlık doğrudan yabancı yatırım stoku, iç içe geçmiş teknoloji tedarik zincirleri ve finansal entegrasyon, bu iki devasa gücü birer Siyam İkizi gibi birbirine bağlamıştır. Washington, Çin’den yapılan ithalatın bıçak gibi kesilmesinin, Amerikan iç piyasasında devasa bir arz şoku (supply shock) yaratacağını, tüketici fiyat endeksini (TÜFE – CPI) roket hızında yukarı çekeceğini ve Fed’in enflasyonla mücadelesini tamamen sabote edeceğini çok iyi bilmektedir. Greer’in “pragmatik” (pragmatic) olarak tanımladığı bu yeni yaklaşım, literatürde “Decoupling” (tam kopuş) yerine “De-risking” (riskleri azaltma) olarak adlandırılan; kritik teknolojilerde (yarı iletkenler, yapay zeka, nadir toprak elementleri) ulusal güvenliği sağlarken, geri kalan binlerce kalem tüketim malında ticareti sürdürmeyi hedefleyen akılcı bir devlet politikasıdır.

Karşılıklı bağımlılığın (mutual dependency) anatomisi

USTR Jamieson Greer’in açıklamalarının merkezinde yer alan

“Çin’den ithal etmemiz gereken ürünler var, Çin’in de bizden alması gereken ürünler var”

cümlesi, uluslararası ticaret teorisinin temelini oluşturan “karşılaştırmalı üstünlükler” (comparative advantage) prensibinin 21. yüzyıldaki en yalın ifadesidir. İki süper güç arasındaki bu karşılıklı bağımlılık tek yönlü bir sömürü değil, asimetrik ama zorunlu bir simbiyotik yaşamdır. ABD, ileri teknoloji üretiminde kullanılan nadir toprak elementleri (rare earth elements), elektrikli araç bataryaları için gerekli lityum işleme kapasitesi ve ilaç sanayisinde kullanılan aktif farmasötik bileşenler (API) konusunda Çin’in devasa endüstriyel kapasitesine bağımlıdır. Çin’in sunduğu düşük maliyetli ve yüksek ölçekli üretim altyapısı olmadan, Amerikan devlerinin (Apple, Tesla vb.) mevcut kar marjlarını ve küresel rekabet güçlerini korumaları kısa vadede matematiksel olarak imkansızdır.

Madalyonun diğer yüzünde ise Çin’in ABD’ye olan hayati bağımlılığı yatmaktadır. Çin ekonomisi, devasa sanayi kapasitesini (overcapacity) eritebilmek, milyonlarca işçisine istihdam sağlamak ve cari fazla vererek döviz rezervlerini güçlü tutmak için Amerikan tüketicisinin bitmek bilmeyen harcama iştahına (aggregate demand) muhtaçtır. Ayrıca Çin; Amerikan soya fasulyesine, tarım ürünlerine ve havacılık sektöründeki yüksek katma değerli ürünlere olan yapısal ihtiyacını henüz tam olarak aşabilmiş değildir. Greer’in vurguladığı pragmatizm, işte bu “karşılıklı yok oluş” (Mutually Assured Economic Destruction) riskini kabul etmek ve ilişkileri yıkıcı bir ticaret savaşından (trade war) ziyade, pazar paylarının pazarlık edildiği kontrollü bir rekabet (managed competition) zeminine çekmektir.

Şahinlere karşı gerçekçilik: nesiller boyu sürecek bir meydan okuma

Amerikan iç siyasetinde, özellikle Kongre koridorlarında ve düşünce kuruluşlarında (think-tanks), Çin’e karşı maksimum baskı uygulanmasını ve diplomatik/ekonomik bağların koparılmasını savunan oldukça güçlü bir şahin kanat (hardliners) bulunmaktadır. Greer’in bu çevrelere değinerek ilişkiyi tamamen koparmanın “gerçekçi olmadığını” vurgulaması ve eleştirmesi, Trump yönetiminin 2026 konjonktüründe ideolojik saplantılardan (ideological crusades) çok, işlemsel (transactional) ve sonuç odaklı bir diplomasi yürüteceğinin sinyalidir. Bir Ticaret Temsilcisi’nin kendi ülkesindeki şahinleri dizginlemeye çalışması, yaklaşan Pekin zirvesi öncesinde karşı tarafa (Çin yönetimine) masaya oturmak için uzatılmış diplomatik bir zeytin dalıdır.

Greer’in Çin ile ilişkileri “uzun vadeli ve nesiller boyu sürecek bir meydan okuma” (multi-generational challenge) olarak tanımlaması, Soğuk Savaş zihniyetinden farklı bir makro-stratejik okumadır. ABD yönetimi, Çin’in Sovyetler Birliği gibi kendi içine çökerek yok olacak bir kapalı sistem olmadığını, aksine küresel kapitalist sisteme entegre olmuş, inovasyon yapabilen ve küresel güney (Global South) ülkeleriyle derin ekonomik ağlar kurmuş devasa bir rakip olduğunu idrak etmiştir. Nesiller boyu sürecek bu rekabet, ani ve yıkıcı hamlelerle değil, maraton koşucusu gibi sabırlı, dayanıklılığı artıran (resilience) ve kendi sanayi kapasitesini (örneğin CHIPS Yasası ve IRA ile) güçlendiren bir “çözüm odaklı yönetim” gerektirmektedir.

Sermaye akımlarının kontrolü: abd-çin yatırım kurulu

Açıklamaların en yenilikçi ve kurumsal açıdan en çok dikkat çeken boyutu, ABD ile Çin arasında bir yatırım kurulu (investment board/framework) oluşturulmasına yönelik paylaşılan çerçevedir. Finansal piyasaların en çok korktuğu şey kuralsızlıktır. Amerika Birleşik Devletleri, son yıllarda Yabancı Yatırım Komitesi (CFIUS) aracılığıyla Çin’in ABD’deki teknoloji yatırımlarını engellerken, eşzamanlı olarak Amerikan girişim sermayesinin (Venture Capital) ve özel sermaye fonlarının (Private Equity) Çin’in askeri-sivil füzyon (military-civil fusion) projelerine para akıtmasını yasaklayan “Ters CFIUS” (Outbound Investment Screening) mekanizmalarını devreye sokmuştu. Bu durum, Wall Street ile Pekin arasında milyarlarca dolarlık sermaye akışının donmasına neden olmuştu.

Greer’in önerdiği bu yatırım kurulu, iki ülke arasında bir “finansal ateşkes” veya devasa bir serbestleşme (liberalization) programı değildir. Aksine, Greer’in de altını çizdiği gibi “büyük ölçekli bir yatırım programı olmayan”, tamamen bir iletişim ve koordinasyon platformudur. Bu kurulun temel makroekonomik işlevi, “stratejik” (ulusal güvenliği tehdit eden) sermaye ile “ticari” (zararsız ve karşılıklı fayda sağlayan) sermaye arasındaki çizgiyi net bir şekilde çizmektir. Eğer bu mekanizma başarılı olursa, Amerikan sermayesi Çin’in yapay zeka veya kuantum bilişim sektörlerinden uzak durmaya devam ederken, Çin’in tüketim malları, perakende veya sağlık sektörlerine güvenle yatırım yapmaya devam edebilecektir. Aynı şekilde Çin sermayesi de Amerikan devlet tahvillerine veya güvenli varlıklarına engelsiz bir şekilde erişebilecektir. Bu, küresel finansal parçalanmanın (financial fragmentation) önüne geçmeyi amaçlayan son derece sofistike bir risk yönetimi adımıdır.

“Tarihin Sonu” illüzyonunun çöküşü: çin ve serbest piyasa

Greer’in konuşmasının tarihsel açıdan en sarsıcı ve Amerikan dış politikasındaki bir dönemin resmi olarak kapandığını ilan eden kısmı, Çin’i dönüştürme hayallerinden vazgeçildiğine dair sözleridir. ABD’nin geçmişte Çin’i “serbest piyasa ekonomisine” (free-market economy) dönüştürme yönündeki yaklaşımının tekrarlanmayacağını ve bu tür beklentilerin gerçekçi olmadığını vurgulaması, Washington Konsensüsü’nün (Washington Consensus) 21. yüzyıldaki en büyük stratejik yanılgısının itirafıdır.

2001 yılında Amerika Birleşik Devletleri, Çin’in Dünya Ticaret Örgütü’ne (WTO) katılımına destek verirken temel bir varsayıma dayanıyordu: Ekonomik angajman (engagement), küresel ticarete entegrasyon ve artan zenginlik, Çin’in kaçınılmaz olarak Batı tarzı bir liberal demokrasiye ve tam anlamıyla bir serbest piyasa ekonomisine dönüşmesini sağlayacaktı. Ancak aradan geçen çeyrek asır, bu Batı merkezli “Tarihin Sonu” (End of History) tezini tamamen çürütmüştür. Çin, küresel sisteme entegre olurken siyasi sistemini daha da merkezileştirmiş, devlete ait işletmeleri (SOE – State Owned Enterprises) devasa sübvansiyonlarla destekleyerek “Devlet Kapitalizmi” (State Capitalism) adını verdiği yepyeni ve son derece rekabetçi bir ekonomik model inşa etmiştir.

Greer’in bu beklentilerin “gerçekçi olmadığını” dile getirmesi, ABD’nin artık Çin’i kendi suretinde yaratmaya çalışmaktan vazgeçtiğini ve onu olduğu gibi, devlet güdümlü, asimetrik bir dev olarak kabul ettiğini göstermektedir. Bu kabulleniş, Amerikan ticaret politikasını da kökünden değiştirmektedir. Çin’in sistemini değiştiremeyeceğini anlayan ABD, artık kendi savunma mekanizmalarını güçlendirmeye, endüstriyel teşvikler dağıtmaya ve gümrük tarifelerini bu yeni “Devlet Kapitalizmi” gerçeğine göre yeniden kalibre etmeye yönelmektedir.

Sonuç: başkan trump’ın pekin ziyareti ve yeni dönem

Sonuç itibarıyla, ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer’in çizdiği bu yeni çerçeve, Başkan Donald Trump’ın Pekin ziyareti öncesinde masanın sınırlarını net bir şekilde belirlemektedir. Washington, “Tam Kopuş” gibi küresel ekonomiyi resesyona sürükleyecek irrasyonel tezleri elinin tersiyle iterken, aynı zamanda Çin’in serbest piyasa kurallarına uyacağı yönündeki naif beklentileri de çöpe atmıştır.

Trump’ın Pekin’deki muhataplarıyla yapacağı müzakereler, ideolojik bir güç savaşından ziyade; gümrük tarifelerinin oranları, ticaret açığının daraltılması, fikri mülkiyet haklarının korunması ve yatırım kurulları üzerinden sermaye akışlarının düzenlenmesi gibi son derece işlemsel, pazarlığa açık ve pragmatik dosyalar üzerinden yürüyecektir. Küresel piyasalar (Wall Street ve Asya borsaları), USTR Greer’in bu soğukkanlı ve rasyonel açıklamalarını, dünyanın en büyük iki ekonomisi arasındaki “kontrollü gerilimin” bir süre daha sistemik bir kaosa dönüşmeyeceğinin müjdesi olarak fiyatlayacaktır.

ABD’den Çin politikası için “pragmatik” vurgusu adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Amerika Birleşik Devletleri Hazine Bakanlığı verileri, küresel jeopolitik belirsizliklerin ve değişen faiz beklentilerinin gölgesinde, yabancı yatırımcıların ABD devlet tahvillerine olan ilgisinin tarihi bir rekor kırdığını ortaya koydu. Çin ve Türkiye gibi ülkeler ise farklı stratejik nedenlerle tahvil varlıklarını azaltma yoluna gitti.

Küresel sermayenin güvenli liman arayışı ve rekor tahvil talebi

Dünya ekonomisi, enflasyon endişeleri, savaşlar ve merkez bankalarının para politikası patikalarındaki belirsizliklerle boğuşurken; küresel sermaye, doğası gereği en güvenilir, en likit ve risksiz getiri sunan varlık sınıflarına yönelme (flight to safety/quality) eğilimindedir. ABD Hazine Bakanlığı’nın açıkladığı Şubat ayı verileri, bu makroekonomik refleksin tüm zamanların en güçlü seviyesine ulaştığını kanıtlamaktadır. Verilere göre, yabancı yatırımcıların elinde bulundurduğu ABD Hazine tahvili (US Treasuries) varlıkları, bir önceki aya kıyasla yüzde 2,1 oranında devasa bir artış göstererek 9,29 trilyon dolardan 9,49 trilyon dolara yükselmiş ve tarihi bir rekora imza atmıştır. Bir yıl öncesiyle kıyaslandığında yaşanan yüzde 6,6’lık artış, ABD devlet borçlanma senetlerine yönelik küresel iştahın yapısal olarak ne kadar güçlü kaldığını göstermektedir.

Bu devasa sermaye girişinin arkasında iki temel ekonomik motivasyon yatmaktadır: Birincisi, Amerikan tahvillerinin diğer gelişmiş ülke (Avrupa veya Japonya) tahvillerine kıyasla sunduğu “görece yüksek getiri” (yield differential) avantajıdır. İkincisi ise getiri eğrisindeki (yield curve) hareketlerdir. Aynı dönemde 10 yıllık ABD tahvil getirilerinin yaklaşık yüzde 4,277 seviyesinden yüzde 3,962’ye gerilemesi, tahvil fiyatlarının arttığı anlamına gelmektedir. Şubat ayı başındaki bu getiri düşüşleri, portföyünde tahvil bulunduran yatırımcılara ciddi bir sermaye kazancı (capital appreciation) fırsatı sunmuş ve küresel fon yöneticilerini daha fazla tahvil alımına teşvik etmiştir.

Japonya’nın tahvil hegemonyası ve getiri arayışı (carry trade)

ABD tahvil piyasasının en büyük dış finansörü ve tartışmasız en büyük oyuncusu olan Japonya, Şubat ayında da bu hegemonyasını pekiştirmiştir. Japon yatırımcıların ABD tahvil varlıkları 1,239 trilyon dolara yükselerek, Şubat 2022’den bu yana kaydedilen en yüksek seviyeye ulaşmıştır. Son 14 ayın 13’ünde kesintisiz bir artış trendi sergileyen Japon tahvil alımlarının arkasında, iki ülke arasındaki devasa para politikası farklılıkları (monetary policy divergence) yatmaktadır.

Japonya Merkez Bankası (BOJ), uzun yıllar sürdürdüğü ultra gevşek para politikasından ve negatif faiz uygulamasından çıkış sürecini (policy normalization) başlatmış olsa da, Japonya’daki yerel faiz oranları küresel standartlara göre halen son derece düşük seyretmektedir. Japon emeklilik fonları, sigorta şirketleri ve devasa kurumsal yatırımcılar, kendi iç piyasalarında tatmin edici bir getiri bulamadıkları için trilyonlarca yenlik tasarruflarını ABD tahvillerine park etmektedirler. Bu durum, “Carry Trade” (düşük faizli para biriminden borçlanıp yüksek getirili varlıklara yatırım yapma) mantığının devlet tahvilleri ölçeğindeki en büyük yansımasıdır. Japon yatırımcılar için ABD tahvilleri, hem yüksek kupon getirisi hem de doların rezerv para statüsü nedeniyle vazgeçilmez bir getiri kaynağıdır.

Finansal merkez olarak i̇ngiltere ve hedge fon akımları

Verilerdeki en dikkat çekici detaylardan biri, ikinci büyük yabancı yatırımcı konumunda bulunan İngiltere’nin tahvil varlıklarının yüzde 2 artışla 897,3 milyar dolara yükselmesidir. Ancak bu rakam, sadece İngiliz hükümetinin veya İngiliz vatandaşlarının yaptığı yatırımları temsil etmez. Londra, küresel finans sisteminin en büyük saklama (custody) ve takas merkezlerinden biridir. Karayip adalarından Orta Doğu’ya kadar dünyanın dört bir yanından gelen trilyonlarca dolarlık kurumsal fon ve hedge fon sermayesi, ABD tahvillerini satın alırken İngiltere merkezli finansal kuruluşları birer aracı (proxy) olarak kullanmaktadır.

Bu nedenle İngiltere’ye atfedilen tahvil varlıklarındaki bu güçlü artış, aslında küresel hedge fonların ve spekülatif sermayenin pozisyonlanmasına (positioning) dair çok önemli bir barometredir. Jeopolitik risklerin arttığı ve Orta Doğu’daki gerilimin savaşa dönüştüğü bir dönemde, kaldıraçlı işlem yapan bu büyük fonların hisse senedi gibi riskli varlıklardan (risk-on) çıkarak, İngiltere üzerinden ABD tahvillerine (risk-off) devasa boyutlarda geçiş yaptığı anlaşılmaktadır.

Çin’in dedolarizasyon stratejisi ve uzun vadeli çeşitlendirme

ABD tahvillerine yönelik küresel iştah rekor kırarken, dünyanın en büyük ikinci ekonomisi ve ABD’nin en büyük jeopolitik rakibi olan Çin, tamamen ters yönde bir strateji izlemeye devam etmektedir. Üçüncü büyük yabancı yatırımcı olan Çin, Şubat ayında varlıklarını hafifçe azaltarak 693,3 milyar dolara düşürmüştür. Daha da çarpıcı olanı, Çin’in ABD tahvillerindeki toplam payının Ocak 2025’ten bu yana yüzde 9 oranında gerilemiş olmasıdır.

Çin’in ABD devlet borcunu finanse etmeyi kademeli olarak bırakmasının ardında yatan temel neden, getiri arayışından ziyade doğrudan “Ulusal Güvenlik” ve “Dedolarizasyon” (dolarsızlaşma) stratejisidir. Özellikle Batı’nın, Ukrayna savaşı sonrası Rusya’nın yüz milyarlarca dolarlık rezervini dondurması, Pekin yönetimi için tarihi bir uyarı niteliği taşımıştır. Olası bir Tayvan krizinde veya ticaret savaşlarında benzer bir finansal yaptırımla (financial sanctions) karşılaşmak istemeyen Çin Merkez Bankası (PBOC), rezervlerindeki ABD doları ve tahvili ağırlığını sistematik olarak azaltmaktadır. Çin, elden çıkardığı bu tahvillerin yerine devasa boyutlarda fiziki altın satın almakta ve rezervlerini jeopolitik şoklara karşı çeşitlendirmektedir (diversification).

Türkiye’nin rezerv yönetimi ve tahvil portföyündeki stratejik düşüş

Açıklanan Hazine Bakanlığı verileri, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) ve Türk finans kuruluşlarının ABD tahvil piyasasındaki hareketliliğine de ışık tutmaktadır. Verilere göre, Türkiye’nin elindeki ABD Hazine tahvilleri tutarı Ocak ayındaki 16 milyar 903 milyon dolar seviyesinden, Şubat ayında 15 milyar 715 milyon dolara gerilemiştir. Bu düşüş, Türkiye’nin uluslararası rezerv yönetimi stratejilerindeki taktiksel değişimlerin bir göstergesidir.

Türkiye’nin tahvil varlıklarındaki bu azalma, birkaç farklı makroekonomik dinamikle açıklanabilir. Birincisi, Merkez Bankası’nın kur oynaklıklarını yönetmek ve iç piyasadaki döviz likiditesini sağlamak amacıyla elindeki likit dış varlıkları (ABD tahvillerini) nakde çevirmiş olma ihtimalidir. İkincisi, küresel altın fiyatlarındaki tarihi ralli (yükseliş trendi) göz önüne alındığında, TCMB’nin de tıpkı Çin gibi rezerv kompozisyonunda altın lehine bir ağırlık artışına gitmesi ve dolar varlıklarını çeşitlendirmesidir. Üçüncüsü ise, Türkiye’nin kendi dış borç ödemeleri veya enerji ithalatı finansmanı için bu tahvilleri satarak nakit yaratma zorunluluğudur. Neden ne olursa olsun, Türkiye de Çin ile benzer bir “tahvil azaltma” trendinin içinde yer almıştır.

Jeopolitik riskler ve gelecekteki sermaye akımlarının yönü

Sonuç itibarıyla, ABD Hazine Bakanlığı’nın açıkladığı net sermaye giriş/çıkış rakamları, küresel yatırımcı psikolojisinin ne kadar kırılgan ve değişken olduğunu kanıtlamaktadır. Ocak ayında kaydedilen 25 milyar dolarlık net sermaye çıkışının ardından, Şubat ayında 184,5 milyar dolarlık devasa bir net sermaye girişinin yaşanması, küresel fonların yön değiştirmesinde dışsal şokların ne kadar etkili olduğunu göstermektedir.

Raporda da belirtildiği üzere, net sermaye akımlarının özellikle ABD-İran savaşının yarattığı şiddetli piyasa oynaklığı nedeniyle önümüzdeki aylarda son derece dalgalı (volatile) kalması beklenmektedir. Eğer Orta Doğu’daki kriz derinleşir, petrol fiyatları daha da yükselir ve küresel enflasyon beklentileri yeniden bozulursa; yatırımcıların ABD tahvillerine olan bu “güvenli liman” talebi daha da şiddetlenecektir. Küresel ekonomi bir yanda enflasyon, diğer yanda savaş riskiyle boğuşurken, Amerikan doları ve devlet tahvilleri, uluslararası finansal sistemin nihai sığınağı olmaya devam etmektedir.

Yabancı yatırımcıların ABD tahvillerine ilgisi Şubat’ta rekor kırdı adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Donald Trump’ın, Çin lideri Şi Jinping ile gerçekleştireceği tarihi Pekin ziyareti öncesinde ABD’nin Çin Büyükelçisi ile Beyaz Saray’da yapacağı kritik görüşme küresel piyasaların odak noktası haline geldi.

Küresel hegemonya mücadelesinde yeni bir diplomatik dönemeç

Dünya ekonomisi, tarihin en büyük iki ekonomik gücü olan Amerika Birleşik Devletleri ve Çin Halk Cumhuriyeti arasındaki karmaşık, derin ve bir o kadar da rekabetçi ilişkinin yörüngesinde şekillenmektedir. Bu iki devasa makroekonomik aktör arasındaki diplomatik iletişim kanalları, sadece kendi ulusal sınırları içindeki refah düzeyini değil; aynı zamanda küresel tedarik zincirlerinin sağlığını, uluslararası finans piyasalarındaki sermaye akışlarını ve gelişmekte olan ülkelerin büyüme projeksiyonlarını doğrudan tayin eden bir “küresel kamu malı” (global public good) niteliği taşımaktadır. Son yıllarda ticaret savaşları, teknolojik ayrışma (decoupling) ve jeopolitik rekabet ekseninde sürekli olarak gerilen Washington-Pekin hattı, yeni bir diplomatik eşiğin eşiğindedir. Beyaz Saray’dan yapılan resmi açıklamaya göre, ABD Başkanı Donald Trump’ın, Amerika Birleşik Devletleri’nin Çin Büyükelçisi ile gerçekleştireceği üst düzey toplantı, uluslararası piyasalarda yaklaşan büyük diplomatik fırtınanın ilk öncü sarsıntısı olarak kabul edilmektedir.

Bu toplantının içeriğine dair basına sızan detayların son derece kısıtlı olması, görüşmenin stratejik ağırlığını (strategic gravity) ve masadaki konuların hassasiyetini daha da artırmaktadır. Diplomatik teamüllerde, bir devlet başkanının hedef ülkeye yapacağı kritik bir ziyaret öncesinde o ülkedeki büyükelçisini başkente çağırarak yüz yüze bir brifing alması, sadece bir durum değerlendirmesi değil; aynı zamanda müzakere masasına sürülecek kırmızı çizgilerin (red lines) ve talep edilecek ekonomik tavizlerin son kez gözden geçirilmesi anlamına gelir. Haber akışına göre bu görüşme, Başkan Trump’ın önümüzdeki ay Pekin’e yapacağı ve Çin lideri Şi Jinping ile bir araya geleceği kritik zirve öncesinde gerçekleştirilmektedir. Küresel piyasalar, bu devasa zirveden çıkacak sonuçların önümüzdeki on yılın makroekonomik mimarisini (macroeconomic architecture) baştan aşağı yeniden tasarlayabileceği beklentisiyle, Beyaz Saray’daki bu hazırlık toplantısından sızacak en ufak bir ipucunu bile mikroskop altında incelemeye başlamıştır.

Beyaz saray’ın pekin stratejisi ve büyükelçinin kritik rolü

Diplomasi ve makroekonomik politika yapımı, masa başında alınan kararların sahadaki gerçekliklerle ne kadar örtüştüğüyle test edilir. ABD‘nin Çin Büyükelçisi, dünyanın en kalabalık nüfusuna, en büyük imalat altyapısına ve en agresif teknolojik büyüme hedeflerine sahip olan bu kapalı kutu ülkenin iç dinamiklerini Washington’a aktaran en hayati istihbarat ve diplomasi köprüsüdür. Büyükelçinin Beyaz Saray’a sunacağı raporlar, Çin’in mevcut ekonomik yavaşlamasının (economic slowdown) boyutları, emlak sektöründeki krizin derinliği, genç işsizlik oranlarının toplumsal yansımaları ve Şi Jinping yönetiminin olası Amerikan gümrük tarifelerine karşı hazırladığı asimetrik misilleme (asymmetric retaliation) planları gibi son derece kritik makro verileri içerecektir. Başkan Trump’ın müzakere masasına oturmadan önce elindeki bu “bilgi asimetrisini” (information asymmetry) kendi lehine çevirmesi, büyükelçinin sunacağı bu sahadan gelen (on-the-ground) gerçek zamanlı analizlere bağlıdır.

Başkan Trump’ın “Önce Amerika” (America First) vizyonu çerçevesinde şekillenen dış politika doktrini, geleneksel çok taraflı (multilateral) anlaşmalardan ziyade, ikili (bilateral) ve doğrudan sonuç odaklı ticari müzakerelere dayanmaktadır. Bu bağlamda, büyükelçi ile yapılacak toplantının ana gündem maddesinin, önümüzdeki ay Pekin’de Şi Jinping’in önüne konulacak olan ticari talepler listesinin (trade demands roster) son rötuşlarının yapılması olduğu aşikardır. ABD’nin Çin ile olan devasa ticaret açığının (trade deficit) daraltılması, fikri mülkiyet haklarının (intellectual property rights) korunmasına yönelik daha sert taahhütlerin alınması ve Çin devletinin kendi yerel şirketlerine sağladığı haksız sübvansiyonların (state subsidies) sınırlandırılması, bu listenin en tepesinde yer alacak makroekonomik savaş alanlarıdır. Büyükelçinin rolü, Çin yönetiminin hangi konularda taviz vermeye esnek olduğunu, hangi konularda ise (örneğin teknolojik bağımsızlık veya Tayvan meselesi) asla geri adım atmayacağını Başkan’a kesin çizgilerle raporlamaktır.

Makroekonomik boyutta ticaret savaşları ve gümrük tarifeleri

ABD ve Çin arasındaki ilişkilerin en yakıcı ekonomik boyutu şüphesiz ki gümrük tarifeleridir (tariffs). Başkan Trump’ın önceki iktidar dönemlerinde başlattığı ve dünya ekonomisini derinden sarsan ticaret savaşları (trade wars), küresel tedarik zincirlerinin yeniden haritalanmasına neden olmuştu. Yaklaşan Pekin ziyareti öncesinde piyasaların en büyük korkusu, müzakerelerden bir uzlaşı çıkmaması durumunda Trump’ın Çin menşeli ürünlere yönelik yüzde 60’lara varan yeni nesil ve çok daha yıkıcı gümrük tarifeleri devreye sokma ihtimalidir. Gümrük tarifeleri, teorik olarak ithalatçı ülkenin yerli sanayisini korumak amacıyla uygulanır; ancak modern, entegre makroekonomide bu vergilerin nihai faturasını ithalatçı ülkenin tüketicileri ve o ürünleri ara malı olarak kullanan üreticileri öder. ABD pazarında satılan tüketici elektroniğinden tekstile, otomotiv yedek parçasından güneş panellerine kadar binlerce kalemde yaşanacak olası bir tarife şoku, doğrudan “maliyet enflasyonu” (cost-push inflation) yaratma potansiyeline sahiptir.

Öte yandan, Çin ekonomisi için ABD pazarının kapanması veya daralması, zaten ihracata dayalı büyüme modelinin tıkanmaya başladığı bir dönemde telafisi imkansız bir makroekonomik yara açacaktır. Çin’in fabrikalarında üretilen devasa kapasitenin Amerikan pazarına girememesi, Çin iç pazarında bir “kapasite fazlası” (overcapacity) krizine ve deflasyonist (fiyatların sürekli düşmesi) bir sarmala yol açabilir. Bu nedenle Şi Jinping yönetimi, Trump’ın olası tarife şantajlarına karşı kendi iç pazarını canlandırma (domestic consumption stimulus) politikalarını hızlandırmaya çalışırken, aynı zamanda Kuşak ve Yol İnisiyatifi (Belt and Road Initiative) ile alternatif ihracat pazarları yaratma çabasındadır. Beyaz Saray’daki görüşme, işte bu devasa karşılıklı ekonomik yok oluş (mutually assured economic destruction) potansiyelinin masada bir silah olarak nasıl kullanılacağının stratejik bir provasıdır.

Teknoloji ve yarı iletken savaşlarında küresel tedarik zinciri

Günümüzde ulusların ekonomik ve askeri üstünlüğünü belirleyen en kritik unsur çelik veya petrol değil, silikondur. ABD ve Çin arasındaki rekabetin merkez üssüne yerleşen yarı iletken (semiconductor) endüstrisi, yaklaşan zirvenin en hassas müzakere başlıklarından biridir. ABD yönetimi, ulusal güvenlik gerekçesiyle Çin’in yapay zeka (AI) geliştirme kapasitesini ve gelişmiş askeri teknolojilerini yavaşlatmak amacıyla, en son teknoloji mikroçiplerin ve bu çipleri üreten litografi makinelerinin (EUV lithography) Çin’e ihracatına yönelik benzeri görülmemiş ihracat kontrolleri (export controls) uygulamaktadır. Büyükelçi ile yapılacak görüşmede, bu teknolojik ambargoların (tech embargo) Çin tarafında yarattığı hasar ve Çin’in kendi yerli çip ekosistemini kurma konusundaki ilerlemesi detaylıca analiz edilecektir.

Çin, bu teknolojik kuşatmaya karşı misilleme olarak, yarı iletken üretiminde, güneş panellerinde ve elektrikli araç (EV) bataryalarında hayati öneme sahip olan nadir toprak elementlerinin (rare earth elements) ve galyum, germanyum gibi kritik minerallerin ihracatını kısıtlama silahını kullanmaktadır. Bu karşılıklı “silahlandırma” (weaponization of supply chains) durumu, sadece bu iki ülkeyi değil; Avrupa’dan Güney Kore’ye, Tayvan’dan Japonya’ya kadar tüm küresel teknoloji üreticilerini bir çıkmazın içine itmektedir. Başkan Trump’ın Pekin ziyaretinde, teknolojik ayrışmanın (tech decoupling) sınırlarının nerede çizileceği, ABD’li teknoloji devlerinin (Apple, Tesla, Nvidia) Çin pazarındaki akıbeti ve fikri mülkiyet hırsızlığına (IP theft) karşı alınacak somut önlemler masaya yatırılacaktır. Piyasalar, bu teknoloji soğuk savaşında bir “ateşkes” çıkıp çıkmayacağını büyük bir endişeyle beklemektedir.

Amerikan doları ve çin yuanı arasındaki kur savaşları

Böylesine devasa boyutlardaki bir ticaret ve teknoloji savaşının kaçınılmaz olarak sıçrayacağı bir diğer makroekonomik cephe ise döviz piyasalarıdır (FX markets). ABD yönetimi, tarihsel olarak Çin’i, kendi para birimi Yuan’ın (RMB) değerini yapay olarak düşük tutarak (currency manipulation) haksız bir ihracat avantajı elde etmekle suçlamaktadır. Trump’ın yeni döneminde, olası gümrük tarifelerinin etkisini sıfırlamak için Çin Merkez Bankası’nın (PBOC) Yuan’ın devalüe edilmesine (değer kaybetmesine) göz yumup yummayacağı piyasaların en çok merak ettiği sorulardan biridir. Yuan’ın Amerikan doları karşısında serbest düşüşe geçmesi, Çin ihraç ürünlerini küresel pazarlarda ucuzlatarak tarifelerin etkisini dengeleyebilir; ancak bu durum aynı zamanda Çin’den devasa bir sermaye kaçışını (capital flight) tetikleme riski taşır.

Döviz piyasalarındaki bu asimetrik tehdit, Amerikan Merkez Bankası’nın (Fed) para politikasını da doğrudan etkilemektedir. Eğer ticaret savaşları yeniden alevlenir ve ABD’de enflasyon (ithal maliyetler üzerinden) tekrar yükselişe geçerse, Fed faiz indirim döngüsünü durdurmak, hatta faizleri yeniden artırmak zorunda kalabilir. Bu da Dolar Endeksi’nin (DXY) küresel çapta aşırı değerlenmesine, gelişmekte olan ülkelerin (Emerging Markets) dolar cinsi borç krizine girmesine yol açacaktır. Beyaz Saray’daki görüşme, Çin’in finansal sisteminin bu kur şoklarına ne kadar dayanıklı olduğu ve Pekin yönetiminin sahip olduğu 3 trilyon doları aşan döviz rezervlerini (büyük kısmı ABD Hazine tahvillerinden oluşan) bir şantaj unsuru olarak (dumping treasuries) kullanma ihtimalinin değerlendirilmesini zorunlu kılmaktadır.

Şi jinping ve donald trump zirvesinden piyasa beklentileri

Küresel hisse senedi borsaları, tahvil piyasaları ve emtia tüccarları, önümüzdeki ay gerçekleşecek olan Şi Jinping ve Donald Trump zirvesine “ikili (binary) bir sonuç” perspektifinden yaklaşmaktadır. Ya kapsamlı bir ticari uzlaşıya (comprehensive trade deal) varılarak küresel büyümenin önündeki en büyük belirsizlik ortadan kalkacak; ya da müzakereler çökerek dünyayı 1930’lardan bu yana görülmemiş bir küresel ticaret savaşına ve korumacılık (protectionism) sarmalına sürükleyecektir. Beklentilerin bu denli uçlarda dolaşması, VIX (korku endeksi) gibi piyasa volatilite göstergelerinde zirve ziyareti öncesinde kademeli bir yükseliş yaşanmasına neden olmaktadır.

Yatırımcıların en ideal senaryosu (goldilocks scenario), iki liderin tam bir anlaşmaya varamasa bile, “gerilimi tırmandırmama” (standstill) kararı almasıdır. Yeni tarifelerin askıya alınması, Çin’in ABD’den daha fazla tarım ürünü (soya fasulyesi, mısır vb.) ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ithal etmeyi taahhüt etmesi, Amerikan çiftçisi ve enerji sektörü için rahatlatıcı bir hamle olacaktır. Bunun karşılığında Çin tarafının beklediği en büyük taviz ise, teknoloji ihracat kontrollerinde esneklik sağlanması ve Çinli şirketlerin (Huawei, ByteDance gibi) Amerikan finansal sisteminden dışlanmasına son verilmesidir. Büyükelçinin Beyaz Saray’a getireceği istihbarat, bu “al-ver” (quid pro quo) dengesinin sınırlarının nerede çizileceğini Başkan Trump’a gösterecek yegane haritadır.

Asya pasifik bölgesindeki jeopolitik fay hatları ve tayvan

Ekonomik rakamların ve ticaret hacimlerinin ötesinde, ABD ve Çin ilişkilerinin merkezinde yer alan ve tüm makroekonomik hesapları bir anda çöpe atabilecek olan en büyük risk faktörü “jeopolitiktir”. Tayvan meselesi, Güney Çin Denizi’ndeki seyrüsefer serbestisi (freedom of navigation) ve bölgesel askeri yığınaklar, masadaki ticaret dosyalarının görünmez gölgeleridir. Tayvan, sadece jeostratejik bir ada değil, aynı zamanda küresel gelişmiş mikroçip üretiminin (TSMC sayesinde) yüzde 60’ından fazlasının gerçekleştirildiği, dünya teknoloji ekosisteminin atan kalbidir. Tayvan Boğazı’nda yaşanacak en ufak bir askeri ablukanın veya sıcak çatışmanın küresel ekonomiye faturasının trilyonlarca dolar olacağı, akıllı telefonlardan otomotive, savunma sanayisinden havacılığa kadar tüm üretim bantlarının aynı gün duracağı öngörülmektedir.

Başkan Trump’ın Pekin ziyaretinde, Şi Jinping yönetimine Tayvan konusunda verilecek olan caydırıcılık mesajları (deterrence messages) ile ekonomik tavizler arasında nasıl bir denge kurulacağı, dış politika uzmanlarının en çok tartıştığı konudur. Büyükelçi ile yapılacak görüşmede, Çin ordusunun (PLA) bölgedeki askeri tatbikatlarının yarattığı riskler ve Pekin’in “Tek Çin” (One China) politikasından taviz vermeyen tutumu detaylıca masaya yatırılacaktır. Ekonomi ve güvenlik, bu iki ülke arasında birbirinden ayrılamaz iki yapışık ikiz gibidir; güvenlik cephesinde yaşanacak bir gevşeme ticari anlaşmaların önünü açabileceği gibi, ticari bir yaptırım kararı da anında askeri bir misillemeye dönüşme potansiyeli taşımaktadır.

Küresel enflasyon sarmalında abd ve çin ekonomilerinin rolü

Son 30 yıl boyunca Çin, sahip olduğu ucuz iş gücü, devasa üretim kapasitesi ve ölçek ekonomisi sayesinde dünyanın geri kalanına ucuz mal ihraç ederek “küresel dezenflasyonist” (global disinflationary) bir güç olarak işlev görmüştür. Ancak ticaret savaşlarının başlaması, tarifelerin yükselmesi ve şirketlerin tedarik zincirlerini Çin’den çıkararak Hindistan, Vietnam veya Meksika gibi ülkelere kaydırma çabaları (friend-shoring / near-shoring), bu ucuz üretim çağının resmen kapandığının göstergesidir. Üretimi güvenli ancak daha pahalı bölgelere kaydırmanın yapısal maliyeti, tüm dünya tüketicileri için daha yüksek enflasyon anlamına gelmektedir.

Eğer Trump ve Şi Jinping zirvesinden ticari bağları daha da koparacak bir “ayrışma” (hard decoupling) kararı çıkarsa, merkez bankalarının uzun vadeli enflasyon hedeflerine ulaşmaları imkansız hale gelecektir. ABD pazarından dışlanan Çin ise, elindeki ucuz ürünleri Avrupa, Latin Amerika ve Afrika pazarlarına damping (damping) yaparak satmaya çalışacak, bu da o bölgelerdeki yerel sanayilerin iflasına yol açarak küresel bir ticaret savaşını tetikleyecektir. İki devin kendi içlerindeki bu savaş, dünya ekonomisinde büyümenin yavaşladığı (stagnation) ve fiyatların yüksek kaldığı kalıcı bir “stagflasyon” iklimi yaratma riski barındırmaktadır. Beyaz Saray’daki görüşme, bu makroekonomik felaket senaryosunun (doomsday scenario) önüne geçilmesi için atılabilecek adımların tartışıldığı bir strateji odası işlevi görmektedir.

Kurumsal yatırımcıların portföy stratejileri ve risk yönetimi

Bu devasa diplomatik ve ekonomik satranç oyununun ortasında kalan uluslararası yatırım bankaları, serbest fonlar (hedge funds) ve emeklilik fonları, portföylerini yaklaşan bu fırtınadan korumak için ciddi stratejik pozisyonlanmalar (asset allocation) yapmaktadırlar. Zirveden olumsuz bir sonuç çıkma ihtimaline karşı yatırımcılar; altına, güvenli liman (safe haven) olan ABD Hazine tahvillerine ve İsviçre Frangı gibi defansif varlıklara yönelmektedirler. Çin hisse senedi piyasaları (CSI 300, Hang Seng) ve Çin’de büyük geliri olan ABD’li çok uluslu şirketlerin (multinationals) hisseleri, bu riskli dönemin en çok açığa satılan (shorted) varlıkları arasında yer almaktadır.

Yatırımcılar aynı zamanda, tedarik zincirlerinin Çin dışına kaymasından en çok fayda sağlayacak olan Hindistan, Endonezya ve Vietnam gibi “alternatif Asya” pazarlarına sermaye aktarmaya (FDI flows) devam etmektedirler. Başkan Trump’ın büyükelçi ile yapacağı toplantıdan sızacak satır arası mesajlar, piyasalar tarafından anında algoritmik ticarete (algorithmic trading) dönüştürülecek ve borsalarda yönü tayin edecektir. Diplomasi, artık sadece kapalı kapılar ardında yapılan bir devlet işi değil, saniyenin binde biri hızında fiyatlanan finansal bir parametreye dönüşmüştür.

Gelecek projeksiyonları ve dünya ekonomisinin yeni mimarisi

Sonuç itibarıyla, Beyaz Saray’da gerçekleştirilecek olan ABD Başkanı ve Çin Büyükelçisi görüşmesi, sadece protokol gereği yapılan bir brifing değil; dünya ekonomisinin önümüzdeki on yılını şekillendirecek olan yeni bir “Yalta” veya “Bretton Woods” anının hazırlık safhasıdır. Birbirine trilyonlarca dolarlık ticaret, tahvil yatırımları ve tedarik zincirleriyle bağlanmış olan bu iki devasa ekonominin, aynı zamanda ideolojik, teknolojik ve askeri olarak bu denli sert bir rekabet içinde olması, insanlık tarihinde eşine az rastlanır bir jeoekonomik (geoeconomic) kırılganlık yaratmaktadır.

Önümüzdeki ay Pekin’de gerçekleşecek olan tarihi zirve, küreselleşmenin (globalization) tamamen parçalanıp dünyanın kendi içine kapalı, birbiriyle ticaret yapmayan ekonomik bloklara (balkanization of the global economy) bölünüp bölünmeyeceğini belirleyecektir. Trump’ın masaya koyacağı tarifeler, Şi Jinping’in sunacağı tavizler ve büyükelçinin Washington’a aktardığı stratejik akıl; sadece Amerikan ve Çin vatandaşlarının değil, dünyanın dört bir yanındaki milyarlarca insanın enflasyon, istihdam ve refah seviyesini doğrudan belirleyecektir. Dünya ekonomisi, liderlerin iki dudağının arasından çıkacak olan sözcüklerin ağırlığı altında yeni bir rotaya girmeyi beklemektedir.

Beyaz Saray: Başkan Trump, ABD’nin Çin Büyükelçisi ile bir araya gelecek adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Çin Merkez Bankası, ekonomik büyümeyi desteklemek için ılımlı gevşek para politikasını sürdüreceğini açıkladı.

Çin Merkez Bankası (PBOC), para politikasında ılımlı gevşek duruşunu koruyacağını duyurdu.

Merkez bankası, istikrarlı büyüme ve fiyatlarda makul toparlanmayı öncelikli hedef olarak belirledi.

Açıklamada, ekonomik koşullara bağlı olarak faiz oranlarının ve finansman maliyetlerinin aşağı yönlü destekleneceği ifade edildi.

Likidite araçları aktif kullanılacak

PBOC, zorunlu karşılık oranları, tahvil işlemleri, orta vadeli borç verme mekanizması (MLF) ve ters repo gibi araçlarla piyasaya likidite sağlamaya devam edecek.

Bu adımların, likidite koşullarını dengede tutarak ekonomik aktiviteyi desteklemesi hedefleniyor.

Merkez bankası, gerektiğinde ek adımlar atılabileceğinin de sinyalini verdi.

Finansal istikrar vurgusu

PBOC, hisse senedi, tahvil ve döviz piyasalarında istikrarlı işleyişin korunacağını belirtti.

Özellikle yerel yönetim borçları ve küçük ölçekli finansal kurumlara yönelik risklerin yakından izleneceği ifade edildi.

Gerekli durumlarda banka dışı kurumlar için likidite destek mekanizmalarının devreye alınabileceği belirtildi.

Reform ve finans merkezi hedefi

Merkez bankası, finansal sistemde reform çalışmalarının sürdürüleceğini açıkladı.

Bu kapsamda PBOC Kanunu ve Finansal İstikrar Kanunu’nda düzenlemeler yapılması planlanıyor.

Şangay ve Hong Kong’un küresel piyasalar içindeki rolünün güçlendirilmesi de hedefler arasında yer aldı.

Büyüme odaklı politika sürecek

Analistler, Çin’in mevcut ekonomik görünümünde büyümeyi destekleyici politikaların ön planda kalmaya devam edeceğini belirtiyor.

PBOC’nin mesajları, ekonomide dengeli toparlanma için destekleyici adımların süreceğine işaret ediyor.

Çin Merkez Bankası’ndan ılımlı gevşek para politikası taahhüdü adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Almanya Federal İstatistik Ofisi (Destatis) verilerine göre, Çin 2025 yılında 251,8 milyar euro tutarındaki dış ticaret hacmiyle Almanya’nın en büyük ticaret ortağı oldu. Çin, 2016–2023 döneminde elinde bulundurduğu liderliği 2024’te ABD’ye kaptırmıştı.

2025 yılında ise Çin ile ticaret hacmi yıllık bazda yüzde 2,1 artış göstererek yeniden ilk sıraya yükseldi. Aynı dönemde Almanya ile ABD arasındaki ticaret hacmi yüzde 5,0 gerileyerek 240,5 milyar euro seviyesinde gerçekleşti.

ABD ikinci sıraya geriledi

ABD, 240,5 milyar euro dış ticaret hacmiyle Almanya’nın ikinci büyük ticaret ortağı konumuna geriledi. Ticaretteki düşüşte, ABD’ye yapılan ihracattaki gerileme ve Çin’den yapılan ithalattaki artış etkili oldu.

Almanya’nın üçüncü büyük ticaret ortağı ise 209,1 milyar euro ile Hollanda oldu. Hollanda ile ticaret hacmi yıllık bazda yüzde 3,3 artış kaydetti.

Veriler, küresel ticaret dengelerinde yaşanan değişimlerin Almanya’nın ticaret kompozisyonuna da yansıdığını ortaya koyuyor. Özellikle Asya ile ticaret hacminin artması, Avrupa’nın en büyük ekonomisinin dış ticaret yapısında önemli bir rol oynuyor.

İhracat fazlası geriledi

Almanya’nın 2025 yılı toplam dış ticaret fazlası 200,5 milyar euro olarak kaydedildi. Bu rakam, bir önceki yıla göre 42,4 milyar euro daha düşük gerçekleşti.

ABD’ye yapılan motorlu taşıt, römork ve yarı römork ihracatı yüzde 17,8 oranında geriledi. Buna rağmen ABD, Almanya’nın en önemli ihracat pazarı olmayı sürdürdü.

Almanya ekonomisi için ihracat performansı büyümenin temel unsurlarından biri olmaya devam ediyor. Küresel talep koşulları, enerji maliyetleri ve jeopolitik gelişmeler, ticaret hacmi üzerinde belirleyici rol oynuyor.

Uzmanlar, Almanya ekonomisi açısından Çin ile ticaretin yeniden ilk sıraya yükselmesinin, küresel tedarik zincirleri ve sanayi üretimi üzerindeki etkilerinin yakından izleneceğini belirtiyor. Önümüzdeki dönemde ABD ve Çin ile ticaret dengesi, Avrupa’nın ekonomik görünümünü şekillendiren temel başlıklardan biri olmaya devam edecek.

Çin Almanya’nın en büyük ticaret ortağı oldu adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Çin’de hisse senedi, metal ve yuan piyasaları ay yeni yılı tatili nedeniyle bu hafta kapalı olacak. İşlemler 24 Şubat Salı günü yeniden başlayacak.

Çin bankalararası tahvil piyasası da aynı tarihlerde kapalı olacak.

Hong Kong piyasaları da tatilde

Hong Kong Borsası ve Takas Merkezi ise 17-19 Şubat tarihleri arasında tatil nedeniyle kapalı olacak. Hong Kong piyasalarında işlemler 20 Şubat Cuma günü yeniden başlayacak.

Çin piyasaları ay yeni yılı nedeniyle haftayı kapattı adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Çin’in emlak sektöründeki zayıflık, Ekim 2025’te de devam etti. Ulusal İstatistik Bürosu verilerine dayanan Wall Street Journal hesaplamalarına göre, ülke genelindeki 70 büyük şehirde konut fiyatları Ekim ayında bir önceki aya göre yüzde 0,45 oranında geriledi.

Eylül ayında kaydedilen %0,41’lik düşüşe kıyasla daha hızlı bir gerileme yaşanması, sektördeki toparlanma umutlarını zayıflatıyor.

Düşüş Genişledi: 64 Şehirde Fiyatlar Geri Geldi

Aylık bazda fiyat düşüşü görülen şehir sayısı Eylül’de 63 iken, Ekim ayında bu rakam 64’e yükseldi. Bu da fiyat baskısının yaygınlaştığını ortaya koyuyor.

Yıllık Düşüş %2,6 Seviyesinde

Yıllık bazda da konut fiyatlarındaki düşüş devam etti. Ekim ayında fiyatlar geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 2,6 oranında geriledi. Eylül ayındaki yıllık düşüş ise %2,7 seviyesindeydi. Her ne kadar bu oran hafif bir iyileşmeye işaret etse de, 70 şehirden 61’inde yıllık bazda fiyatlar hâlâ düşüşte.

Konut Fiyatları Gelişimi (Eylül – Ekim 2025)

Analist Yorumu: Tüketici Güveni Hâlâ Düşük

Analistler, tüketici güveninin düşük seyretmesi, yüksek stoklar ve zayıf talep nedeniyle konut fiyatlarının bir süre daha baskı altında kalabileceğini belirtiyor.

Devam eden ekonomik belirsizlikler ve geliştiricilere yönelik finansal baskılar da konut alıcılarının satın alma kararlarını ertelemesine neden oluyor.

Yetkililerin kredi teşvikleri ve destek paketlerine rağmen, piyasa istikrarının sağlanması için daha agresif adımlar atılması gerektiği ifade ediliyor.

Çin’de Konut Fiyatlarındaki Düşüş Ekim Ayında Hızlandı adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Çin’in imalat sektörü, ekim ayında beklentilerin altında büyüme kaydederek ekonomik ivmede zayıflama sinyali verdi. S&P Global tarafından derlenen RatingDog Çin Genel İmalat Satın Alma Yöneticileri Endeksi (PMI), ekim ayında 51,2 seviyesinden 50,6’ya geriledi.

İmalat PMI verisi beklentilerin gerisinde kaldı

Ekonomistlerin beklentisi PMI’ın 50,7 olması yönündeydi. Açıklanan veri, bu beklentinin hafif altında kalarak üretim ve talepteki yavaşlamayı ortaya koydu. RatingDog verilerine göre, ekim ayında hem üretim hem de yeni siparişlerdeki genişleme zayıflarken, ihracat siparişleri daralma bölgesine geçti.

Şirketin kurucusu Yao Yu, “Ekim ayında artan ticaret belirsizliği, yeni ihracat siparişlerinin keskin biçimde daralmasına yol açtı. Bu durum, genel yeni sipariş göstergesini aşağı çekti” açıklamasında bulundu. Yu, dış koşullardaki belirsizliğin üretim artışını da olumsuz etkilediğini vurguladı.

İş güveni zayıfladı, istihdam güçlü kaldı

Verilere göre, iş dünyası güveni pozitif bölgede kalsa da son altı ayın en düşük seviyesine geriledi. Üretim ve yeni siparişlerde eylül ayına göre yavaşlama görülürken, buna karşın istihdam artışı dikkat çekti. Şirketler, "yeni iş akışlarındaki kalıcı artış" sayesinde son iki yıldan uzun süredir görülen en hızlı istihdam artışını yaşadı.

Yao Yu, Çin’in ekonomiyi desteklemek için yeni politika adımları açıklayabileceğini ve bunun PMI göstergelerine pozitif yansıyabileceğini ifade etti.

Resmi veriler de zayıf fabrika faaliyetine işaret ediyor

Geçtiğimiz hafta açıklanan resmi imalat anketi de olumsuz tabloyu destekledi. Eylül ayında 49,8 olan resmi PMI, ekim ayında 49,0’a gerileyerek 50 eşik değerinin altında art arda yedinci ay da kaldı. Bu durum, fabrika faaliyetlerinin daralmaya devam ettiğini gösteriyor.

Öte yandan, ekonomistler ABD Başkanı Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Xi Jinping arasında geçen hafta varılan geçici ticaret anlaşmasının kısa vadede Çin ekonomisine destek sağlayabileceğini belirtiyor.

Çin’de imalat PMI ekim ayında beklentilerin altında kaldı adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Çin ekonomisinde toparlanma sinyalleri zayıflarken, imalat sektörü Ekim ayında da daralma bölgesinde kaldı. Açıklanan veriler, üretim ve siparişlerdeki düşüşün devam ettiğini ortaya koydu.

İmalat PMI verisi yedinci ayda da 50 puanın altında

Çin Ulusal İstatistik Bürosu’nun açıkladığı verilere göre, imalat sektörü satın alma yöneticileri endeksi (PMI) Ekim ayında 49,0 seviyesine geriledi. Bu rakam, Eylül’deki 49,8 seviyesinin ve piyasa beklentisi olan 49,6'nın altında kaldı.

Böylece Çin’in imalat PMI verisi, genişleme eşiği kabul edilen 50 puanın altında aralıksız yedinci ayını tamamlamış oldu. Bu durum, sektör genelinde daralmanın sürdüğüne işaret etti.

Üretim ve siparişlerde düşüş dikkat çekti

PMI verisinin alt kalemlerine bakıldığında, üretim alt endeksi Eylül ayındaki 51,9 seviyesinden 49,7’ye gerileyerek beş aylık büyüme trendini sonlandırdı.

Toplam yeni siparişler alt endeksi 49,7’den 48,8’e, yeni ihracat siparişleri ise 47,8’den 45,9’a düştü. Bu rakamlar, Çin ekonomisi üzerindeki dış talep baskılarının arttığına işaret etti.

İmalat dışı PMI’da sınırlı toparlanma

İmalat dışı PMI Ekim ayında 50,0’dan 50,1’e sınırlı bir yükseliş gösterdi. Hizmet sektörü alt endeksi 50,1’den 50,2’ye yükselirken, inşaat sektörü alt endeksi 49,3’ten 49,1’e geriledi. Bu tablo, hizmetlerde hafif bir toparlanmaya karşılık inşaat tarafında baskının sürdüğünü ortaya koydu.

Çin’de imalat PMI yedinci ayda da daralma bölgesinde kaldı adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Çin’de sanayi kârları ağustos ayında yeniden büyüme kaydetti. Temmuz ayındaki düşüşün ardından gelen toparlanmaya rağmen, ülke ekonomisine dair yavaşlama ve zayıf talep endişeleri devam ediyor.

Sanayi kârları yıllık bazda %20,4 artış kaydetti

Çin Ulusal İstatistik Bürosu’nun (NBS) verilerine göre, sanayi kârları ağustosta geçen yılın aynı dönemine kıyasla %20,4 artarak temmuzdaki %1,5’lik düşüşü tersine çevirdi. Ocak-temmuz döneminde %1,7 gerileyen kârlar, yılın ilk sekiz ayında ise %0,9 oranında artış gösterdi.

Veriler, devlete ait şirketlerin kârlarının ilk sekiz ayda %1,7 gerilediğini ortaya koyarken, özel sektör firmalarının kârları %3,3 arttı. Yabancı sermayeli işletmelerde ise %0,9’luk sınırlı bir yükseliş görüldü. Bu tablo, toparlanmanın özellikle özel sektör kaynaklı olduğunu işaret ediyor.

Sanayi kârı verileri, yıllık en az 20 milyon yuan (yaklaşık 2,81 milyon dolar) gelir elde eden şirketleri kapsıyor. Analistler, ağustosta kaydedilen güçlü artışın kısa vadeli bir toparlanma sinyali verdiğini, ancak talep yetersizliği ve küresel ekonomideki zayıflığın Çin sanayi üretimi üzerinde baskı yaratmaya devam edebileceğini belirtiyor.

Çin sanayi kârları ağustosta yükseldi, temmuz kaybını telafi etti adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Çin Merkez Bankası (PBoC), zayıf kredi talebi ve soğuyan büyüme ivmesine rağmen eylül ayında gösterge faiz oranlarını üst üste dördüncü ayda da sabit tuttu. Karar, ekonomik büyümeyi destekleme amaçlı önceki gevşeme adımlarının ardından geldi.

Gösterge kredi faizleri sabit kaldı

Banka tarafından açıklanan verilere göre, bir yıllık kredi ana faiz oranı (LPR) %3,00, beş yıllık oran ise %3,50 seviyesinde bırakıldı. Gösterge kredi oranlarında son indirim, mayıs ayında yapılmıştı. Bu adım, Pekin’in ABD ile artan ticaret gerilimleri karşısında finansman maliyetlerini düşürme ve iç talebi canlandırma hedefiyle atılmıştı.

Büyüme ivmesi daha da zayıflıyor

Ekonomik göstergeler, üçüncü çeyrekte büyüme hızının daha da yavaşladığını ortaya koydu. Ekonomistler, Çin’in yıl sonuna kadar para politikasında yeniden gevşemeye gitmek zorunda kalabileceğini belirtiyor.

Çin Merkez Bankası eylülde faiz oranlarını sabit bıraktı adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.

Çin’de bankaların verdiği yeni banka kredileri, Temmuz ayında yaşanan tarihi daralmanın ardından Ağustos’ta toparlansa da piyasa beklentilerinin altında kaldı. Çinli bankalar Ağustos’ta 590 milyar yuan kredi sağladı. Ancak bu rakam, ekonomistlerin 800 milyar yuanlık tahmininin ve geçen yıl aynı dönemdeki 900 milyar yuanın gerisinde kaldı.

Kredi büyümesi tarihi düşük seviyelerde

Temmuz’da 20 yılı aşkın sürede ilk kez görülen daralmanın ardından Ağustos rakamları, kredi talebindeki zayıflığın sürdüğünü gösterdi. Yıllık bazda ödenmemiş yuan kredilerinin büyümesi %6,8’e gerileyerek rekor düşük seviyeye indi. Zayıf hane halkı ve kurumsal borçlanma, toparlanmayı olumsuz etkiliyor.

Ocak-Ağustos dönemi verileri

Ocak-Ağustos döneminde toplam yeni krediler %6,7 düşüşle 13,46 trilyon yuana ulaştı. Uzun süren emlak sektöründeki durgunluk ve kapasite fazlasına karşı alınan önlemler kredi talebini sınırlamaya devam ediyor.

Para arzı ve sosyal finansman

Geniş para arzı (M2) Ağustos’ta %8,8 artış gösterdi. Toplam sosyal finansman ise aynı dönemde %8,8 artarak Temmuz’daki %9,0 hızdan yavaşladı. Faiz sübvansiyonlarına rağmen işletmelerin kapasite kesintilerine yönelmesi ve tüketicilerin temkinli davranması, talebi baskılıyor.

PBOC’nin politika duruşu

Analistlere göre, Çin Merkez Bankası’nın (PBOC) hisse senedi piyasalarını aşırı canlandırma endişesi nedeniyle agresif bir gevşeme yapması olası görünmüyor. Bu nedenle kredi koşullarının sıkı kalmaya devam etmesi bekleniyor.

Çin’de yeni banka kredileri toparlandı ancak beklentilerin altında adlı haberin tamamını VKM Finans 'da okuyun.